Bùng phát và lan nhanh
Chưa đầy 1 tháng, dịch cúm gia cầm (CGC) đã nhanh chóng lan ra 8 tỉnh, thành trên cả nước, trong đó có 7 tỉnh, thành thuộc miền Bắc. Đáng lưu ý, dịch bệnh nguy hiểm này vừa được ghi nhận xuất hiện tại Hà Nội, 1 trong những địa phương chăn nuôi lớn, dân số đông.
Mở màn cho bản đồ dịch CGC cả nước trong năm 2011 là tỉnh Lạng Sơn được ghi nhận vào ngày 14/2. Dịch xảy ra trên đàn gà hơn 2.000 con, trong đó tỷ lệ gà chết gần như 100% tổng đàn. Chỉ sau đó 3 ngày, 2 tỉnh Nam Định và Kon Tum đã có thông báo xuất hiện dịch CGC với trên 4.000 gà nhiễm bệnh phải tiêu hủy.
Tiếp sau đó, dịch CGC ở các tỉnh Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Hà Nam và Hà Nội bùng phát. Ông Hoàng Văn Năm, Cục trưởng Cục Thú y (Bộ NN&PTNT) đánh giá: “Cả nước bắt đầu bước vào mùa dịch, nên dịch bệnh bùng phát là điều khó tránh khỏi. Hơn nữa, CGC hiện phát triển, lây lan nhanh, báo hiệu một mùa dịch phức tạp diễn biến rất khó lường”.
Theo các chuyên gia thú y, chỉ trong thời gian ngắn, dịch CGC đã xuất hiện ở 8 tỉnh, thành là do sau Tết người dân tái đàn lớn, trong khi con giống lại chưa được tiêm phòng. “Dịch CGC đang diễn ra ở các hộ nuôi nhỏ lẻ, việc phòng chống dịch bệnh không được quan tâm đúng mức, các hộ nuôi vẫn thờ ơ với dịch bệnh. Các hộ không quan tâm đến nguồn gốc giống gia cầm, nơi nào thấy rẻ là họ nhập” - Chi cục trưởng Chi cục Thú y Thái Nguyên Lê Đắc Vinh cho hay.
Đồng tình với quan điểm này, ông Đoàn Duy Ái, Chi cục trưởng Chi cục Thú y Quảng Ninh lo lắng: “Dịch CGC xảy ra tại các hộ nhỏ lẻ và xảy ra ngay tại vùng trung tâm về chăn nuôi gia cầm của tỉnh, đó là huyện Yên Hưng, nơi đang nuôi trên 400.000 con gia cầm. Chúng tôi không thể kiểm soát được nguồn giống tại các hộ nuôi nhỏ lẻ”.
Đáng lo ngại nhất hiện nay là tình hình dịch lở mồm long móng (LMLM) trên đàn gia súc. Báo cáo của Cục Thú y cho thấy, ngay từ cuối năm 2010 đến nay, dịch LMLM đã bùng phát mạnh và ngày càng diễn biến phức tạp, vượt tầm kiểm soát của chính quyền địa phương và thú y cơ sở. Tính đến ngày 15/3, cả nước có 24 tỉnh, thành phố xuất hiện dịch LMLM. Đáng nói, tính từ đầu năm 2011 đến nay, dịch bệnh đã làm hơn 60.000 con gia súc nhiễm bệnh, trong đó 75% số lợn nhiễm bệnh bị chết.
Ông Hoàng Văn Năm, Cục trưởng Cục Thú y đánh giá: “Diễn biến của dịch LMLM năm nay rất phức tạp, độc lực của virus mạnh hơn, lây lan nhanh hơn nhiều năm trước. Qua phân tích cho thấy, loại virus gây LMLM ở Việt Nam năm nay vẫn thuộc type O nhưng thuộc chủng virus lưu hành ở Malaysia năm 1998. Độc lực cao, đặc biệt tỷ lệ lợn nhiễm bệnh chết rất cao”.
