Gần 2 tháng sau khi quân Mỹ rút đi, Iraq muốn sắp xếp lại các mối quan hệ láng giềng, trong đó quan hệ với Syria, theo đúng nghĩa là song phương từ phía một Nhà nước Iraq độc lập, tự chủ. Tuy nhiên, Mỹ lại đề xuất cơ chế hợp tác ba bên.
Không như những lần trước, khi Washington thường giành quyền đại diện cho Iraq trong các cuộc thương thuyết về an ninh với Syria, giờ đây, ông Maliki tới Damacus với một tư cách khác hẳn. Cùng đoàn tùy tùng gồm Bộ trưởng dầu mỏ, Bộ trưởng nguồn nước và các quan chức an ninh cấp cao, chuyến đi của ông Maliki khẳng định 2 điều: Thứ nhất, Iraq đã có thể tự quyết trong chính sách đối ngoại và muốn xác lập lại mối quan hệ láng giềng tốt đẹp với Syria trên cơ sở cùng có lợi. Thứ hai, mối quan hệ song phương giữa Iraq với Syria không chỉ vòng vo quanh những tranh cãi về an ninh ở khu vực biên giới như dưới thời Iraq chịu sự chỉ đạo của Mỹ mà hoàn toàn có thể mở rộng hợp tác ra nhiều vấn đề khác đem lại lợi ích cho cả hai bên. Đó là các doanh nghiệp Syria có thể mở rộng đầu tư vào Iraq, hai bên có thể hợp tác để giúp dòng dầu mỏ của Iraq có thể đi qua Syria và xuất khẩu ra nước ngoài. Cùng với hợp tác đảm bảo an ninh ở khu vực biên giới, Iraq còn đánh giá cao sự hỗ trợ của Syria trong việc tiếp nhận hàng chục nghìn người tị nạn Iraq. Việc lần này hai bên nhất trí sẽ thành lập Hội đồng hợp tác chiến lược cấp cao với đại diện của tất cả các bộ ngành chính là minh chứng rõ nét nhất về quyết tâm thúc đẩy hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực.
Ngay trước chuyến đi của ông Maliki, một phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ đã tới Damacus vào tuần trước. Và Washington cũng nhanh chân hơn khi đề xuất với phía Syria cơ chế hợp tác ba bên gồm Mỹ - Syria và Iraq. Dù Mỹ lập luận rằng đó là để hỗ trợ an ninh cho Iraq nhưng thật nực cười là Baghdad lại không hề tỏ ra biết ơn vì điều đó. Chính phủ của Thủ tướng Maliki từng nhiều lần công khai tỏ sự bực mình khi bị Mỹ chỉ đạo, giờ đây, cũng chẳng ngần ngại vạch mặt ý đồ của Washington định gạt họ ra ngoài để nói chuyện riêng với Syria. Baghdad thừa hiểu rằng, ngoài vấn đề an ninh ở Iraq, Mỹ muốn có mặt trong các cuộc đối thoại với Syria để tận dụng vai trò và gây sức ép với Damacus trong nhiều vấn đề khác của khu vực Trung Đông như vấn đề Lebanon, vấn đề hạt nhân của Iran ...
Điều quan trọng lúc này là Syria - quốc gia đang trở lại vị trí trung tâm trên bàn cờ chính trị khu vực - thực sự muốn gì? Một mối quan hệ song phương với Iraq hay kiểu quan hệ tay ba với cả Iraq và Mỹ? Rõ ràng không dễ gì Damacus thay đổi nhanh chóng và đột ngột cái nhìn nghi ngại, nếu không nói là thù địch, với Mỹ sau một thời gian dài hứng chịu sức ép cô lập dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Bush. Syria hiểu rằng, họ trụ vững được trong thời gian qua là nhờ 2 yếu tố: Đó là vai trò quan trọng của họ trong hầu hết các vấn đề nổi cộm ở khu vực và sự gắn kết ít nhiều giữa các nước trong khu vực chống lại ý đồ của Washington tăng cường ảnh hưởng và tìm kiếm lợi ích tại đây. Bây giờ, cơ hội quan trọng đang mở ra để thúc đẩy quan hệ với một Iraq bớt sự hiện diện của Mỹ, Syria dĩ nhiên không bỏ qua.
Chỉ 2 tháng sau khi rút khỏi Iraq, Washington ngày càng nếm trải thực tế hiển hiện rằng họ không được chào đón ở khu vực vùng Vịnh. Mỹ cần phải dừng các ý đồ can thiệp sâu hơn vào khu vực này, bởi sự can thiệp sâu của Mỹ, chỉ càng thúc đẩy các nước đoàn kết với nhau hơn để chống Mỹ./.