Đúng ngày này 64 năm về trước, ngày 24/10/1945, Liên Hợp quốc chính thức tuyên bố thành lập. Lịch sử thế giới bước sang một trang mới với sự ra đời tổ chức đa phương toàn cầu đầu tiên có mục đích bảo vệ hoà bình và an ninh thế giới và hỗ trợ sự nghiệp phát triển ở các quốc gia thành viên.
Nhìn vào thế giới hiện nay với muôn vàn thách thức mà chúng ta đang phải đối mặt, sẽ hiểu được trọng trách đặt lên vai LHQ nặng nề ra sao. Các vấn đề cũ chưa dứt, một loạt các vấn đề mới nổi lên, những mối đe doạ mới với tính chất phi truyền thống và mức độ nguy hiểm có thể nói là chưa từng có trong lịch sử như chủ nghĩa khủng bố, nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân... vượt xa khả năng đối phó của bất kỳ quốc gia riêng lẻ nào, kể cả Mỹ hay Nga, đòi hỏi quyết tâm và nỗ lực tập thể to lớn. Vai trò của LHQ chính là phải khuyến khích và điều phối các nỗ lực ấy để đảm bảo sứ mệnh nguyên thuỷ của tổ chức này là bảo vệ hoà bình và an ninh quốc tế. Trong những diễn biến mới của thế giới, bản thân LHQ cũng có những bước phát triển riêng đòi hỏi tổ chức phải “làm mới chính mình”. Chỉ tính riêng việc mở rộng thành viên, từ 51 vào năm 1945 đến nay LHQ tập hợp 192 quốc gia thành viên. Theo cách nói ví von thì nhiều người cho rằng LHQ hiện nay như “một chàng khổng lồ trong manh áo đã chật”.
Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ vào năm ngoái không chỉ làm rung động nền kinh tế thế giới mà còn bộc lộ nhiều điểm yếu về phát triển tại hầu khắp các khu vực và cho thấy LHQ chưa làm được nhiều tiến bộ như thế giới mong muốn. Dẫu không phải chờ tới tận khi xảy ra cuộc khủng hoảng, vấn đề cải tổ LHQ mới được bàn đến, nhưng rõ ràng cơn nguy khốn chung của nền kinh tế toàn cầu đã đoàn kết toàn thế giới cùng quyết tâm đưa LHQ trở nên vững mạnh hơn, thực sự là trung tâm quyền lực của chủ nghĩa đa phương. Thêm vào đó, tình trạng biến đổi khí hậu gây ra những thảm hoạ thiên nhiên chưa từng có và không loại trừ bất kỳ một quốc gia, một cá nhân nào... càng củng cố tinh thần đoàn kết quốc tế vì sự tồn tại chung của toàn nhân loại. Đây chính là điểm thuận lợi cần tận dụng để thúc đẩy cải tổ LHQ sớm đạt được đột phá. Bản thân nước Mỹ- cường quốc đã tạo ra những tiền lệ nguy hiểm về chuyện vượt mặt LHQ- mới đây cũng tuyên bố sẽ không còn “đơn phương” và hợp tác chặt chẽ với tổ chức này vì sự phát triển chung của cả thế giới.
Không còn bàn cãi về yêu cầu cải tổ, mấu chốt nhất hiện nay vẫn là phải cải tổ LHQ ra sao cho hiệu quả? Câu trả lời là phải cải tổ toàn diện, sâu sắc, trên mọi mặt nhằm đảm bảo tính đại diện dân chủ, công bằng và hiệu quả của LHQ. Nổi bật lên trên hết hiện nay là phải mở rộng sự tham gia của các nước đang phát triển, các đối tượng xưa nay chưa được coi trọng đầy đủ như phụ nữ, thanh thiếu niên... vào các hoạt động của LHQ cũng như mọi mặt của cuộc sống. Về cơ cấu tổ chức, hai vấn đề được quan tâm nhiều nhất là mở rộng HĐBA và tăng quyền của Đại Hội Đồng LHQ. Cần phải chấm dứt thực trạng quyền lực tập trung vào tay HĐBA, mà chủ yếu là 5 thành viên thường trực, trong khi Đại hội đồng- cơ quan rộng lớn nhất thuộc LHQ với đại diện của đầy đủ 192 quốc gia thành viên- lại chỉ dừng lại ở mức ra nghị quyết mang tính khuyến nghị. Cần tăng cường tính pháp lý và cưỡng chế của các quyết định do Đại hội đồng đưa ra và mở rộng số thành viên trong HĐBA cân bằng dựa trên phân bổ dân số và địa lý, tiến tới xoá bỏ quyền phủ quyết trong tay số ít các thành viên trong “câu lạc bộ quyền lực này”.
Nhìn lại những gì LHQ đã làm, dù chưa đạt kết quả như ý, song cũng không thể coi là nhỏ. Vấn đề là phải nhìn ngược lại thái độ của các nước đối với tổ chức này, vẫn có một số quốc gia còn nằm ngoài LHQ, một số khác thờ ơ với các hoạt động chung do LHQ phát động và nhiều trường hợp, có nước, mà điển hình là Mỹ, đã vượt quyền của LHQ tự ý hành động. Đó là bởi lợi ích chung đã không được coi trọng đúng mức và còn lép vế trước những lợi ích, tính toán riêng của một số lượng không nhỏ các quốc gia thành viên. Đây là trở ngại lớn nhất cần vượt qua trên con đường cải tổ LHQ. Thiết nghĩ một khi có được sự nhất trí về yêu cầu cải cách, thì những bước đi triển khai mang tính kỹ thuật cho dù không dễ dàng và đơn giản nhưng rồi cũng sẽ vượt qua được. Quan trọng là các nước cần thực sự thể hiện tinh thần trách nhiệm, xây dựng trong quá trình cải tổ LHQ vì một thế giới tốt đẹp hơn, phục vụ lợi ích cho toàn nhân loại./.