Bản Nậm Khiên, xã Nậm Càn, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An là một bản giáp biên giới Việt- Lào. Thói quen trồng và hút cây thuốc phiện của người Mông nơi đây làm cuộc sống vốn khốn khó lại càng trở nên nghèo khổ hơn. Vì thế, trong hơn 30 năm làm bí thư Đảng ủy xã Nậm Càn (từ năm 1976 đến 2005), ông Lầu Xây Phia luôn trăn trở, muốn xóa đói được cho chính bản thân gia đình ông và bà con trong bản thì trước hết phải bỏ được thói quen hút thuốc phiện. Nhưng đây là việc làm khó, bởi thói quen này đã ăn sâu bén rễ vào cuộc sống của người Mông bản Nậm Khiên bao đời nay. Khi ông đến các gia đình động viên bà đi con cai nghiện thì bị phản đối kịch liệt, bởi theo họ, ai cai nghiện nghĩa là đã đến lúc “thần chết” tìm đến.
 |
| Ông Lầu Xây Phia |
Ông thấy rằng, chỉ có bằng việc làm thực tế thì mới thuyết phục được bà con. Nghĩ là làm, ông vận động bố mình đã 84 tuổi xuống núi cai nghiện. Lúc đầu, bố ông kêu khóc, vật vã, cho rằng con trai mình đẩy bố vào chỗ chết. Nhưng nghe ông thuyết phục nhiều lần, bố ông đã nghe ra và đồng ý đi cai nghiện. Sau khi trở về, ông cụ khỏe ra và sống đến 91 tuổi. Việc một ông già 84 tuổi đi cai nghiện thành công trở về đã làm thay đổi thói quen ăn sâu vào suy nghĩ của nhiều người trong bản. Nhiều người trước kia còn nghi ngờ, phản đối nay đã thuyết phục con em mình đi cai. Thanh niên trong bản tự nguyện đi cai nghiện, nhiều gia đình đã phá bỏ cây thuốc phiện.
Trong khi mọi người đang băn khoăn là xóa được cây thuốc phiện thì sẽ trồng cây gì, thì đúng lúc này, Chính phủ ra Nghị quyết 327 về trồng và bảo vệ rừng, Chỉ thị 06, 07 về xóa bỏ cây thuốc phiện, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển kinh tế VAC. Đến năm 1999, xã Nậm Khiên lại tiếp tục nhận được các chương trình 135, VE95, 133, 134 về xây dựng cơ sở hạ tầng, đường, trường, trạm, xóa nhà tranh tre tạm bợ.
“Đây là một giấc mơ đã đánh thức mọi người tỉnh dậy. Tôi nói với bà con đây là cơ hội cho bà con vùng núi, vùng sâu xóa đói giảm nghèo, vươn lên làm giàu chính đáng. Nhưng việc vận động bà con tiếp nhận cơ hội này cũng không phải dễ dàng bởi họ không dễ từ bỏ tập quán du canh, du cư có từ ngàn đời. Cùng với việc đến từng nhà vận động, tôi tổ chức họp trong cán bộ, đảng viên và các đoàn thể quần chúng, trong đó lấy người cao tuổi làm nòng cốt, gương mẫu làm trước, sau đó từng bước vận động người dân làm theo. Đến nay bản Nậm Khiên là bản giàu nhất xã Nậm Càn”- Ông Lầu Xây Phia phấn khởi cho biết.
“Nghèo đói là do ít chữ”
Ở bản Nậm Khiên, những người già hầu như không biết chữ. Cuộc sống của họ chủ yếu nhờ vào nương rẫy, phụ thuộc kinh nghiệm vào thời tiết, họ chưa bao giờ biết đến khoa học kỹ thuật. Vì thế, dù vất vả nhưng cuộc sống của họ quanh năm nghèo đói.
Gia đình ông Lầu Xây Phia 3 đời được bà con tín nhiệm bầu đứng đầu dòng họ Mông Lầu ở bản Nậm Khiên. Hơn 30 năm giữ cương vị Bí thư Đảng ủy xã Nậm Càn, được học hỏi, trau dồi kiến thức, ông thấm thía rằng, ông bà, cha mẹ mình nghèo đói là do không biết chữ, đời ông có biết chữ đôi chút nhưng vẫn rất khó khăn, xã hội ngày càng phát triển đòi hỏi con người phải có kiến thức.
Ông ra sức vận động các gia đình đóng góp cùng Nhà nước để xây dựng trường học, trạm xá, cho con em đến trường học chữ. Đến nay, bản Nậm Khiên đã xây dựng được 2 trường học. Phong trào học tập được mọi người trong bản nhiệt tình hưởng ứng, tất cả con em đến tuổi đi học đều được đến trường. “Mọi người có cái chữ, họ cũng dễ dàng hiểu mọi chuyện hơn, nên việc vận động bà con cũng đỡ vất vả hơn rất nhiều. Đến nay, hầu hết các đám cưới, đám hỏi trong bản được tổ chức theo nếp sống mới. Người dân đã biết thực hiện các phong trào vệ sinh phòng bệnh, người ốm được đưa đi chữa bệnh, bà con không còn tin vào việc thầy mo, thầy cúng đuổi con ma để chữa bệnh nữa. Trong 5 năm liên tục, bản Nậm Khiên được công nhận là bản văn hóa”- Ông Lầu Xây Phia chia sẻ.
Không chỉ đi đầu trong phong trào xóa bỏ cây thuốc phiện, nâng cao văn hóa cho bà con trong bản, ông Lầu Xây Phia còn là người góp phần tích cực trong việc vận động người dân không nghe theo kẻ xấu.
Do địa hình giáp biên giới Việt-Lào có nhiều tiểu ngạch sang nước Lào, Nậm Khiên luôn là điểm nóng về tình trạng buôn bán vũ khí, chất ma túy. Bọn xấu còn lợi dụng để truyền đạo trái phép, dụ dỗ bà con vượt biên, gây xáo trộn trong cuộc sống của người dân. Ông đã cùng với các thành viên trong gia đình vận động các già làng, trưởng bản trong xã tuyên truyền để con em mình không nghe lời kẻ xấu. Ông đã phối hợp với bộ đội biên phòng tỉnh Nghệ An 3 lần viết thư và gửi băng cassette sang vùng phỉ để vận động chúng ra hàng. Đến nay hầu hết những người dân trong vùng phỉ đã nhận thấy việc làm sai trái, quay về bản làng yên ổn làm ăn. Các hiện tượng buôn bán, truyền đạo trái phép đã được hạn chế, người dân đoàn kết trong việc giúp đỡ nhau làm kinh tế.
Những đóng góp của ông và gia đình đã được Nhà nước tặng Huy chương chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, Huân chương lao động hạng Ba, Bộ Tư lệnh Biên phòng tặng 2 kỷ niệm chương về chủ quyền an ninh biên giới quốc gia, 10 bằng khen, giấy khen của tỉnh, huyện./.
