Tôi đến Lý Sơn (Quảng Ngãi) vào một ngày biển lặng, khi mênh mông trời biển nổi bật những rạng rỡ bình minh. 5h sáng, đảo hiện ra trước mắt. Con tàu rúc lên những hồi còi hân hoan. Trong ban mai, đảo tiền tiêu đã ngập tràn sắc xuân và tiếng cười nói nơi âu thuyền làm lao xao cả một góc đảo xuân.
Làm vua thua... làm tỏi
“Làm vua thua làm tỏi” - vừa vê côn, về số “lấy sức” cho chiếc xe máy 67 cà tàng vượt những con dốc ngược lên đỉnh núi Thới Lới cao chót vót, nữ xe ôm của đảo cho tôi biết một định nghĩa ngắn gọn nhưng đầy đủ về loại cây đặc sản ở vùng đất này. Cây tỏi có mặt ở Lý Sơn khi nào, người dân đảo không còn nhớ nữa. Họ chỉ truyền nhau rằng, cách đây cả gần thế kỷ, cây tỏi đã theo chân những thương nhân từ Huế vào Cù Lao Ré (tức Lý Sơn ngày nay) bén duyên, ở lại mảnh đất này và trở thành nguồn sống của những người dân xứ đảo.
Đã gần nửa năm kể từ ngày con bão số 9 Ketsana tràn qua, sự tàn phá nặng nề vẫn còn để lại dấu tích. Những tháng qua người dân đảo đang nỗ lực hàn gắn, và một “vết hàn” đẹp đó chính là những cánh đồng tỏi bát ngát xanh. Từ đỉnh núi Thới Lới nhìn quanh, đâu đâu cũng là những cánh đồng tỏi trải dài xanh tít tắp nổi bật giữa đất trời với những ô ruộng nối liền, tạo thành một vòng ôm.
Như một tấm bình phong án ngữ trên biển che chắn cho đất liền, hứng trọn những nắng gió hào sảng và cả sự khắc nghiệt của thời tiết với những cuồng phong của biển cả, mà mới đây nhất là cơn bão số 9, số 11 làm tan hoang đảo, nhưng trong những ngày xuân này, tôi đã cảm nhận thật rõ sự hồi sinh trên đảo Lý Sơn. Trong tiếng sóng rì rào như lời ru ngàn năm của biển cả, tiếng chuông chùa thoảng trong không gian tinh khiết, sắc vàng tươi rói của những cây mai nở rộ sau những gãy gập, sắc đỏ của những đọt cây trạng nguyên rực lên như bàn tay xòe nơi bờ dậu nhà ai...
Sau mùa tỏi vừa xuống giống bị bão tố cuốn đi mất trắng, sau những gian nan vực dậy mùa màng, giờ đây nét cười đã rạng rỡ trên mặt lão nông Nguyễn Văn Tường khi cùng vợ con chăm sóc, tưới tắm cho ruộng tỏi tươi tốt. Vì sao tỏi Lý Sơn thơm ngon nức tiếng? Thay vì trả lời ngay, đôi tay thô trần của ông Tường vục xuống vốc lên một nắm cát, màu sáng như những vỏ sò vỡ vụn và giải thích: “Đây là một loại cát đặc biệt, nó được tạo nên từ những vỏ ốc, vỏ sò hàng ngàn năm được chúng tôi lấy từ biển vào. Do cát có màu sáng trắng nên nó phản chiếu ánh nắng mặt trời, giảm sức nóng cho cây tỏi, nó còn là một loại phân bón tuyệt vời tạo nên mùi thơm đặc biệt của hành, tỏi Lý Sơn…”.
Cát biển, đất được lấy từ những ngọn lửa đã ngủ yên và sự cần cù - đó là bí quyết bao đời nay của người trồng tỏi Lý Sơn. Với hơn 80% hộ dân (trong tổng số 4.100 hộ) bao đời nay gắn bó với nghề trồng tỏi, sống dựa vào cây tỏi nên những tín hiệu vui, dù chỉ là nhỏ nhất cũng làm người đứng đầu xứ đảo, ông Võ Xuân Huyện, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện khấp khởi vui mừng: “Chúng tôi rất mừng khi hàng ngày chứng kiến những cánh đồng tỏi đang lên xanh tốt, nếu gió mưa thuận hòa, chắc chắn năm nay sẽ cho mùa bội thu. Toàn huyện chúng tôi có 300ha tỏi, hành. Bao đời nay cây tỏi vẫn là cây kinh tế số 1, sản lượng mỗi năm 2.000 tấn và không có loại cây nào có thể thay thế cây tỏi. Nhờ nó mà bà con xoá đói giảm nghèo, có tiền nuôi con ăn học, mua sắm tàu thuyền đi biển…”.
