Trong những năm qua, thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng Nghệ An đã hình thành vùng dứa nguyên liệu phục vụ nhà máy chế biến nước dứa cô đặc xuất khẩu (thuộc công ty cổ phần thực phẩm Nghệ An). Tuy vậy, từ ngày đi vào sản xuất đến nay nhà máy luôn phải đối mặt với việc ứ đọng dứa, thế là phần thua thiệt nhà nông phải gánh chịu.
Để có được vùng nguyên liệu, Nghệ An đã thành lập Ban chỉ đạo vùng dứa, do ông Nguyễn Thọ Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn làm trưởng ban. Các huyện, các xã đặc biệt huyện Quỳnh Lưu, trung tâm vùng nguyên liệu, đều thành lập ban dứa do Phó Chủ tịch phụ trách Nông nghiệp làm trưởng ban. Theo quy hoạch, vùng nguyên liệu có diện tích khoảng 4000 ha, thuộc địa bàn 5 huyện là Quỳnh Lưu, Yên Thành, Diễn Châu, Tân Kỳ, Nghĩa Đàn. Với số tiền tỉnh đầu tư 75 tỷ đồng, 4 năm qua các vùng nguyên liệu đã làm mới được 63 km đường nhựa và hàng trăm km giao thông nội vùng, tạo thuận lợi cho vận chuyển sản phẩm. Tỉnh cũng ưu tiên cấp 15 tỉ đồng cho việc nhân giống dứa cay-en tại tổng đội thanh niên xung phong Quỳnh Lưu và doanh nghiệp Căn Bòng. Cùng đồng hành vào cuộc với nhà nông là ngân hàng Nông nghiệp Nghệ An. Ông Hồ Công Đàm, giám đốc chi nhánh ngân hàng Nông nghiệp Quỳnh Lưu cho biết, Ngân hàng có chính sách cho vay 30 triệu đồng không thế chấp, nhằm tạo thuận lợi cho người trồng dứa.
Có lẽ, Nghệ An là tỉnh duy nhất trong cả nước thành lập 2 tổng đội thiếu niên xung phong chuyên trồng dứa: Tổng đội thanh niên xung phong Quỳnh Lưu và tổng đội thanh niên xung phong 6 huyện Yên Thành. Nhờ có chính sách đầu tư đúng hướng, tích cực về nhân lực và vật lực Nghệ An đã làm thay đổi bộ mặt nhiều vùng nông thôn, tạo nên một vùng nguyên liệu dứa tập trung. Dự kiến, vụ dứa 2006 nhà máy có vùng nguyên liệu hơn 1.680 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch gần 1.100 ha.
Rất đáng tiếc, trong sự nỗ lực, ưu ái đầu tư của tỉnh, của huyện, vụ dứa 2005 có tới 520 tấn dứa nguyên liệu bị hủy, chất đầy quanh nhà máy; đó là chưa kể sự thiệt hại tại vườn, tại nhà của dân còn lớn hơn nhiều. Lý do vì dứa nhiều, nhà máy chạy không kịp. Năm 2005, dứa đã bị biến dứa thành… dưa!
Còn năm nay – 2006, tiếp tục đối mặt với một mùa dứa ứ đọng, Nhà máy lại có những thủ tục gây phiền hà, dồn sự thua thiệt về cho dân. Tháng 7, tháng 8 mùa dứa chín rộ nhà máy nói “không” khi dân yêu cầu mua dứa tại ruộng. Dân chở dứa bằng xe bò, xe trâu, xe công nông dưới trời nắng như đổ lửa, dứa dập nát, hư hỏng trên xe của ai nhà nấy chịu. Năm nay nhà máy quy định nông dân muốn bán dứa phải có “lệnh” của phòng Nông vụ (Trong khi cả năm, cả tháng nông dân không hề trông thấy mặt mũi “ông nông vụ” già hay trẻ!) Muốn bán được dứa phải đôi ba lần lên xuống nhà máy. “Đúng là nhà máy hành dân”. Đó là lời than phiền, bức xúc của một nông dân ở xã Quỳnh Châu trong đợt 80 hộ xin bán 100 tấn dứa hồi thượng tuần tháng 7 vừa qua.
Quỳnh Châu có nhà máy tại xã, bán dứa đã khó khăn vậy, các xã vùng dứa tận Yên Thành, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ muốn nhập dứa cho nhà máy phải cơm đùm, cơm nắm theo xe trâu, xe bò vài ba ngày mới bán được dứa. Đã vậy, bán dứa xong về nhà chờ đến dài cổ mới nhận được tiền. Theo hợp đồng, bán dứa xong, sau 10 – 15 ngày được thanh toán. Bây giờ phải hàng tháng, vài tháng.
Thanh toán chậm, thủ tục phiền hà, 3 năm nay giá mua dứa của nhà máy lại không thay đổi, trong khi giá cả vật tư, giá tiêu dùng tăng vọt. Trước đây nhà máy mua xô, giá dứa 1000 đ/kg, năm nay Nhà máy phân loại, dứa loại 1: 950 đ/kg, loại 2: 750 đ/kg. Như vậy, giá dứa không tăng mà lại giảm. Kết quả tất yếu vùng nguyên liệu sẽ giảm diện tích. Chủ tịch xã Quỳnh Châu Nguyễn Văn Thanh than: Giá vật tư nông nghiệp, giá tiêu dùng tăng, giá dứa giảm… nông dân lỗ quá!
Năm 2004 sản phẩm nước dứa cô đặc của Công ty Cổ phần thực phẩm Nghệ An đoạt giải sao vàng đất Việt. Tháng 3/2006 cùng sản phẩm đó tại Tây Ban Nha được câu lạc bộ doanh nghiệp thế giới bình chọn giải vàng. Nông dân vùng nguyên liệu dứa Nghệ An đang nuôi hy vọng chóng hết thời dứa biến thành… dưa, để người trồng dứa sẽ sống được với cây dứa. Mặc dù, vụ này họ đang rất khó khăn!./.