Có ý kiến cho rằng, thất bại này là do vị Thủ tướng mới tại nhiệm 1 tháng của Nhật Bản đã dại dột khi giẫm vào vết xe đổ “tăng thuế” ngay trước thềm cuộc bầu cử. Song thực tế, trước sau gì, đây cũng là việc không thể không làm và người đứng đầu Chính phủ Nhật Bản chưa hẳn đã “sai lầm”.
Câu hỏi đặt ra là tiếp sau thất bại tại Thượng viện, Đảng Dân chủ Nhật Bản sẽ rút kinh nghiệm ra sao để tận dụng những cơ hội có thể là cuối cùng mà cử tri Nhật Bản dành cho họ?
Không nhìn nhận thất bại nặng nề tại Thượng viện là một dấu chấm hết cho 10 tháng cầm quyền của Đảng Dân chủ Nhật Bản và một tháng tại vị của riêng ông, Thủ tướng Naoto Kan tuyên bố sẽ tiếp tục lãnh đạo chính phủ và sẽ “rút kinh nghiệm” từ bài học thất bại lần này.
Có người cho rằng, kinh nghịêm xương máu mà ông Kan cần tránh là không nên đưa ra chính sách tăng gấp đôi thuế tiêu dùng gây thất vọng cử tri ngay trước thềm cuộc bầu cử. Trong lịch sử, giới phân tích dùng cụm từ “chữ T” (tiếng Anh có nghĩa là “Thuế”) để nói về mối “duyên nợ” giữa chính sách thuế với các chính trị gia Nhật Bản.
Trong quá khứ, nhiều đời Thủ tướng Nhật Bản đã phải từ chức khi tăng thuế tiêu dùng như cựu Thủ tướng Takeshita vào năm 1989, cựu Thủ tướng Hosokawa năm 1994, cựu Thủ tướng Hashimoto năm 1997. Lẽ nào đương kim Thủ tướng Nhật Bản- dù mới lên nhậm chức được 1 tháng song là một chính trị gia kỳ cựu, đặc biệt là cựu Bộ trưởng Tài chính lại không hiểu nổi điều này?
Câu trả lời là thời điểm hiện nay, theo ông Naoto Kan đã quá gấp gáp để trước sau gì ông cũng phải công bố chính sách tăng thuế. Khi mức nợ công đã lên mức 200% Tổng sản phẩm quốc nội thì dù có phải “đặt cược” vận mệnh chính trị của mình thì cũng phải thẳng thắn với cử tri.
Trong chiến dịch tranh cử năm 2005, cựu Thủ tướng Koizumi từng đúc kết rằng bầu cử là một thời điểm “không thích hợp” để nói về tăng thuế. Vì lẽ đó, ông Koizumi đã lựa chọn công bố tăng thuế sau khi đã giành chiến thắng, nhưng cuối cùng, cũng không thoát khỏi “cái dớp” từ chức vì vấn đề thuế.
Thêm vào đó, ông Naoto Kan không hẳn là “thiếu suy nghĩ” khi thực tế 1/3 trong tổng số 400 ứng cử viên trong cuộc bầu cử thượng nghị sỹ ủng hộ việc tăng gấp đôi thuế tiêu dùng lên 10%.
“Ván bài ngửa” về tăng thuế mà Thủ tướng Naoto Kan lựa chọn có thể là một nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thất bại của Đảng Dân chủ Nhật Bản tại cuộc bầu cử Thượng vịên giữa kỳ. Nhưng công bằng mà nói, đây là hệ quả “chưa dứt” của sự thất hứa của đảng này với cử tri trong các vấn đề căn cứ quân sự Futenma, tăng trợ cấp xã hội, trợ cấp cho trẻ em...
Mất đa số tại Thượng viện, con đường phía trước đảng cầm quyền sẽ vô vàn khó khăn, mà nguy cơ nhãn tiền sẽ là các chính sách cải cách bị “treo lơ lửng” ở Quốc hội. Nhưng không phải là chấm hết tất cả! Đảng Dân chủ Nhật Bản đang chứng minh điều đó khi tích cực tìm kiếm đối tác liên minh mới, đặc biệt một số đảng “đồng lòng” trong chính sách tăng thuế thu nhập, như Đảng Phục Hưng của chính trị gia rất được lòng dân chúng Yoichi Masuzoe, hay đảng Mặt Trời Mọc của cựu Bộ trưởng Tài chính Kaoru Yosano và cựu Bộ trưởng Thương mại Takeo Hiranuma. Đảng của bạn với chung mục đích chống giảm phát và cải cách dịch vụ công cũng có thể là một chiếc phao cứu sinh khác mà đảng Dân chủ Nhật Bản nghĩ tới. Ngoài ra, khả năng thành lập liên minh với đảng đối lập là Đảng Dân chủ Tự do cũng không thể loại bỏ nếu xét đến mục đích và thời gian thực hiện mục tiêu tăng thuế tiêu dùng và tái thiết nền kinh tế mà hai đảng này đặt ra.
Cử tri Nhật Bản hoàn toàn có lý khi “trừng phạt” Đảng Dân chủ Nhật Bản do thất hứa về chính sách thuế và nhiều vấn đề khác. Nhưng họ chắc cũng sẽ hiểu ra cái khó của đảng này trước mối đe doạ của nợ công và tạo thêm cơ hội để chính phủ của Thủ tướng Naoto Kan “rút kinh nghiệm”./.
