Thời gian gần đây, nạn khai thác cát trái phép trên sông Hậu ngày càng nghiêm trọng. Hằng ngày có trên 300 sà lan tải trọng lớn nhỏ vào địa bàn thành phố Cần Thơ khai thác, vận chuyển cát bán cho tàu nước ngoài. Khu vực này có nhiều đầu nậu thu mua cát để bán lại cho những tàu của: Singapore, Malaysia, Indonesia… Tình trạng khai thác cát ồ ạt, bừa bãi làm thay đổi dòng chảy và gây ra sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến đời sống của người dân nơi đây.
Ông Đặng Hữu Phước, Trưởng phòng Tài nguyên - Khoáng sản - Nước - Khí tượng thủy văn (Sở Tài nguyên - Môi trường Cần Thơ) cho biết: “Sở Tài nguyên - Môi trường Cần Thơ chỉ cấp phép cho 31 phương tiện được phép hoạt động khai thác cát nhưng trên thực tế có tới 100 sà lan đang khai thác cát. Các sà lan đều được trang bị máy bơm hiện đại để hút cát từ hai bên bờ sông và dưới lòng sông”.
Mặc dù lực lượng chức năng TP. Cần Thơ đã nhiều lần kiểm tra, lập biên bản xử lý những tàu khai thác cát trái phép nhưng vì lợi nhuận quá lớn và mức xử phạt quá nhẹ (15 triệu đồng/lượt) không đủ sức răn đe nên tình trạng khai thác cát lậu không những không giảm mà ngày càng gia tăng. Một chiếc sà lan khai thác cát có thể cho thu nhập từ 30-40 triệu đồng/ngày đêm nên các chủ phương tiện đua nhau “hút” cát dưới sông. Một chủ sà lan chuyên chở cát ở khu vực này cho biết: “Sau khi TP. Cần Thơ vào cuộc kiểm soát thì chuyện làm ăn bắt đầu khó hơn. Nhưng cấm chỗ này thì dời đến chỗ khác. Trên địa bàn Cần Thơ cấm gắt thì tàu khai thác cát kéo dịch sang phía bờ Bắc thuộc địa phận các tỉnh: Vĩnh Long, Đồng Tháp”. Hiện “chợ cát” trên sông đã dịch chuyển hẳn về phía trên phà Vàm Cống (tỉnh An Giang). Hàng trăm phương tiện mua bán cát đậu kín khúc sông này khiến sà lan qua sông kêu trời vì không có đường chạy.
Chưa bao giờ cát của ĐBSCL “chảy” ra nước ngoài với khối lượng lớn như những tháng gần đây. Chỉ riêng sáu tháng đầu năm 2009, lượng cát bị hút khỏi sông Tiền và sông Hậu bằng cả chục năm trước cộng lại. Theo Cục Hải quan Cần Thơ, cát từ ĐBSCL xuất ra nước ngoài trong sáu tháng đầu năm nay tăng đột biến, đạt gần 7 triệu tấn, trị giá trên 20,2 triệu USD, thu thuế xuất khẩu 58 tỉ đồng. Trong khi tổng lượng cát xuất năm 2008 chỉ là 1,4 triệu tấn, trị giá trên 6,9 triệu USD, thu thuế xuất khẩu 11 tỉ đồng. Phần lớn cát được xuất khẩu sang Singapore.
Ngày 02/10/2008, Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị số 29/2008/CT-TTg về việc tiếp tục tăng cường quản lý Nhà nước đối với các hoạt động khảo sát, khai thác, vận chuyển, tiêu thụ cát, sỏi dưới lòng sông. Khoản 5 của chỉ thị này nêu rõ, trước mắt tạm dừng việc xuất khẩu cát, sỏi xây dựng bao gồm cát, sỏi lòng sông và cát biển, còn đối với các hợp đồng xuất khẩu cát, sỏi xây dựng đã được ký kết trước ngày 30/11/2008 thì được thực hiện cho đến khi kết thúc hợp đồng. Dựa vào điều khoản này, các doanh nghiệp có giấy phép xuất cát qua Singapore đã ký hợp đồng kinh tế với phía đối tác lùi ngày lại trước 30/11/2008 để tiếp tục xuất khẩu cát.
Nhân dân sống hai bên bờ sông Hậu hết sức bất bình trước sự khai thác cát ồ ạt, ngang nhiên của những “sa tặc” đã làm đơn yêu cầu các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương kiên quyết xử lý nghiêm, chấm dứt các hoạt động khai thác cát lậu gây tác động xấu đến môi trường và cư dân sống hai bên bờ sông Hậu. Hiện tại, cồn Tân Lộc (Thốt Nốt), Cồn Sơn, cồn Khương (Bình Thủy)... đứng trước nguy cơ sạt lở rất lớn do các phương tiện khai thác cát “bu” vào khai thác xung quanh. Trước tình trạng sạt lở nghiêm trọng, người dân liên tục gửi đơn khiếu nại đến Sở TN&MT thành phố và Bộ TN&MT nhưng tình hình vẫn không biến chuyển.
Việc khai thác cát bừa bãi không chỉ làm xói lở bờ, cuốn mất hoa màu, nhà cửa của những người dân sinh sống hai bên sông, mà còn đe dọa sự mất an toàn đê điều, công trình thủy lợi. Đã đến lúc các ban, ngành thành phố Cần Thơ cần có biện pháp mạnh tay và có sự phối hợp chặc chẽ hơn nữa với các tỉnh bạn để chấm dứt tình trạng khai thác cát trái phép./.
Phương Nghi (Báo TNVN)
