Sông Tô Lịch chảy trong địa phận Hà Nội. Dòng chính sông Tô Lịch khi chảy qua các quận huyện Thanh Xuân, Hoàng Mai và Thanh Trì còn được gọi là Kim Giang. Tô Lịch vốn là một phân lưu của sông Hồng đưa nước từ sông Hồng sang sông Nhuệ. Theo sách Đại Nam nhất thống chí (soạn giữa thế kỷ 19) thì “Sông Tô ở phía Đông tỉnh thành (Hà Nội) là phân lưu của sông Nhị, chảy theo phía Bắc tỉnh thành vào cửa cống thôn Hương Bài, tổng Đông Xuân, (…) quanh co gần 60 dặm, tới xã Hà Liễu chảy vào sông Nhuệ”. Nhắc đến người Tràng An thanh lịch là nhắc đến sông Tô Lịch xưa nước trong xanh, thuyền bè qua lại, hai bên bờ buôn bán tấp nập.
Sông Kim Ngưu xưa là một phân lưu của sông Tô Lịch: Nhị Hà quanh bắc sang đông/ Kim Ngưu Tô Lịch là sông bên này. Nó lấy nước từ Tô Lịch ở ô Cầu Giấy, chảy theo hướng Tây - Đông tới Đội Cấn và lại lấy nước từ Tô Lịch khi tới ô Thụy Chương (Thụy Khuê), chảy theo hướng Bắc - Nam (đoạn này còn gọi là sông Ngọc Hà), chảy qua Ngọc Khánh, Giảng Võ, Hào Nam.., rồi hợp lưu trở lại ở Văn Điển. Đến lượt mình, Kim Ngưu lại có các phân lưu là sông Trung Liệt, sông Sét và sông Lừ
Sông Sét xưa tách khỏi Kim Ngưu ở Phương Liệt. Tại chỗ sông Sét tách ra, Kim Ngưu đổi hướng chảy lên phía Bắc tới khu vực hồ Bảy Mẫu và đầm Kim Liên, còn sông Sét chảy về phía Nam. Sông Sét dài hơn 3,6km, bắt nguồn từ hồ Bảy Mẫu chảy theo hướng Bắc - Nam và đổ vào hồ Yên Sở. Khi đi qua Giáp Bát, nó nhận nước từ một phân lưu của sông Lừ từ Phương Liên chảy sang.
Sông Lừ cổ tách khỏi Kim Ngưu ở Phương Liệt và chảy về phía Nam Thanh Trì và hợp lưu với Tô Lịch. Do sông Kim Ngưu có nhiều đoạn bị lấp, nên đoạn Kim Ngưu còn sót từ Nam Đồng tới Phương Liệt ngày nay cũng được coi là sông Lừ.
Các dòng sông trên từ xa xưa hợp lưu, thông dòng chảy từ sông đến các hồ trong địa bàn Hà Nội. Ngày nay, các dòng sông không còn để lưu thông đường thủy mà đơn thuần là cống lộ thiên thoát nước. Lòng sông hẹp lại vì nhiều nguyên nhân.
Người dân sống hai bên sông đóng cọc, đổ đất đá khi nước cạn để lấn sông thành đất trồng rau, mở hàng quán, rồi xây nhà. Người dân đổ rác thải, phế thải xuống sông, hồ. Mỗi nhà một túi rác mỗi ngày... Cùng với thời gian, các dòng sông cổ nhỏ lại và đứt quãng, tắc nghẹn lại và biến dạng, nhiều đoạn lờ đờ rác, nước ngầu đen, hôi hám chảy… Rồi giải pháp đặt cống, lấp sông thành đường. Hồ thì cạp ra cho quán bán hàng mát mẻ hữu tình. Hồ, ao ở những chỗ có thể thì lấp luôn mở phố, mở nhà. Sông thành phố là thế.
Một hôm, chợt bật tivi xem được ở một nước nọ, sau hàng chục năm đã khôi phục lại dòng sông cổ xưa bị lấp, xây hai bên sông thành đường đi bộ đẹp, mát, thanh bình. Liệu sau này có một Hà Nội trở lại với các dòng sông xưa không nhỉ?./.