Tiến sĩ Phan Thanh Hà- Vụ phó Vụ Tài chính và Tiền tệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, các quyết định đầu tư chưa căn cứ vào hiệu quả kinh tế, trước khi tính đến hiệu quả chính trị, xã hội, phát triển đồng đều các vùng miền, khả năng nguồn vốn hiện có, cho nên số dự án được phê duyệt quá nhiều. Chất lượng quy hoạch thấp, thiếu tầm nhìn và thiếu đồng bộ, chưa làm căn cứ tốt cho quyết định đầu tư. Kế hoạch đầu tư bị cắt khúc ra nhiều năm. Thẩm định dự án thiếu các thước đo định lượng cụ thể, làm cho việc xác định mức độ cấp thiết của các dự án để lựa chọn ưu tiên đầu tư hoặc cắt giảm rất khó khăn.
Vì vậy, theo Tiến sĩ Phan Thanh Hà, chỉ quyết định đầu tư khi đã xác định rõ về nguồn vốn và khả năng cân đối nguồn vốn ở từng cấp ngân sách. Thực hiện cơ chế cân đối vốn cho toàn bộ thời gian thực hiện dự án, thay vì bố trí kế hoạch vốn từng năm như hiện nay. Xác định các tiêu chí và thứ tự ưu tiên dựa trên tác động lan truyền tới sản xuất trong nước làm căn cứ để phê duyệt hay cắt giảm các dự án đầu tư.
Ðối với vay nợ để đầu tư, cần tiếp tục tận dụng khả năng vay ODA và vay ưu đãi, hạn chế vay thương mại nước ngoài để cho vay lại. Trường hợp phải vay thương mại thì ưu tiên vay trong nước (phát hành trái phiếu Chính phủ). Chiến lược nợ chính phủ và nợ quốc gia phải tính đến khả năng trả nợ hằng năm, cả về VND lẫn ngoại tệ và khả năng ổn định vĩ mô.
Đưa ra giải pháp dài hạn, tiến sĩ Nguyễn Đình Cung cho rằng, chúng ta phải có bước thay đổi đột phá và phân cấp chất lượng môi trường kinh doanh. Theo đó, “Phải thay đổi tư duy, loại bỏ lối kinh doanh ngắn hạn, đánh quả, thiên về tìm kiếm địa tô, lợi nhuận từ bong bóng thị trường hơn là tạo ra giá trị gia tăng mới”, ông Cung nói. Như vậy, chính sách và pháp luật cần không chỉ cổ vũ cho “tối đa hóa lợi nhuận”, mà quan trọng hơn là phải ủng hộ cho cả tư duy “kiếm tiền bằng cách nào”. Nói cách khác là phải có được môi trường kinh doanh trong đó bảo đảm “trung thực, thật thà, tài trí thì thắng”, chứ không phải “trung thực, thật thà, tài trí thì thua thiệt”.
 |
| Đầu tư công vẫn tập trung vào một số ngành mà khu vực tư nhân có khả năng và sẵn sàng đầu tư. |
Nhường bớt sân cho tư nhân
Tiến sĩ Lê Hải Mơ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách tài chính tin rằng DNNN rút thì vốn sẽ vào rất nhiều. Vấn đề còn lại là rút như thế nào. Trong ngắn hạn, nếu rút quá nhanh, không có quy tắc sẽ để lại những khoảng trống đầu tư. Ông Lê Hải Mơ cho rằng, chúng ta không nên máy móc trong việc cắt, giảm dự án mà cần phải đánh giá đúng thực lực của khu vực đầu tư công. Về dài hạn, để nâng cao, định vị đúng đầu tư công, cần nâng cao chất lượng quy hoạch, lập hệ thống dự án; công khai hóa, tận dụng mọi phản biện xã hội, đưa ra đường hướng, khung khổ phát triển đầu tư công trong khuôn khổ đầu tư của toàn xã hội. Ðiều quan trọng là cần định hình lại quan hệ trong phân cấp đầu tư công giữa Trung ương với địa phương, để chất lượng đầu tư công được thực hiện thông suốt từ trên xuống, tránh tình trạng ra ngoài nguyên tắc.
Tiến sĩ Phan Thanh Hà cho rằng, để tái cơ cấu đầu tư, trước hết cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ kinh tế của Nhà nước trong kinh tế thị trường, lĩnh vực nào cần Nhà nước đầu tư, lĩnh vực nào kết hợp với tư nhân đầu tư. Ðầu tư Nhà nước và tư nhân không cạnh tranh mà bổ sung, hợp tác với nhau. Giảm dần đầu tư công trong tổng đầu tư xã hội bằng cách Nhà nước rút dần ra khỏi lĩnh vực kinh doanh thuần túy nhằm mục tiêu lợi nhuận.
Giảm tỷ lệ tích lũy và huy động ngân sách so với GDP hiện đang ở mức rất cao (tương ứng là hơn 30% và gần 28% GDP), tức là giảm gánh nặng thuế cho doanh nghiệp và người dân, mở rộng khả năng tự đầu tư của nhân dân. Chính sách đổi mới những năm 80 đã rất thành công nhờ giải phóng và phát triển sức sản xuất của nhân dân mà không dựa trên đầu tư của Nhà nước.
Trước những kết quả không như kỳ vọng của nguồn đầu tư nước ngoài, tiến sĩ Nguyễn Đình Cung cũng lưu ý, thu hút đầu tư nước ngoài nên có chọn lọc, có trọng tâm, trọng điểm hơn. Đồng thời khuyến khích, thu hút đầu tư và phát triển kinh tế tư nhân trong nước. Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung cũng cho rằng, DNNN cần thu hẹp phạm vi ngành nghề, mở thêm dự địa cho và không gian cho phát triển kinh tế tư nhân trong nước. Lâu nay chúng ta có chủ trương “vì kinh tế tư nhân không muốn làm và không làm được” nên phải có DNNN hiện diện lấp chỗ trống. Nhưng theo ông Cung “nếu tư nhân chưa muốn làm hay chưa làm được, thì chúng ta phải tạo điều kiện, khuyến khích và hỗ trợ họ làm, hơn là làm thay họ và cạnh tranh, lấy đi cơ hội kinh doanh của họ. Tư nhân phát triển đến đâu thì Nhà nước rút đến đó”./.