Trước diễn biến “bất thường” của dịch bệnh trên gia súc, nhiều chuyên gia tỏ ra lo ngại ngành chăn nuôi sẽ bị ảnh hưởng lớn. Bởi, theo chu kỳ hằng năm, vào tháng 3 đến tháng 4, dịch tai xanh sẽ tái xuất hiện. Hà Tĩnh đã xuất hiện dịch tai xanh trên đàn lợn. Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát lo lắng: “Nếu không dập tắt kịp thời dịch LMLM hiện nay, dịch tai xanh bùng phát sẽ tạo thành tổ hợp dịch bệnh gây ảnh hưởng rất lớn đến đàn lợn”. Tuy nhiên, biện pháp tiêm phòng vaccine lại thiếu tính khả thi. Bởi, cả nước hiện có khoảng 22 triệu con lợn, trên 13 triệu con trâu, bò, hươu, nếu dùng vaccine để tiêm dập dịch sẽ không xuể.
Uể oải chống dịch
Việc lo ngại dịch CGC diễn biến phức tạp trên đàn gia cầm nhỏ lẻ, khó kiểm soát của các địa phương là hoàn toàn có cơ sở, khi mà tại nhiều địa phương, người chăn nuôi vẫn thờ ơ với việc phòng chống dịch. Xã Tam Quan, huyện Tam Đảo, Vĩnh Phúc là một minh chứng. Xã đang bị dịch CGC hoành hành với trên 10.000 gia cầm bị tiêu hủy. Trạm trưởng Thú y huyện Tam Đảo Nguyễn Huy Mai cho biết, nơi phát dịch là những trang trại, hộ chăn nuôi gà ta lai. Đây là loại gà có thời gian sinh trưởng ngắn từ 1,5-2 tháng nên nhiều hộ chủ quan, không tiêm vaccine phòng bệnh.
Tuy nhiên, cũng phải kể đến trách nhiệm của lực lượng thú y địa phương trong việc tiêm phòng, hướng dẫn người dân phòng, trừ dịch bệnh. Không ít địa phương, lực lượng thú y cơ sở chỉ làm cho xong việc dẫn đến việc tiêm phòng không mang lại kết quả. Ông Đoàn Duy Ái, Chi cục trưởng Chi cục Thú y Quảng Ninh nêu thực tế: “Có hộ nuôi 2.000 con gia cầm, khi cán bộ thú y đến tiêm vaccine thì chỉ tiêm được 500 con, số còn lại không tiêm được do vỡ đàn, vậy là bỏ luôn không tiêm. Tiêm phòng kiểu như vậy không có hiệu quả, vừa mất tiền, vừa mất công sức”.
Tình hình chống dịch tại nhiều địa phương khác cũng tỏ ra uể oải, lơ là. Một lãnh đạo Viện Thú y cho biết, qua kiểm tra công tác phòng chống dịch ở nhiều địa phương cho thấy, chính quyền sở tại vẫn chưa vào cuộc. Đặc biệt, còn tâm lý giấu dịch. “Các mẫu bệnh phẩm trực tiếp do cán bộ Viện lấy thì cho kết quả dương tính. Nhưng, các mẫu địa phương gửi lên lại không phát hiện bệnh. Chứng tỏ đã có sự can thiệp từ phía địa phương”, vị lãnh đạo này nhận định. Cũng theo vị lãnh đạo này, tại nhiều địa phương, lãnh đạo huyện, trạm thú y huyện vẫn còn mơ hồ về chính sách hỗ trợ của Chính phủ đối với việc tiêu hủy gia súc nhiễm bệnh. “Nhiều địa phương chưa vào cuộc chống dịch, ban chỉ đạo phòng chống dịch cấp tỉnh, huyện thì gần như tạm ngừng hoạt động” - Ban chỉ đạo Quốc gia phòng chống cúm gia cầm đã từng đưa ra nhận định như vậy khi dịch bệnh bùng phát ở nhiều địa phương.
Bộ trưởng Cao Đức Phát đề nghị phải ngay lập tức “tung” vaccine để tiêm phòng cho những tỉnh có đàn gia súc gia cầm lớn, có nguy cơ bùng phát dịch bệnh cao. Đặc biệt, các tỉnh, thành phải siết chặt việc giết mổ, vận chuyển, thực hiện nghiêm túc không được qua loa, đại khái. Với những địa phương có dấu hiệu dịch bệnh trên gia súc gia cầm nhưng không công bố, nếu phát hiện cần xử lý nghiêm những người cố tình vi phạm, gây thiệt hại lớn./.
