Hiệp ước Lisbon có hiệu lực đặt EU trước cơ hội phát triển vững chắc với một diện mạo mới toàn diện hơn trong tương lai. Hiệp ước Lisbon tạo ra một sự cải cách sâu rộng theo hướng tinh giản và ổn định cho EU. Tinh giản được thể hiện trong tiến trình ra quyết định khi mà đến năm 2014, một số chính sách của EU trong các lĩnh vực nhạy cảm như tư pháp, nội chính (ngoại trừ các lĩnh vực liên quan đến chủ quyền các nước thành viên) sẽ chuyển sang cơ chế đa số thay vì đồng thuận (một quyết định mới sẽ có hiệu lực khi được 55 số nước thành viên và 65% người dân EU chấp thuận).
Cơ chế này giúp EU không còn bị rơi vào tình trạng bị “tê liệt” khi một văn bản bị một thành viên phủ quyết bằng lá phiếu của mình, như đã từng xảy ra với bản Hiến pháp Châu Âu trước đây. EU sẽ hoạt động ổn định và hiệu quả hơn khi có một Chủ tịch với nhiệm kỳ 2 năm rưỡi thay vì luân phiên 6 tháng. Chủ tịch không chỉ là đại diện cao cấp nhất của EU giải quyết các vấn đề quốc tế mà còn chuẩn bị các hội nghị thượng đỉnh của khối và duy trì sự thông hiểu lẫn nhau trong khối.
Ngoài ra, EU cũng có một chức vụ ngoại trưởng và một Uỷ ban Châu Âu - cơ quan hành pháp của EU, được tinh giản nhưng cũng không kém phần hiệu quả trong hoạt động. Hiệp ước Lisbon cũng tạo cho các cơ quan lập pháp quốc gia và Nghị viện Châu Âu có tiếng nói lớn hơn trong việc hoạch định chính sách của EU, bởi trong đó quy định nếu một dự luận nào đó của EU bị 1/3 nghị viện các nước thành viên phản đối, nó sẽ được trả về cho Uỷ ban Châu Âu xem xét lại.
Tuy vậy, nói thế không có nghĩa là tiến trình cải cách sâu rộng của EU đã thuận buồm xuôi gió, bởi ngay khi bước vào thực hiện cũng đã khiến dư luận trong khối chia rẽ. Như việc ông Van Rompuy - Thủ tướng Bỉ, người được cho là ít có tiếng tăm trên trường quốc tế, vượt qua những ứng viên nặng ký như cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, Thủ tướng Luxembourg Jean-Claude Juncker, Thủ tướng Hà Lan Peter Balkenedé, để trở thành Chủ tịch EU và bà Catherine Ashton vốn đang giữ vai trò cao uỷ đặc trách về thương mại EU trở thành Cao uỷ đặc trách ngoại giao và an ninh của EU.
Đã có ý kiến, đặc biệt là báo chí Châu Âu, cho rằng đó là bởi lãnh đạo của Pháp và Đức, hai quyền lực lớn muốn duy trì vị thế của mình, nên chọn các nhân vật không quá nổi bật. Mặc dù Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy cho rằng sự lựa chọn này để không nước nào cảm thấy bị đứng ngoài công việc chung, nhưng nhiều người lại bày tỏ nghi ngờ việc EU sẽ tạo được đột phá như mong muốn, thậm chí có thành viên Nghị viện Châu Âu nói rằng “Các lãnh đạo EU tiếp tục làm suy yếu liên minh bằng cách chọn một chủ tịch và một đại diện ngoại giao không có gì ấn tượng”.
Và thực tế cũng cho thấy không có gì đảm bảo ông Van Rompuy có thực quyền khi mà Hiệp ước Lisbon cũng mơ hồ về quyền hạn của hai cương vị Chủ tịch và Ngoại trưởng EU. Ngay cả việc lựa chọn 27 thành viên của Uỷ ban Châu Âu (EC) mà Chủ tịch Uỷ ban José manuel Barroso công bố ngày 27/11 vừa qua cũng gây nên dư luận, bởi khi nhìn vào danh sách mặc dù theo nguyên tắc mỗi nước cử một người và có mặt cả 27 nước thành viên, nhưng có thể nhận thấy những lĩnh vực quan trọng và có giá như đối ngoại, an ninh, thị trường nội địa, cạnh tranh, kinh tế hay năng lượng được giao cho đại diện các quốc gia vào loại “vai vế” trong EU như Anh, Pháp, Đức, Phần Lan, Tây Ban Nha. Đó là còn chưa nói tới việc không phải tất cả các điều khoản của Hiệp ước Lisbon được áp dụng đồng loạt tại 27 nước thành viên, mà có sự điều chỉnh, miễn trừ theo yêu cầu của một số nước. Điều này tạo nên tâm lý cho rằng có sự thiếu công bằng trong các thành viên.
Hiệp ước Lisbon là một bước tiến lớn đối với cộng đồng EU. Với việc Hiệp ước Lisbon có hiệu lực, EU có cơ hội tốt để thể hiện như là một thực thể thống nhất và phát triển lớn mạnh cả về kinh tế và chính trị, góp phần quan trọng vào giải quyết các vấn đề toàn cầu. Nhưng để đạt được mục tiêu này, trước mắt EU còn rất nhiều việc, trong đó có việc làm thế nào giải quyết được những phức tạp liên quan đến quyền hạn của từng vị trí và của các nước thành viên./.