Vườn quốc gia (VQG) Tràm Chim nằm trên địa bàn huyện Tam Nông (Đồng Tháp) có tổng diện tích trên 7.000 ha đất lâm nghiệp được chia thành 5 khu (từ khu A1 đến A5). Đây là cảnh quan thiên nhiên thu nhỏ của vùng Đồng Tháp Mười nguyên sơ, lưu giữ và bảo tồn gần 3.000 ha tràm từ 10 đến 18 năm tuổi và gần 1.000 ha lúa trời, sen, súng, cỏ, năn, mồm mốc... tạo điều kiện thuận lợi cho các loài chim và nhiều động vật khác đến trú ngụ. VQG Tràm Chim là nơi phục vụ khách tham quan, du lịch sinh thái và nghiên cứu khoa học...
Theo quan sát và thống kê của cán bộ Vườn Quốc gia Tràm Chim và đại diện Hiệp Hội Sếu quốc tế, tính đến đầu tháng 3/2010, đàn Sếu đầu đỏ- cổ trụi đã về tại Vườn Quốc gia Tràm Chim được 72 con, tập trung nhiều tại khu A1 và khu A5 - nơi có bãi năn dồi dào, là thức ăn chủ yếu của đàn Sếu… Người dân Tam Nông rất tự hào với hình ảnh đàn Sếu bay lượn chập chờn và múa hót vang trời trên vùng đất Vườn QGTC!
 |
| Đàn sếu ở VQG Tràm Chim |
Thời điểm này đang mùa nắng, nguy cơ cháy rừng tràm ở VQG Tràm Chim là rất dễ xảy ra. Ông Võ Thành Dư - Phó Giám đốc VQG Tràm Chim cho biết: “Năm nay thời tiết diễn biến hết sức bất thường, gây khó khăn cho việc quản lý phòng cháy mùa khô đối với VQG Tràm Chim. Những nơi có nguy cơ cháy cao là khu A1 như: gò Tre, gò Trâu, gò Vịt, gò Lau Vôi... Khu A4, ở gò Lung Sơn, rồi khu A5… vì mấy khu này không có giữ nước cao”.
Năm 2009, VQG Tràm Chim đã phát hiện 57 vụ xâm phạm rừng trái phép, lực lượng kiểm lâm đã bắt và xử phạt hành chính 11 vụ, kết hợp với chính quyề địa phương giáo dục- nhắc nhở 45 trường hợp và lập hồ sơ chuyển giao cho huyện xử lý 1 trường hợp chống người thi hành công vụ. Năm 2009, ở VQG Tràm Chim chỉ xảy ra 9 vụ cháy đồng cỏ, giảm 10 vụ so năm 2008 và không thiệt hại lớn... Ngay từ đầu năm, VQG Tràm Chim đã có bước chủ động phòng chống cháy rừng mùa khô. Ông Võ Thành Dư cho biết: .Chúng tôi tập trung các biện pháp phục vụ cho công tác phòng cháy. Khu A2 tràm rất dầy, chúng tôi đảm bảo giữ nước ở mức 2,16m, bởi khu này cháy thì khó chữa… Chúng tôi đẩy mạnh công tác tuyên truyền, mở trên 40 lớp cho các xã vùng đệm để giáo dục công tác phòng cháy, chống xâm nhập, cho bà con hiểu được việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Nếu không giáo dục thì họ sẽ xâm nhập vào bắt ong, kiếm cá… rồi họ sẽ làm cháy. Chúng tôi đưa các phương tiện máy móc xuống các khu vực trọng điểm ở chỗ Phú Đức, Phú Hiệp và khu A4- xã Tân Công Sính để chuẩn bị sẵn sàng, khi có cháy thì chữa… Đồng thời, tổ chức trực 24/24 trên 7 chòi canh lớn- nhỏ để khi phát hiện cháy thì báo ngay cho Ban chỉ huy để điều động chữa ngay…”
VQG Tràm Chim hiện đã trang bị sẵn 1 la bàn, 1 máy định vị (GPS), 21 máy chữa cháy, 4 máy cưa và máy cắt cỏ, 17 máy bơm nước, 166 bình xịt chữa cháy, 21 bàn cào dập lửa, 45 lăng phun nước, 233 cuộn vòi chữa cháy với tổng chiều dài gần 5.000m, hàng chục bộ quần áo, găng-ủng chống cháy, chống gai. Vườn cũng lưu giữ 18 hồ-đìa dự trữ nước để chữa cháy, cùng nhiều trang thiết bị, phương tiện xe-tàu, dụng cụ... phục vụ cho công tác phòng chống cháy rừng. Ban chỉ huy phòng cháy chữa cháy rừng của Vườn với 15 thành viên luôn trong tư thế sẵn sàng. Các tổ chuyên môn được thành lập, tổ chức tập huấn các đội phòng chống cháy rừng ở 5 xã- thị trấn quanh Vườn về cách vận hành máy chữa cháy, cách bố trí đội hình phối hợp khi có cháy xảy ra, tổ chức diễn tập phòng chống cháy rừng…
Từ đầu năm 2010 đến nay, VQG Tràm Chim đã chủ động nhiều đợt đốt cỏ trong Vườn để tạo ranh an toàn phòng tránh cháy lan; nhắc nhở du khách về quy tắc sử dụng lửa và cảnh giác cháy rừng; xây dựng thêm chòi canh, chốt bảo vệ, mở lớp tập huấn và tổ chức diễn tập phòng chống cháy rừng mùa khô...
