Chuyện lão nông họ Vừ trên cao nguyên đá

Nghe âm thanh tại đây

Tôi gặp Vừ Sé Cơ (ở thôn Mã Xí B, xã Ma Lé, huyện Đồng Văn) khi ông đang đi kiểm tra đàn bò ăn cỏ trên những thửa ruộng bậc thang quanh làng. Mùa khô ở Đồng Văn, cây cỏ khan hiếm, vậy mà đàn bò của ông và bà con trong thôn vẫn béo tròn.

Đàn bò của ông Vừ Sé Cơ

Câu chuyện của lão nông họ Vừ đưa chúng tôi trở lại cái thời cơ cực  của người Mông trên miền núi đá này. 3 đời nhà Vừ Sé Cơ chưa có một ngày no đủ. Núi đá chồng lên nhau, mùa khô không có nước, nhà nghèo không có nổi một con bò, ruộng không có phân, đến mùa cây ngô cái bắp không to, cây lúa cái bông nhiều hạt lép. Quanh năm đầu tắt mặt tối mà cái nghèo, cái đói cứ bám riết. Nhiều đêm ngồi nhìn vợ con đói mà ruột gan nóng như lửa đốt. Muốn sống được thì phải có nhà cửa ổn định, phải tìm nguồn nước để làm ruộng bậc thang. Thế là ông lao vào khai hoang, đầu tiên là làm 2 con mương dẫn nước về. Có nước, Vừ Sé Cơ chuyển đất sang trồng lúa. 2 năm, khai hoang được 1,5 ha, thu được 3 tấn lúa. Ông vận động mọi người cùng làm, rồi tiếp tục làm thêm được 2,5 ha nữa.  Mỗi năm thu về 6 tấn lúa, ngô thì mỗi năm thu 4 tấn.  

Cái ăn trước mắt đã lo được, Vừ bảo vợ mang bớt lúa, ngô xuống chợ bán lấy tiền mua lợn về nuôi. Rồi nuôi bò, nuôi dê; lại nhận khoanh nuôi bảo vệ 40 ha rừng. Nắm trong tay 3 ha ruộng bậc thang trồng lúa nước, 3 ha nương trồng ngô, đàn bò trên 50 con, đàn dê trên 150 con, Vừ Sé Cơ đã trở thành người đàn ông giàu có nhất Ma Xí B. Thế nhưng khi nhà có bát cơm trắng để ăn, Vừ không quên người nghèo trong thôn. Thấy thấy bà con thiếu đói, ông bảo: “Đến lấy ruộng của tôi mà làm”.

Thế là 1 ha đất nương, ông cho 3 hộ Thào Sính Hờ, Chá Mý Say, Vừ Mí Lình mượn trồng ngô; lại cho Vừ Nhè Sùng, Lừ Mí Già và Vừ Chá Tính mượn đất trồng lúa nước. 40 ha rừng nhận khoán, Vừ Sé Cơ bảo Trưởng thôn Vừ Chá Tính gọi 20 hộ nghèo nhất đến, giao cho mỗi người 1 ha; còn bò, dê thì cho nuôi rẻ, khi bò mẹ đẻ bê con, người nuôi được nhận bê, nếu nuôi tiếp, từ con bê thứ 2 mới chia đôi, ai không nuôi nữa, ông dắt bò mẹ về. Nhẩm đầu ngón tay, ông tính: ở Ma Xí B có Vừ Mí Và, Vừ Mó Sính, Vừ Mí Lềnh, bên Ngải Trồ có Vừ Dúng Nhù, bên Khai Hoang có Vừ Trứ Già, cả người họ Thào, họ Sùng, họ Ly đều được ông cho vay bò, dê nuôi rẻ.

Đưa bò cho hộ nghèo nuôi rẻ

Mới đó mà bây giờ anh Sùng Dũng Sính đã có 4 con bò, 6 con dê. Còn anh Vừ Mó Sính thì thật thà kể câu chuyện đời cơ cực của mình:  “Bố mẹ chết sớm, cho nên là hai anh em sống rất khó khăn.  May nhờ bác Cơ cho mượn dê cưới vợ, lại cho mượn bò, dê về nuôi. Sau đó còn cho mượn đất làm. Hiện nay nhà tôi có 4 con cả bò cả dê. Tôi lại được Nhà nước hỗ trợ nhà nên cuộc sống cũng khá hơn rất nhiều”.

