Phóng viên Báo TNVN phỏng vấn TS Nguyễn Đăng Vang, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học-Công nghệ và Môi trường của Quốc hội về vấn đề này.
** Thưa ông, là người trực tiếp đi các tỉnh giám sát về vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP), ông có nhận định gì về thực trạng vi phạm ATVSTP hiện nay?
Theo thống kê từ 63 UBND tỉnh, thành phố và 63 đoàn đại biểu Quốc hội ở các địa phương giám sát và báo cáo về, 2 năm qua có tới 35% cơ sở sản xuất và chế biến của nước ta chưa đạt yêu cầu về ATVSTP. Mỗi năm, chúng ta có trên 42.000 cơ sở không đạt yêu cầu, có 5.400 cơ sở bị phạt tiền. Số cơ sở bị hủy sản phẩm là trên 4.900 và số cơ sở bị đình chỉ sản xuất là trên 400. Điều đó cho thấy, tình trạng vi phạm về ATVSTP ở nước ta còn lớn.
** Theo ông, nguyên nhân của việc kiểm soát thị trường thực phẩm không hiệu quả là gì?
Ông Nguyễn Đăng Vang: Nguyên nhân thì nhiều, nhưng cơ bản là sản xuất của chúng ta còn nhỏ lẻ. Hiện nay, chúng ta có tới 9,6 triệu hộ nông dân và hộ nông dân nào cũng trồng rau, chăn nuôi đại gia súc hay gia cầm kiểu tiểu gia súc. Như vậy, chúng ta có tới 30 triệu điểm phải kiểm soát, điều này vô cùng khó. Nguyên nhân thứ hai là chúng ta thiếu kinh phí. Đầu tư cho quản lý ATVSTP vẫn rất ít, chỉ 780 đồng/người. So với các nước trong khu vực còn quá thấp, ví dụ so với Thái Lan chỉ bằng 1/18. Chính vì vậy, chúng ta không có tiền trả lương cho người quản lý, không có tiền để thanh, kiểm tra, không có tiền để đầu tư cho các phòng thí nghiệm để xét nghiệm sản phẩm, không có tiền để xây dựng các kho tàng chuyên dụng. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của chúng ta tương đối lớn, hiện có tới 337 văn bản của các cơ quan Trung ương, các bộ, ngành và 930 văn bản của các địa phương đưa ra. Tuy nhiên, vẫn có sự chồng chéo và không đồng bộ. Luật quá nhiều, người thực thi không biết áp dụng văn bản nào. Bên cạnh đó, nhận thức của người dân vẫn còn yếu, họ thường sử dụng các loại hóa chất cấm vào sản xuất, chế biến. Để giải quyết được những vấn đề này, cần phải có một quá trình nhất định.
** “Vấn đề” trong kiểm soát chất lượng các sản phẩm nhập khẩu, theo ông hiện nay là gì?
- Ông Nguyễn Đăng Vang: Đối với hàng hóa nhập khẩu chính ngạch, khi về cảng, do chúng ta không có kho chuyên dụng nên cho phép chuyển về kho của doanh nghiệp, niêm phong, kẹp chì tại đấy, sau khi hoàn thành các thủ tục thì hải quan cho thông quan. Như vậy, nếu chủ hàng làm ăn không nghiêm túc và xét nghiệm của chúng ta không kịp thời thì người ta sẽ phá niêm phong và đưa ra thị trường. Trong trường hợp ấy, chúng ta không kiểm soát được. Còn qua tiểu ngạch hầu như ít kiểm soát được. Ví dụ tại cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn), một ngày có đến 1.300 người dân nhập khẩu hàng hóa, mỗi lần 2 triệu đồng. Trong đó có nội tạng của gia súc, gia cầm… và có những sản phẩm không thuộc về thực phẩm. Chúng ta hình dung, với số lượng lớn như vậy, nếu không kiểm soát được thì mức độ ảnh hưởng lớn như thế nào.
** Rất nhiều trường hợp phát hiện có dấu hiệu vi phạm nhưng vẫn không thể xử lý triệt để được, theo ông, đâu là nguyên nhân?
- Ông Nguyễn Đăng Vang: Theo tôi, các quy định của Nhà nước đều đủ sức răn đe, ví dụ Nghị định 45 phạt từ 3 - 5 triệu đồng, Nghị định 128 phạt từ 10 - 15 triệu đồng hay Pháp lệnh xử phạt hành chính phạt đến 70 triệu đồng, gần đây đã được sửa đổi lên tới 500 triệu đồng. Nhưng khi thực hiện, chúng ta chỉ phạt dưới 1 triệu đồng. Có thể nói, công cụ thì mạnh nhưng thực hiện lại không được. Có nhiều nguyên nhân. Thứ nhất là chúng ta chưa có đội ngũ thanh tra kiểm tra về ATVSTP. Thứ hai, xử phạt chủ yếu ở các chợ, các cơ sở sản xuất ngay nơi sinh sống thì có sự nể nhau nên mức phạt còn nhẹ.
Theo tôi, để giải quyết vấn đề này hiệu quả hơn, cần phải quy hoạch thành vùng, thành liên vùng biến sản xuất đến tiêu dùng thành một chuỗi sản phẩm để dễ kiểm soát. Tiếp theo là phải tính đến đầu tư cho công tác ATVSTP. Các đại biểu Quốc hội dự kiến trong năm nay phải tăng đầu tư lên khoảng 9.000 đồng/người, thay vì chưa đến 1.000 đồng/người như trước đây. Ngoài ra, phải tăng cường các biện pháp như tuyên truyền, giáo dục cho người dân, người tiêu dùng cũng như người sản xuất. Đầu tư các trang thiết bị hiện đại để tăng cường công tác xét nghiệm, kiểm nghiệm.
** Xin cảm ơn ông!./.
