“Mỹ đã trở lại Đông Nam Á” - Ngoại trưởng Mỹ Hillary Rodham Clinton khẳng định như vậy ngay trước thời điểm kỷ niệm ngày thành lập Hiệp hội Các quốc gia ĐNA - ASEAN tròn 42 tuổi (8/8/1967 - 8/8/2009). Đó là thông điệp mà Mỹ muốn truyền tới thế giới rằng, Wasington sẽ tham gia đầy đủ các hoạt động và các mối quan hệ tại khu vực này, sau nhiều năm lãng quên.
Việc Mỹ trở lại Đông Nam Á chỉ là một trong nhiều nội dung trong chính sách ngoại giao của chính quyền Tổng thống Barack Obama. Nhưng đó lại là sự thay đổi quan trọng, có tính đột phá và được thể hiện trong nhiều ngày qua, theo một kịch bản càng ngày càng cụ thể. Tại cuộc điều trần ngày 15/7 ở Thượng viện Mỹ, cả hai Phó trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đều khẳng định, Mỹ cần phải củng cố sự hiện diện tại Đông Nam Á. Ngày 22/7, bà Hillary Clinton đã tham dự Diễn đàn khu vực (ARF) tại Phuket, Thái Lan. Hơn thế nữa, tại đây, bà còn chính thức ký bản Hiệp ước Đối tác và Thân thiện của ASEAN (TAC). Đây là Hiệp ước được coi là diễn đàn của các quốc gia ASEAN với 6 nước đối thoại là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia, New Zealand, là khuôn khổ thích hợp nhất cho việc triển khai các mối quan hệ hợp tác ở châu Á. Đồng thời, cũng lần đầu tiên bà Ngoại trưởng Mỹ tham dự Hội nghị cấp cao với 4 nước Hạ nguồn sông Mekong là Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan, bên lề Hội nghị Diễn đàn khu vực ARF.
Nhân sự kiện này, Mỹ đã công bố kế hoạch hợp tác, trị giá hơn 160 triệu USD cho năm 2009 cho các chương trình môi trường, y tế và giáo dục trong vùng Hạ lưu sông Mekong.
Rõ ràng, khi khẳng định: “Nước Mỹ đang trở lại”, bà Hillary Clinton cho thấy, chính quyền Washington đang thể hiện tuyên bố đó bằng những hành động rất cụ thể và thiết thực. Cũng không ít lời nhận định ngỡ ngàng về sự thay đổi nhanh chóng đó, khi trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống George Bush, Ngoại trưởng Condoleezza Rice đã hai lần không tham gia Diễn đàn khu vực ARF - diễn đàn lớn nhất của châu Á về an ninh và nhiều hội nghị quan trọng khác của ASEAN. Tuy nhiên, với những thành tựu và sự trưởng thành của ASEAN trong hơn 4 thập kỷ qua, nếu Mỹ không thay đổi cách nhìn nhận về tổ chức này nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung mới là lạ.
Ngay trong thời điểm ASEAN bước vào tuổi 42, người ta càng thấy rõ ASEAN ngày nay đang trở thành một tổ chức hợp tác khu vực toàn diện, một thực thể chính trị, kinh tế gắn kết và năng động, là đối tác không thể thiếu của các nước và các trung tâm lớn trên thế giới, làm nên một Đông Nam Á năng động và phát triển. Không chỉ có vậy, Đông Nam Á với gần 600 triệu dân và GDP đạt 1.100 tỷ USD, là thị trường xuất khẩu lớn thứ 6 của Mỹ, có nhiều tuyến đường biển quan trọng trong thương mại thế giới. Đặc biệt ASEAN còn là nơi có đông người Hồi giáo sinh sống. Vì thế, Đông Nam Á, là khu vực có tầm quan trọng chiến lược đối với Mỹ. Tổng thống Obama muốn triển khai chính sách đối ngoại mới, đặc biệt tại châu Á - Thái Bình Dương và nhất là khi muốn hoà giải với thế giới Hồi giáo, không thể bỏ qua Đông Nam Á, càng không thể không tính đến sức mạnh của ASEAN được tạo dựng từ yếu tố địa chính trị và tiềm năng kinh tế.
Hiện nay, không phải chỉ có Mỹ mới có mục tiêu trở lại Đông Nam Á, mà nhiều nước lớn khác cũng đang hướng tới khu vực này. Trung Quốc đã ký Hiệp ước TAC với ASEAN cách đây 6 năm. Và năm 2008, trao đổi thương mại hai chiều giữa Trung Quốc và ASEAN đạt trên 230 tỷ USD, trong khi con số đó ở Mỹ và ASEAN chỉ là 178 tỷ USD. Khi Trung Quốc trở thành đối tác của hầu hết các quốc gia Đông Nam Á, thì Mỹ mới đặt một chân vào thị trường của khu vực này. Như vậy, trong quan hệ với ASEAN, thế và lực của Mỹ đang ở vị trí khác so với các nước. Khi nhấn mạnh rằng: “Đông Nam Á và ASEAN đặc biệt quan trọng đối với tương lai của Mỹ”, là Tổng thống Obama đã thấy rất rõ thực tế đó. Sự trở lại của Mỹ tại khu vực này, vì thế là điều mà chính quyền Washington không thể không làm./.