Có lẽ chưa năm nào người trồng tỏi Lý Sơn lại có được niềm vui lớn như mùa xuân năm nay. Bên cạnh những cánh đồng tỏi tốt bời bời đầy hứa hẹn thì giá tỏi cũng đang lên như diều gặp gió. Với chị Lê Thị Thu Hà ở thôn Tây, xã An Vĩnh, gần trọn cuộc đời dãi dầu trên những cánh đồng hành, tỏi, thì chưa năm nào vui như năm nay: “Mừng lắm chứ! Từ chỗ chỉ có 30.000 đồng/kg tỏi, nay đã lên tới 70.000-75.000 đồng lận”. Cười thật tươi bên xe tỏi, chị Hà cho biết nhờ cây tỏi, nhiều gia đình quê đảo như chị đã vươn lên thoát nghèo và nuôi con học hành đến nơi đến chốn. Sau cái Tết này, khi các con quay lại thành phố Hồ Chí Minh học tập, chị đã có thể “lên lương” cho 3 cậu con trai.
Tỏi là hoa
Đã gần một năm trôi qua, câu chuyện hành, tỏi Lý Sơn được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) trao giấy chứng nhận thương hiệu tỏi Lý Sơn vẫn còn nóng hôi hổi. Cái sức nóng của nó cũng được những người nông dân vốn một nắng hai sương nhanh chóng biến thành cơ hội.
Hơn nửa năm nay, ngôi nhà của ông Trương Nghĩa (thôn Đông, xã An Hải) đã trở thành “đại bản doanh” của Hội Kinh doanh và chế biến hành tỏi Lý Sơn. Cầm trên tay chiếc bao bì được in đẹp mắt với đầy đủ các thông số, giữa cánh đồng tỏi bát ngát của nhà mình, ông Trương Nghĩa, Chủ tịch Hội không giấu niềm tự hào khi đã đưa được cây tỏi vào chuỗi siêu thị lớn nhất của cả nước: “Hiện nay, Hội chúng tôi đã đưa cây tỏi vào 45 siêu thị Co.op Mark. Từ ngày tìm được đầu ra, chúng tôi không còn lo ế, không lo bị ép giá, 100% tỏi được tiêu thụ. Điều đó khẳng định thương hiệu của tỏi Lý Sơn”.
Cầm trên tay xâu tỏi trắng ngần, củ nhỏ, chắc nịch và đều tăm tắp được buộc thành một dây dài, ông Trương Nghĩa trang trọng treo nơi phòng khách để trang trí cho ngôi nhà. Ông tự hào: “Tỏi là hoa đấy chị ạ!”. Với nét cười rạng rỡ của lão nông trong ráng chiều xuân, tôi như hiểu thêm nhiều tầng ý nghĩa của câu nói.
Chia tay những nông gia trồng tỏi, tôi lại lan man với những niềm vui của những ngư dân. Mấy năm nay, với chủ trương “chân biển”, “chân đồng”, nghề đánh bắt hải sản của Lý Sơn với đội quân gần 400 tàu thuyền cũng vươn mình ra biển rộng.
 |
|
Trồng tỏi và đánh bắt hải sản là 2 nghề chính ở đảo Lý Sơn
|
Neo chắc lại con thuyền sau những chuyến đi biển dài ngày, anh Phạm Dũng, chủ một đội tàu vươn mình khoan khoái. Cũng như bao người dân đảo bốn mùa sóng gió, từ lúc mới cất tiếng khóc chào đời, anh Dũng đã được vỗ về bằng những lời ru của sóng. Từ một thanh niên làm thuê, đến nay anh đã có một cơ ngơi thật khang trang và đứng đầu một tổ đội đánh bắt xa bờ hiệu quả. “Đội của chúng tôi gồm 18 anh em, có 3 tàu, 1 cái lo công tác hậu cần, 2 cái đánh bắt ngoài khơi. Nghề này tuy vất vả nhưng nhiều niềm vui. Vui là được thoả chí với biển cả và có cuộc sống sung túc cho vợ con. Đảo của chúng tôi chừ cũng có khác chi đất liền, phát triển nhanh lắm, trước còn định đi nhưng giờ chẳng đi đâu nữa và càng tự hào là người dân của đảo”.
Chiều buông, ánh hoàng hôn đổ tràn, nhuộm tím cánh đồng tỏi mênh mang. Xa xa, nơi âu thuyền, cảng cá, những con thuyền neo đậu thanh thản đón mùa xuân. Trong thinh không bao la, khói lam chiều từ nhà ai bay lên, bảng lảng như níu lại bước chân người lữ thứ. Tạm biệt xuân trên đảo tiền tiêu lộng gió. Hẹn những mùa sau cá lại đầy khoang, tỏi lại bát ngát cánh đồng, để nối liền những bờ vui cùng mùa xuân trọn vẹn./.