"Phao cứu sinh" của ngành da giày

Ảnh hưởng của suy thoái kinh tế thế giới trong năm 2009 đã khiến thị trường xuất khẩu của Việt Nam bị thu hẹp. Tính đến thời điểm này, kim ngạch xuất khẩu giảm hơn 11% so với năm 2008. Với một nền kinh tế hướng mạnh ra xuất khẩu như Việt Nam, đây là một thách thức rất lớn. 

Đối với ngành da giày, một ngành tới 90% sản lượng dành cho xuất khẩu, thì tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới được thể hiện rõ nét nhất. Bà Nguyễn Thị Tòng, Tổng thư ký Hiệp hội Da - Giày Việt Nam cho biết, năm 2009, do nhu cầu thế giới suy giảm và bị Liên minh Châu Âu áp thuế phá giá 10% nên vấn đề lớn nhất đối với ngành da giày là không có đơn hàng chứ không đơn thuần chỉ là ký hợp đồng với giá thấp. Số lượng đơn hàng sụt giảm tới 15 - 40% so với năm trước. Ước cả năm 2009, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành chỉ đạt trên 4 tỷ USD, không đạt mục tiêu ban đầu là 5,1 tỷ USD.

Trong bối cảnh đó, làm gì để giải quyết được lượng công suất dư thừa, đảm bảo công ăn việc làm cho 650.000 lao động của ngành là vấn đề đặt ra cấp thiết. Vì thế, chủ trương của Chính phủ hướng hai ngành xuất khẩu chủ chốt là dệt may và da giày quay về thị trường nội địa như lối thoát cho ngành da giày. Tuy nhiên, việc quay lại khai thác thị trường nội địa sau bao năm bỏ quên không phải là dễ dàng đối với ngành. Việc chỉ quen làm gia công cho các đơn hàng xuất khẩu, mọi thứ từ nguyên liệu đến mẫu mã đều do nước ngoài lo đã khiến năng lực nội tại của các DN da giày không đáp ứng được nhu cầu thị trường trong nước, đặc biệt là năng lực thiết kế và tạo mẫu.

Trong khi sản xuất nội địa tuy lượng đơn hàng nhỏ, máy móc thủ công, nhưng tất cả mọi thứ từ nguyên vật liệu đến mẫu mã, đầu ra cho sản phẩm đều phải tự lo hết, đòi hỏi DN phải rất năng động mới trụ được, chứ không thể ngồi ăn sẵn như làm hàng xuất khẩu. Sản xuất cho nội địa thường tận dụng lượng nhỏ từ dư thừa xuất khẩu nhưng không phải lượng dư thừa nào cũng có thể phù hợp. Ngoài ra, việc bao năm mải chạy theo các đơn hàng xuất khẩu đã khiến ngành da giày để thị trường nội địa rơi vào tay các hãng giày nước ngoài, chỉ còn một phần nhỏ dành cho các DN vốn có truyền thống tại thị trường “nhà” như Thượng Đình, Bitis, T&T.

Bà Tòng cho biết, hiện tại thị trường nội địa, DN trong nước cạnh tranh không cân sức với các sản phẩm của Trung Quốc, chủ yếu nhập qua con đường tiểu ngạch hoặc nhập lậu. Theo đánh giá hiện nay, bình quân một người tiêu thụ 1,5 đôi/năm, cả nước khoảng gần 130 triệu đôi, nhưng phần chiếm lĩnh của các DN trong nước chỉ khoảng 1/3.

Tuy khó khăn là vậy nhưng xác định đây là con đường sống còn nên bằng sự nỗ lực, quyết tâm cao của toàn ngành và từng DN đã biến thị trường nội địa thực sự trở thành lối thoát cho ngành da giày. Các DN vẫn đứng vững, thậm chí có DN còn đạt được tăng trưởng cao chính nhờ “phao cứu sinh” này. Nói đến điển hình trong việc khai thác thị trường nội địa, không thể không nhắc tới Công ty Giày Thượng Đình. Trong khi các công ty khác mải mê theo đuổi các đơn hàng xuất khẩu thì từ lâu, tên tuổi của Thượng Đình đã ăn sâu bám rễ tại thị trường nội địa, từ miền xuôi đến miền ngược, từ nông thôn tới thành thị.

