Cuộc bầu cử Thượng viện hôm Chủ nhật vừa qua là cuộc bầu cử toàn quốc đầu tiên ở Nhật Bản, kể từ khi đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) lên nắm quyền hồi tháng 9 năm ngoái, sau khi giành thắng lợi vang dội trong cuộc bầu cử Hạ viện, kết thúc nửa thế kỷ cầm quyền của Đảng Dân chủ tự do (LDP). Bởi vậy, đây được coi như cuộc trắc nghiệm về 10 tháng cầm quyền của DPJ.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này nhằm bầu lại 121 ghế trong tổng số 242 ghế Thượng viện. Trong đó, DPJ có 116 ghế trước bầu cử, phải bầu lại 54 ghế; đảng Nhân dân mới (PNP) - đối tác của DPJ trong liên minh cầm quyền có 6 ghế, bầu lại 3 ghế. DPJ chỉ đặt mục tiêu ở mức khiêm tốn là đạt ít nhất 54 ghế, bằng với số Thượng nghị sỹ của DPJ hết nhiệm kỳ đợt này. Tuy nhiên, kết quả chẳng được như ý. Đảng DPJ cầm quyền chỉ giành được 44 ghế, mất 10 ghế. Và đối tác trong liên minh là đảng PNP mất trắng 3 ghế bầu lại. Trong khi đó, đảng LDP đối lập giành được 51 ghế, tăng 13 ghế so với trước bầu cử.
Như vậy, liên minh cầm quyền giữa DPJ và PNP chỉ có 110 ghế tại Thượng viện, mất ưu thế đa số quá bán, trong khi các đảng đối lập giành ưu thế quá bán với 132 ghế. Kết quả này không gây ngạc nhiên bởi Thủ tướng Naoto Kan cũng chỉ mới lên nắm quyền cách đây một tháng sau khi người tiền nhiệm Yukio Hatoyama buộc phải ra đi vì thất hứa với cử tri trong vấn đề di chuyển căn cứ quân sự Futenma ra khỏi Okinawa. Thời gian quá ngắn để Thủ tướng Naoto Kan có thể xoay chuyển được tình thế khi mà uy tín của Đảng DPJ suy giảm nhiều thời gian qua. Và tình hình kinh tế, do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, vẫn chưa có dấu hiệu khả quan. Trong khi đó, những nỗ lực giành sự ủng hộ của cử tri trước thềm cuộc bầu cử Thượng viện của DPJ lại gần như phản tác dụng.
Đảng DPJ của Thủ tướng Naoto Kan đã đưa ra cương lĩnh tranh cử Thượng viện, trong đó có hàng loạt mục tiêu tái cơ cấu tài chính. Trước mắt là cải cách triệt để hệ thống thuế. Tăng thuế tiêu dùng từ 5% hiện nay lên 10% để bù đắp sự thiếu hụt tài chính. Giảm nợ công (hiện đang tiến đến gần 200% mức GDP, mức cao nhất trong số các nước phát triển) và khôi phục sức mua nội địa. Điều này trái với cam kết của DPJ khi tranh cử vào Hạ viện năm 2009 là không tăng thuế tiêu dùng trong vòng ít nhất 4 năm nếu đảng này giành quyền kiểm soát chính phủ.
Thêm nữa, DPJ cũng quyết định sửa đổi một số cam kết quan trọng mà đảng này đã đưa ra trong cuộc bầu cử Hạ viện năm 2009. Trong số đó có dự định loại bỏ kế hoạch trợ cấp trực tiếp 26.000 yên/tháng bằng tiền mặt cho các gia đình nuôi con nhỏ cho đến tuổi trung học cơ sở kể từ tài khóa 2011 do tình trạng căng thẳng về ngân sách. Thay vào đó là tăng cường dịch vụ công chăm sóc trẻ em theo nhu cầu của từng địa phương. Chính sự đảo ngược chính sách này đã gây chia rẽ trong liên minh cầm quyền và ảnh hưởng đến tâm lý cử tri.
Kết quả cuộc bầu cử thượng viện ngày 11/7, mà ưu thế quá bán lại thuộc về liên minh đối lập, cho thấy cử tri Nhật Bản chưa hài lòng với khả năng chèo lái của DPJ. Với kết quả này, liên minh cầm quyền của Thủ tướng Naoto Kan sẽ gặp khó khăn. Nếu không muốn nói là bế tắc trong việc thông qua các dự luật tại Thượng viện. Trong đó có kế hoạch cải cách tài chính.
Trong cuộc họp báo sau khi biết kết quả bầu cử, Thủ tướng Naoto Kan cho rằng, thất bại này là bài học để bản thân ông và DPJ rút kinh nghiệm trong hoạch định chính sách và điều hành chính quyền sau bầu cử. Thủ tướng Naoto Kan cũng bác bỏ khả năng từ chức bởi Hạ viện mới là nơi lựa chọn thủ tướng. Tuy nhiên, để tập trung vào giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội hiện nay, để giữ thế cân bằng và sự ổn định chính trị, việc đang Dân chủ Nhật Bản tìm kiếm đối tác để liên minh là cần thiết. Nhưng dù liên minh với đảng nào, DPJ cũng vẫn phải có những chính sách mới để tạo sự đồng thuận và củng cố niềm tin của cử tri./.
