Nỗi lo hạn hán

Sông Hồng trơ đáy  

Theo nhiều chuyên gia thủy lợi cho biết, mực nước sông Hồng liên tục xuống thấp trong những năm gần đây, cả về mùa lũ và mùa khô hạn. Hiện tại, nước sông Hồng đã cạn trơ đáy, từng doi cát nổi lên giữa dòng sông, con người có thể lội từ bờ bên này sang bờ bên kia. Sông Hồng cạn nên nhánh sông Đáy chảy qua địa phận các tỉnh, thành phố từ Hà Nội qua Hà Nam, Ninh Bình cũng cạn theo. Các trạm bơm đặt dọc sông Đáy không thể bơm nước vào nội đồng. Trong khi đó, một số huyện, thị như Phúc Thọ, Sơn Tây… nguồn nước tưới phụ thuộc rất nhiều vào sông Đáy. Tình trạng thiếu nước tưới đã xảy ra từ vài tháng nay. 

Ông Nghiêm Xuân Đông - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở NN & PTNT Hà Nội) - nêu ra 3 nguyên nhân làm cho nước sông Hồng xuống thấp. Một là, lượng mưa ít, mưa không đáng kể. Hai là, thời gian qua các địa phương đều bị thiếu nước tưới nên tranh thủ bơm nước từ sông Hồng lên. Trong khi lượng nước từ thượng nguồn chảy về không đủ bù đắp lượng nước đã mất. Ba là, trong tháng 3, đỉnh thủy triều tại các cửa sông nhánh của sông Hồng quá thấp so với trung bình nhiều năm, nên mực nước sông Hồng không giữ lại được. Sông Hồng đã cạn lại càng cạn. 

Riêng Hà Nội có khoảng trên 20 ngàn ha lúa đông xuân ở các huyện phía Bắc bị khô hạn, trong khi lúa đang ở giai đoạn đứng cái, làm đòng.

Trạm bơm treo máy  

Ông Nguyễn Thế Vinh, Trưởng phòng Quản lý nước, Công ty Khai thác công trình thủy lợi huyện Mê Linh, cho biết: Công ty có nhiệm vụ đảm bảo tưới tiêu cho 8.000ha luá, nhưng hiện tại bể hút trạm bơm Thanh Điềm xuống đến cốt 2, các năm trước chưa bao giờ xuống đến cốt 2,6. Theo thiết kế, trạm bơm Thanh Điềm cao độ mực nước phải duy trì ở mức 3,5 - 4 mét. Cả tháng qua, công ty đã sử dụng 6 máy bơm dã chiến để bơm nước từ sông Hồng vào nội đồng, nhưng lúc được, lúc không. Do máy bơm quá cũ kỹ (từ những năm 60 của thế kỷ) chưa được nâng cấp, mặt khác mực nước sông Hồng quá thấp. 

Năm 2002, Bộ NN&PTNT có dự án: “Làm sống lại dòng sông Đáy”. Theo đó, cụm công trình đầu mối sông Đáy được xây dựng để lấy nước sông Hồng vào sông Đáy phục vụ sản xuất. Trạm bơm Xuân Phú, huyện Phúc Thọ là một hợp phần của cụm công trình đầu mối này. Mặc dù được đầu tư 19 tỷ đồng, mới hoàn thành hơn một năm nay, nhưng ngay khi vận hành trạm bơm đã không đủ mực nước cho máy bơm hoạt động. Còn hạn hán như hiện nay thì đành “bó tay”. Vì, máy bơm bị “treo” trên cao, mực nước sông Hồng lại xuống quá thấp. Ông Nghiêm Xuân Đông nhận xét: “Do phải tuân thủ đúng thiết kế kỹ thuật nên đã xảy ra một nghịch lý: khi mực nước sông Hồng lên cao thì không cần đến bơm vì trạm bơm này mới đủ nước để vận hành. Lúc đồng ruộng khô hạn lại không vận hành được do không đủ mực nước để bơm”. Nông dân quanh vùng thì ca thán: “Từ khi trạm bơm hoàn thành đến nay, đồng ruộng chưa được một giọt nước nào. Giờ đồng khô, hàng ngàn ha lúa héo, trạm bơm “treo” làm cảnh. Xót cả ruột”. Cần được nói thêm, cụm công trình đầu mối sông Đáy đang trong quá trình xây dựng dở dang, cửa lấy nước vào cống Cẩm Đình bị bồi lắng, nên cống cũng hạn chế tác dụng. Vì vậy, hàng chục trạm bơm chống hạn của huyện phải “trùm mền”. Bí thư huyện ủy Phúc Thọ Nguyễn Văn Đạt bức xúc: “Hàng loạt trạm bơm bị tê liệt. Nhìn thấy lúa đứng cái, làm đòng gặp hạn mà xót xa vì bất lực. Mấy ngày nay, dân dùng gầu, máy bơm dầu đấu tát nhưng không ăn thua. Nếu tình trạng hạn hán cứ tiếp tục thì không chỉ có lúa đông xuân mà cả các loại hoa màu cũng mất”.

Cùng với mực nước sông Hồng khô cạn, các trạm bơm xây dựng mới khả năng lấy nước rất kém. Còn các trạm bơm cũ ở các địa phương phần lớn xây dựng đã lâu, thiết kế lạc hậu so với nhu cầu thực tế việc cung cấp nước tưới dưỡng cho hàng ngàn ha lúa. Trạm bơm Phù Sa (Sơn Tây) là một ví dụ. Trạm bơm này xây dựng từ lâu, có 4 máy sông suất 10.000m3/ giờ, vốn đầu tư cả chục tỷ đồng. Do không đáp ứng được việc tưới nước, nên năm 2003 được xây dựng thêm một trạm bơm dã chiến 21 máy, công suất 21.000m3/giờ tại cống tự chảy trạm bơm Phù Sa. Thực tế, trạm bơm dã chiến này chỉ mới hoạt động được 1/2 số máy với điều kiện nước sông Hồng ở trên mức  3,5 mét; nhưng hơn một tháng nay, mực nước sông Hồng xuống dưới 3,5 mét nên trạm bơm  dã chiến này cũng bị “treo” nốt. Hậu quả , trên 13.000 ha lúa của các huyện phía Bắc Hà Nội thiếu nước tưới dưỡng nghiêm trọng giữa lúc lúa đông xuân đứng cái làm đòng, nguy cơ mất mùa đang đe dọa từng ngày.    

 Lạy trời cho mưa”   

Theo nhận định của Sở NN&PTNT Hà Nội: Nếu trời tiếp tục nắng nóng khoảng 10 ngày nữa thì hàng ngàn ha lúa đông xuân đang thời kỳ làm đòng bị hạn nặng và mất mùa. Trước đây, các công trình đầu mối trong điều kiện bình thường đủ năng lực đáp ứng được việc tưới, tiêu. Nhưng, từ năm 2001 đến nay, tình trạng hạn hán diễn ra khá gay gắt, chủ yếu do lượng nước các sông đều cạn và phụ thuộc vào sự điều tiết của hồ Hòa Bình. Nhiều năm qua, nước sông, hồ chứa quốc gia chỉ đủ phục vụ cho việc đổ ải không đáp ứng được việc tưới dưỡng cho lúa, rau màu. Hiện nay, hàng ngàn ha lúa đông xuân đang bị khô hạn vì thiếu nước, nếu chưa xả nước hồ Hòa Bình thì người dân chỉ còn cách “lạy trời cho mưa”.