Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, nước ta hiện là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển đô thị mới cao, bình quân mỗi tháng có thêm 1 đô thị. Hiện cả nước có 754 đô thị. Tuy nhiên, chính tốc độ phát triển và đô thị hoá cao đã dẫn đến mất cân bằng hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Việc quản lý, xây dựng và phát triển đô thị chưa theo kịp thực tiễn phát triển đô thị. Các yếu tố văn minh đô thị còn chưa được coi trọng nên dẫn đến tình trạng không kiểm soát được luồng dân di cư tự do; ngập úng trong mùa mưa, tắc nghẽn giao thông và ô nhiễm môi trường. Ngay cả đô thị loại đặc biệt như thủ đô Hà Nội cũng đang phải đối mặt với những thách thức đó do thiếu tầm nhìn quy hoạch, kiến trúc tổng thể. Tình trạng lộn xộn trong xây dựng, quản lý đô thị vẫn diễn ra thường xuyên. Nhà siêu mỏng và những toà chung cư cao tầng không một mét cây xanh đang là cản trở cho một thủ đô hiện đại, và kéo theo nhiều hệ luỵ dân sinh khác.
Ông Nguyễn Văn Khôi, Phó Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân thành phố Hà Nội cho biết, những khó khăn bất cập hiện nay như hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông vận tải… tác động rất lớn đến sự phát triển bền vững của thủ đô,
Một bất cập khác trong xây dựng, phát triển đô thị ở nước ta là sự phân bố không đều giữa các đô thị, đặc biệt là giữa các đô thị loại 3 và 4, giữa đô thị loại 4 và loại 5. Trong khi đó, tốc độ đô thị hoá tại vùng trung du, miền núi, hải đảo còn chậm, thiếu các đô thị trung tâm với chức năng tăng trưởng của vùng, các đô thị vừa và nhỏ lại chưa có sức hấp dẫn, đảm nhiệm vai trò phát triển mạng lưới đô thị của tỉnh. Và một thực tế đáng lo ngại nữa là chưa có đô thị nào ở nước ta có hệ thống nước thải riêng. Nước thải hầu như chưa được xử lý và xả thẳng ra nguồn tiếp nhận. Đặc biệt nước thải từ các khu công nghiệp tại các đô thị lớn đang làm cho môi trường xung quanh ô nhiễm nặng nề như sông Đồng Nai, sông Sài Gòn, sông Nhuệ, sông Tô Lịch…
Tốc độ tăng dân số cơ học cũng đang là một thách thức lớn cho các đô thị. Thống kê cho thấy, dân số đô thị hiện chiếm hơn 1/3 dân số cả nước. Theo ông Lưu Đức Hải, Cục trưởng Cục phát triển đô thị, Bộ Xây dựng, dân số tăng nhanh làm nảy sinh nhiều vấn đề trong việc quy hoạch, phát triển đô thị, trong đó, giải quyết nhu cầu nhà ở cho người dân đang là một thách thức. Mặc dù hiện nay, nước ta đã có 320 triệu mét vuông nhà ở đô thị, với mức bình quân trên 10 mét vuông sàn/người, nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu ngày một cao của người dân. Trong khi đó, việc sửa chữ, nâng cấp hệ thống nhà chung cư xuống cấp lại gặp khó khăn.
Ông Nguyễn Hồng Quân, Bộ trưởng Bộ Xây dựng thừa nhận, vướng mắc, bất cập trong xây dựng và quản lý đô thị nước ta đang tồn tại ở nhiều cấp độ, từ việc lập và triển khai xây dựng phát triển đô thị theo quy hoạch, đến việc quản lý các quá trình vận động trong đời sống đô thị hàng ngày. Thực tế này có nhiều nguyên nhân, từ các cơ quan Nhà nước, chính quyền đô thị, đến các doanh nghiệp, nhà đầu tư.
Theo ông Nguyễn Hồng Quân, để từng bước giải quyết bất cập này, chúng ta cần có một chiến lược quy hoạch tổng thể, dài hơi, xây dựng đội ngũ quản lý đô thị có trình độ cao.
Quyết định phê duyệt điều chỉnh định hướng quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị Việt Nam đến năm 2025, tầm 2050 mà Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt nêu rõ: quy hoạch đô thị phải phù hợp với sự phân bố và trình độ lực lượng sản xuất với yêu cầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế. Phát triển phải ổn định trên cơ sở tổ chức không gian phù hợp, sử dụng hợp lý tài nguyên đất. Phấn đấu đến năm 2025 tất cả người dân đô thị được dùng nước sạch, bình quân nhà ở đạt 20 mét vuông/ người.
Muốn thực hiện được chiến lược quy hoạch tổng thể, bền vững đó, ngay từ lúc này, rất cần sự chung sức chung lòng của cả cộng đồng. Có như vậy, Việt Nam mới có những đô thị văn minh, hiện đại ngang tầm khu vực và thế giới./.
