Nói đến di tích lịch sử Nhà tù Sơn La, không chỉ người dân Sơn La, mà mỗi người dân Việt Nam đều biết đây là nơi giam giữ các tù nhân chính trị - những chiến sỹ cộng sản kiên trung trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Chính từ nơi đây những năm 1939, với sự ra đời và lãnh đạo của chi bộ Nhà tù, đã dấy lên phong trào đấu tranh cách mạng, đánh đuổi kẻ thù, giành chính quyền về tay nhân dân. Đây cũng chính là ngọn lửa soi đường để Đảng bộ và nhân dân các dân tộc Sơn La tiếp tục đóng góp sức mình xây dựng quê hương ngày một phát triển.
Với các thế hệ lão thành cách mạng là đồng bào các dân tộc Sơn La tham gia kháng chiến ở Sơn La trước năm 1945 như ông Lò Văn Xôn, Quàng Huyên, Cầm Hồng Xa…, mặc dù giờ đã ở tuổi thất thập cổ lai hy, nhưng những ngày tháng hoạt động cách mạng vẫn còn in đậm trong tâm trí mỗi người.
 |
|
Di tích nhà tù Sơn La
|
Năm 1940, ông Lò Văn Xôn bị thực dân Pháp bắt làm lính cai ngục tại Nhà tù Sơn La. Nhưng sau khi được cách mạng giáo dục, ông đã cùng chi bộ nhà tù cảm hoá binh lính và cùng nhân dân quanh vùng tham gia xây dựng cơ sở cách mạng, tuyên truyền chủ nghĩa yêu nước và chuẩn bị các điều kiện để đánh đuổi thực dân Pháp giành chính quyền vào tháng 8/1945. Lúc đó, hoạt động cách mạng trong điều kiện rất nguy hiểm, khó khăn thiếu thốn đủ bề, nhưng không ngăn được ý chí, tinh thần đấu tranh của mỗi thanh niên yêu nước như ông.
Nhà tù Sơn La được thực dân Pháp xây dựng vào năm 1908, để giam giữ các tù nhân chính trị và người Việt Nam yêu nước. Tại nhà tù này, thực dân Pháp đã áp dụng mọi hình thức tra tấn, lao động khổ sai với những người chiến sỹ cộng sản. Nhưng đòn roi tra tấn của chúng đều không hạ gục được ý chí cách mạng của những chiến sỹ cộng sản kiên trung.
 |
|
Du khách bên cây đào Tô Hiệu
|
Xuất phát từ thực tế là lực lượng đảng viên cộng sản ở Nhà tù Sơn La đông, yêu cầu phải có một tổ chức thống nhất để chỉ đạo cuộc đấu tranh trong nhà tù, tháng 12/1939, các đảng viên trong nhà tù đã họp và bí mật thành lập Chi bộ lâm thời gồm 10 đồng chí. Hoạt động của chi bộ Nhà tù Sơn La gắn liền với tên tuổi của nhiều đồng chí cộng sản, trong đó nổi bật là vai trò của đồng chí Tô Hiệu.
Sự ra đời của Chi bộ Nhà tù Sơn La không những đánh dấu một bước ngoặt mới trong phong trào đấu tranh của các tù nhân, mà còn đánh dấu, mở màn cho phong trào cách mạng ở Sơn La giai đoạn đó. Đây là chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Sơn La, vì thời kỳ này tỉnh chưa có đảng viên và tổ chức cơ sở Đảng. Đây cũng là cơ sở, tiền đề cho sự ra đời của Đảng bộ tỉnh Sơn La sau này.
Ở trong tù, mặc dù bị kẻ địch kiểm soát ngặt nghèo, nhưng Chi bộ đã xây dựng được một hệ thống tự quản chặt chẽ, toàn diện. Bên cạnh tổ chức đấu tranh chống lại sự bóc lột, đàn áp của thực dân Pháp trong tù, các đảng viên chi bộ nhà tù còn tuyên truyền, vận động nhân dân địa phương tham gia hoạt động cách mạng, xây dựng cơ sở bí mật phục vụ hoạt động của cách mạng. Từ đây, phong trào cách mạng lan toả khắp các vùng trong tỉnh như Mường Chanh, Thuận Châu, Mai Sơn, Mộc Châu, với khí thế hừng hực đấu tranh giành chính quyền. Ông Cầm Hồng Xa, cán bộ cách mạng tiền khởi nghĩa ở xã Mường Chanh, huyện Mai Sơn, một trong những liên lạc viên của các cơ sở cách mạng với chi bộ nhà tù Sơn La những năm đó nhớ lại: “Không phải tự nhiên Mường Chanh có phong trào cách mạng như thế. Nhờ có sự bắt liên lạc với bên ngoài, đồng chí Chu Văn Thịnh được giao trách nhiệm dẫn dắt để thành lập một chi bộ trong nhà tù, bảo vệ nhà tù. Mặc dù lúc mới hình thành, chi bộ còn yếu, chỉ có sức mạnh về tinh thần. Mặc dù vũ khí chỉ là những khẩu súng kíp, nhưng khi địch đàn áp ráo riết, anh em vẫn cứ nổ súng. Khí thế hoạt động ngày ấy rất hào hùng”.
Dưới sự lãnh đạo của chi bộ Nhà tù Sơn La, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân các dân tộc Sơn La mở rộng và phát triển, tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi vào năm 1945.
Tháng 10/1946, chi bộ đầu tiên của Đảng bộ Sơn La được thành lập tại bản Hát Lót, xã Hát Lót, huyện Mai Sơn với 4 đảng viên. Từ đó đến nay, Đảng bộ tỉnh Sơn La ngày một lớn mạnh, với 947 tổ chức cơ sở đảng, trên 4.500 chi bộ trực thuộc và 56.000 đảng viên. Nhiều năm liền Đảng bộ giữ vững danh hiệu trong sạch, vững mạnh.
Khắc phục mọi khó khăn gian khổ qua các thời kỳ cách mạng, trong thời kỳ đổi mới, Đảng bộ tỉnh Sơn La đã lãnh đạo nhân dân đẩy lùi đói nghèo, lạc hậu, xây dựng quê hương ngày một phát triển. Năm 2009, Sơn La đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế gần 14%, đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân có nhiều cải thiện; tỷ lệ hộ đói giảm dần từng năm chỉ còn 29%. Đặc biệt, với công trình thuỷ điện Sơn La được xây dựng tại địa phương, cơ hội này đã giúp cho tỉnh sắp xếp, quy hoạch dân cư và xây dựng các vùng kinh tế trọng điểm.
Ông Hoàng Chí Thức, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch Uỷ ban Nhân tỉnh Sơn La nhấn mạnh: “Mục tiêu phấn đấu mà tỉnh hướng tới là hoàn thành cao nhất các nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ 12 đề ra. Trong đó tập trung vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển cây chủ lực, chăn nuôi; tập trung vào xoá đói giảm nghèo theo tinh thần Nghị quyết 30; tập trung vào xây dựng cơ bản, vào các vùng khó khăn”.
Năm tháng trôi qua với bao đổi thay, nhưng tinh thần, ý chí cách mạng và những đóng góp của chi bộ Nhà tù Sơn La năm xưa vẫn còn giữ nguyên giá trị. Tinh thần ấy tiếp thêm ngọn lửa nhiệt huyết để mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc Sơn La cùng đoàn kết, vững bước theo Đảng./.