Đặc biệt, đối với người dân nghèo ở địa phương, Ban giám đốc VQG Tràm Chim còn tìm mọi cách để hỗ trợ vốn, giải quyết việc làm để từng bước nâng cao mức sống người dân quanh vùng đệm nhằm hạn chế việc xâm nhập trái phép vào Vườn khai thác những động- thực vật. Ông Nguyễn Văn Xiêm - Phó chủ tịch UBND xã Phú Đức cho biết: “Chúng tôi sẽ kết hợp với Ban chỉ huy phòng chống cháy rừng của VQG, tăng cường vận động nhân dân bảo vệ VQG Tràm Chim, vì đây là tài nguyên thiên nhiên quý giá của chúng ta”
Quỹ quốc tế Bảo vệ thiên nhiên toàn cầu và Công ty nước giải khát Coca Cola đã thống nhất tài trợ 250.000USD/năm (từ năm 2007 - 2010) để tái tạo lại hệ sinh thái đất ngập nước VQG Tràm Chim giống như hiện trạng ban đầu… UBND tỉnh Đồng Tháp cũng hỗ trợ hàng trăm triệu đồng cho VQG Tràm Chim trang bị thêm những phương tiện, dụng cụ, thiết bị máy móc cần thiết và đốt cỏ chủ động để phòng chống cháy rừng...
Dự án “Quản lý cảnh quang và phát triển sinh kế bền vững trong và xung quanh Vườn QGTC” do tổ chức WWF Greater Mekong-chương trình Việt Nam thực hiện với các hoạt động chính như: nghiên cứu khoa học, thí điểm phương án cộng đồng cùng tham gia quản lý và sử dụng tài nguyên hợp lý, để tài nguyên có thể tái tạo, tái sinh. Dự án “Huy động sự tham gia của cộng đồng trong việc kiểm soát cây mai dương-một loài cây nguy hiểm đang xâm lấn Vườn QGTC” do Quỹ môi trường toàn cầu Liên hiệp quốc (GEF) tài trợ cũng mang lại lợi ích thiết thực cho người dân… Theo đó, các xã Phú Thọ, Phú Đức, Phú Hiệp, Phú Thành B, thị trấn Tràm Chim - mỗi địa phương sẽ thành lập 1 tổ gồm 30 người. Riêng xã Tân Công Sính được thành lập 2 tổ. Những thành viên trong tổ có trách nhiệm và quyền lợi là được phép vào những nơi cho phép của VQG Tràm Chim trong khoảng thời gian từ tháng 8 đến tháng 2 năm sau… để khai thác cỏ-năn khô, bông súng-rau muống-rau trai; chặt-đốn cây mai dương và các cây tràm ngã-chết về làm củi; đánh bắt 20% sản lượng thủy sản hằng năm. Nguồn thu nhập từ việc khai thác những tài nguyên này được các thành viên trong tổ sử dụng, chỉ trích một phần nộp lại VQG Tràm Chim… Nhờ đó đến nay, đã có 278/410 hộ nghèo chí thú làm ăn các xã Phú Thọ, Phú Đức, Phú Hiệp, Phú Thành B, Tân Công Sính và thị trấn Tràm Chim được chính quyền địa phương bình chọn và cấp thẻ sử dụng tài nguyên thiên nhiên ở 7 khu vực. Qua đó, đã có hơn 8.700 lượt người vào VQG Tràm Chim khai thác, thu hoạch được trên 12,3 tấn thủy sản các loại, hơn 18,5 tấn ốc và trên 2.000m3 củi tràm-mai dương.
Hiệu quả của phương án này là làm giảm mật độ các loài ngoại lai xâm hại; giảm lớp thực bì gây cháy tại các địa điểm sử dụng; tăng nguồn thu nhập ổn định cho các hộ tham gia; giảm số vụ vi phạm trái phép vào Vườn và các nguồn tài nguyên sau khi sử dụng sẽ được phục hồi và phát triển so với trước khi sử dụng… Từ đó, góp phần nâng cao ý thức cộng đồng về bảo tồn tài nguyên, phòng- chống cháy; xã hội hóa công tác quản lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên bên trong VQG Tràm Chim một cách bền vững./.