Với một năm đặc biệt khó khăn như năm nay, để phát triển hơn nữa thị trường nội địa, Cty Giày

Thượng Đình đã quyết tâm hạ giá thành sản xuất, nâng cao tỷ lệ nguyên liệu trong nước lên tới 95%. Đặc biệt, việc xây dựng được một mạng lưới phân phối với 250 đại lý trên cả nước đã giúp đưa sản lượng 12.000 đôi/ngày của Cty tới người tiêu dùng (NTD) nhanh hơn. Vì thế, dù xuất khẩu sụt giảm 25% nhưng doanh thu của Thượng Đình từ thị trường nội địa tăng 20% so với năm ngoái.

Bà Nguyễn Thị Thục Oanh, Phó TGĐ Cty Giày Thượng Đình chia sẻ kinh nghiệm: Trước đây, Cty quan tâm nhiều đến hệ thống phân phối bán buôn nhưng nay cố gắng đầu tư thêm, tạo điều kiện cho các đại lý phát triển hệ thống bán lẻ để sản phẩm tới tay NTD với giá cả hợp lý hơn, cắt bớt các khâu trung gian phân phối. Việc vận chuyển trực tiếp hàng hóa đến khâu bán lẻ được coi là một cách để Cty giảm giá thành.

Với Cty Cao su Hà Nội, việc quay lại thị trường nội địa đã được lãnh đạo Cty đặt ra từ cuối năm 2008, khi thị trường xuất khẩu có dấu hiệu khó khăn. Việc quyết tâm quay lại thị trường trong nước, đồng nghĩa với việc Cty phải chấp nhận cạnh tranh với hàng ngoại nhập đang chiếm lĩnh thị trường. Và Cty đã tìm ra hướng đi riêng cho mình, đó là chú trọng vào giới trẻ và không ngừng đổi mới mẫu mã. Cty đã tung ra 200 mẫu, có những mẫu Cty chấp nhận chỉ sản xuất khoảng 200 đôi. Những cố gắng của Cty đã đạt được kết quả mong muốn. Việc tiêu thụ tại thị trường nội địa đã giúp công ty duy trì việc làm cho hơn 500 lao động. Đại diện Công ty, bà Nguyễn Thanh Thủy cho biết: "Năm 2009, đơn hàng xuất khẩu của chúng tôi giảm sút khoảng 30%, chính vì thế chúng tôi hướng tới thị trường nội địa, đầu tư thêm máy móc, thiết bị theo chiều sâu, tạo ra mẫu mới, phục vụ cho giới trẻ. Nhờ phát triển được thị trường nội địa, trong quý IV, chúng tôi đã có sự tăng trưởng 150% so với năm ngoái". 

Bà Nguyễn Thị Tòng cho biết: "Trong thời gian tới, ngành hướng các DN chú trọng vào thị trường nội địa để nâng cao hơn nữa tỷ trọng tiêu thụ tại thị trường này". Tuy nhiên, để thành công được tại “sân nhà”, bà Tòng cho rằng, không thể ngày một ngày hai, bởi còn bề bộn công việc phải giải quyết. Đó là phải tạo dựng được lòng tin, xây dựng được tên tuổi của sản phẩm trong lòng NTD; xây dựng kênh phân phối rộng khắp; thường xuyên thay đổi mẫu mã, nắm bắt nhu cầu của thị trường; biết tự tính toán, cân đối mọi khâu cho sản xuất. Ngoài ra, một yêu cầu rất quan trọng nữa là phải tái cấu trúc xuất khẩu và tái cấu trúc sản xuất kinh doanh trong nước để phù hợp, đây là việc làm khó khăn nhưng DN không thể bỏ qua.

Dù biết chuyển từ xuất khẩu về thị trường nội địa không đơn giản nhưng một thị trường rộng lớn, đa phần trẻ và tốc độ tăng trưởng tiêu dùng nhanh không lẽ gì cứ mãi bị các DN nước ngoài thao túng. Tuy rằng muộn nhưng rõ ràng, thị trường nội địa vẫn là mảnh đất màu mỡ đang đợi các DN da giày trong nước khai phá, chứ không chỉ là “phao cứu sinh” trong giai đoạn khó khăn hiện nay./.