Thôn Mã Xí B nhờ có Vừ Sé Cơ mà nhà nào cũng có bò, có dê, làm được nhà ngói, trong nhà còn sắm được xe máy, ti vi. Mùa đông, con bò, con dê không đói, đêm về không rét nữa là nhờ được ông bày cho cách trồng cỏ, dự trữ rơm làm thức ăn. Mùa giáp hạt trong thôn không còn người đói. Nhân có chương trình Nhà nước hỗ trợ người nghèo xóa nhà tạm, từ rừng của mình, ông cho mỗi nhà 5-6 cây làm nhà.

Ông Vừ Sé Cơ nói với trưởng thôn Vừ Chá Tính: “Làm trưởng thôn mà để vợ con đói là nói bà con không nghe đâu. Nhưng mải lo việc nhà mà quên việc chung thì cũng không được. Tao cho trưởng thôn mượn mấy sào ruộng để mày làm việc tốt hơn”. Ông  nghĩ đơn giản thế là ông có ăn rồi thì phải giúp mọi người, để ai cũng được như ông. Có chủ trương đường lối, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, khi ông nói bà con sẽ nghe theo.

Ông Vừ Sé Cơ trả lời phỏng vấn phóng viên VOV

Không chỉ làm ăn giỏi, ông Vừ Sé Cơ còn là điển hình trong phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc, tuyên truyền pháp luật, hòa giải ở cơ sở, góp phần gìn giữ chủ quyền an ninh biên giới. Trong nhà ngoài ngõ, ở đâu có chuyện bất đồng, ông nhỏ to khuyên giải, ai cũng vui vẻ dàn hòa. Chuyện ông tham gia phá vụ án lừa bán phụ nữ sang biên giới, đưa chị Vàng Thị Mỹ trở về với chồng con; rồi chuyện ông bí mật điều tra, vận động Vừ Thị Chúa phạm tội giết chồng, vận động Mùa Vả Ly phạm tội giết bà Sùng Thị Mỹ ra tự thú, được mọi người kể lại với tất cả sự thán phục.

Trong dãy nhà ngói dài vài chục mét, phòng ở và làm việc của Vừ Sé Cơ trang trí nhiều ảnh và hơn 20 giấy khen, bằng khen từ địa phương đến Trung ương … Mới  đây, ông được Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng tặng bằng khen “Nông dân sản xuất kinh doanh giỏi”, được chọn đi dự Đại hội dân tộc thiểu số toàn tỉnh Hà Giang. Vừ Sé Cơ như cái cây to trên cao nguyên đá, rễ bám sâu vào đá, lá xòe rộng chở che cho dân làng.

Ông Lưu Sần Vạn, Phó Bí thư huyện ủy Đồng Văn tự hào khoe về lão nông họ Vừ ở xã biên giới Ma Lé: “Ông Vừ Sé Cơ là một trong những điển hình về làm kinh tế giỏi. Ông biết áp dụng kỹ thuật vào sản xuất, biết trồng cỏ chăn nuôi, hỗ trợ người dân trong giống cây và con giống, điển hình là việc nuôi bò.  Nhờ đó, nhiều người đã phát triển kinh tế tương đối ổn định. Chúng tôi sẽ tiếp tục nhân rộng những điển hình như thế này ra toàn huyện”.              

Chia tay ông khi mặt trời khuất dần sau dãy núi đá phía tây, đi trong tiếng gió xào xạc len qua những cánh rừng mà ông và bà con trong thôn Ma Xí B cất công gìn giữ cả chục năm qua, chúng tôi như vui hơn khi nghe ông nói: “Tết này, cứ mấy nhà mổ một con lợn to ăn Tết, đào mấy ché rượu ngô dưới đất lên đãi bạn, cho lũ con trai, con gái người Mông được khoe áo mới đi chơi xuân, để núi rừng vùng cực bắc Tổ quốc này cất vang tiếng khèn gọi bạn”.

Tết năm nay, Mã Xí B không còn hộ đói!./.