Không riêng gì anh bạn tôi mà nhiều người dân vùng này cũng không biết, Bắc Kạn từng là “Thủ đô của phát thanh kháng chiến”. Chả thế mà hôm từ Hà Nội lên, xe hơi vừa vào đầu thị xã Bắc Kạn, ghé quán nước hỏi đường về “cây số 3 chợ Đồn” thăm lại điểm dừng chân đầu tiên khi Đài TNVN lên trú quân trên đất Bắc Kạn, ông chủ quán người Nùng thủng thẳng: “Không biết chỗ ấy đâu. Đã lên đây là phải đi xem hồ Ba Bể chứ”.
Hôm khai giảng lớp học, Ma Cao Sơn, Phó Giám đốc Đài PT-TH Bắc Kạn cho biết, số giờ phát sóng của đài tỉnh mỗi ngày xấp xỉ 10 giờ. Kể có phần khiêm tốn so với đài tỉnh dưới xuôi. Sau mới hiểu ra đó là con số của rất nhiều cố gắng. Cơ quan đài đóng tận đỉnh đồi, cơ ngơi chỉ có 2 dãy nhà cấp 4 cũ kỹ. Trang thiết bị chưa mấy hiện đại, nhưng lại “được” nhất ở cái chất trẻ ham học. Lớp học chỉ có Duy Điển, cán bộ quân đội do Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh cử đi học, là người Thái Bình. Còn lại là người dân tộc của Bắc Kạn.
Khi nhìn dãy bàn học của BTV đài tỉnh thấy Triệu Thị Thương, Luân Thị Ánh, Phương Linh, Cao Đức... áo phông quần bò, máy ghi âm kĩ thuật số bỏ túi, “laptop” nháy chuột tanh tách đâu biết họ là con em dân tộc Tày, Nùng đã nhận bằng “cử nhân” dưới Hà Nội mới xin về quê làm việc. Nông Văn Hàm, người huyện Ba Bể, kể chuyện làm phát thanh ở xã Bành Trạch, gần hồ Ba Bể, chỉ trèo cây mà mắc loa với nối dây đã đủ bận quanh năm.
Bên kia hồ là xã Nam Mẫu, có nhà cụ Viết hồi kháng chiến chống Pháp từng là dân quân canh gác, bảo vệ “Đài Tiếng nói” đấy. Nghe Hàm nói mà mừng. Trên đất Bắc Kạn này, những người dân như cụ Viết, từng góp sức giữ gìn làn sóng phát thanh thời gian khổ ấy, bây giờ đâu phải dễ tìm. Chúng tôi làm nghề phát thanh từ trận đầu đánh Mỹ 5/8/1964 mà cũng đến cuối năm 1972 mới biết Bắc Kạn là cái nôi nuôi dưỡng Đài TNVN suốt thời kháng chiến chống Pháp.
Hồi đó sách vở đâu đã ghi, chỉ là do hoàn cảnh làm phát thanh đặc biệt bên Côn Minh (Trung Quốc). Đêm ấy, ngồi bên ấm trà “san xi” nghe bác Nguyễn Thơ, Trưởng phòng PTV, kể lại quãng đời làm phát thanh ở Bắc Kạn. Bác Thơ kể nhiều về cái đêm 6/10/1947, được tin mật báo giặc Pháp sắp nhảy dù xuống thị xã Bắc Kạn, cơ quan Đài phải mượn cả chục cái xe trâu của đồng bào địa phương chở máy móc, tài liệu lầm lũi đi trong đêm sương mù dày đặc về bản Vài. Về đến nơi, kho thóc đang bỏ trống, lập tức được quây lại làm phòng đọc trực tiếp.
Đến giờ phát thanh, bác Thơ đọc lời xướng “Đây là Tiếng nói Việt Nam”, tiếp đó, anh em cơ quan dàn hàng ngang đứng sau cất tiếng hát vang bài ca “Diệt phát xít”. Đợi mọi người hát xong và rón rén bước ra, mới đọc được bản tin. Chẳng bao lâu sau, quân Pháp lại từ thị xã Bắc Kạn tiến về chợ Đồn, cơ quan Đài lại bí mật di chuyển bằng thuyền, len lỏi qua hang Puông, bản Tầu, Cám Thượng rồi sau cùng đóng quân ở bản Bó Lù tiếp tục phát thanh cho tới lúc về tiếp quản Thủ đô Hà Nội.
Chúng tôi đến nhà cụ Nguyễn Văn Viết. Cụ bà nghe nói “nhà Đài” lên thăm thì mừng rỡ, gọi cả bà em sang cùng đón. Cụ ông người nhỏ nhắn thế mà năm xưa đã từng làm nhiệm vụ Trung đội trưởng dân quân, chuyên canh gác bảo vệ cơ quan Đài, đã không biết bao nhiêu bận gồng gánh máy móc xuống thuyền lại lên xe ngựa chạy thoát vòng vây của địch. Bây giờ 80 tuổi nhưng trí nhớ còn minh mẫn lắm. Còn nhắc đến bác Trần Lâm, thủ trưởng Đài TNVN hồi ấy và gửi lời chúc sức khoẻ.
Trở sang huyện lỵ Ba Bể, gặp lúc đêm về mới thấm hết nỗi âm u vọng lại từ rừng đại ngàn. Trạm tiếp phát sóng của Đài PT-TH tỉnh nằm tít đỉnh đồi cao nhìn xuống con phố ngắn. Mỗi huyện ở Bắc Kạn đều phải có một trạm tiếp phát sóng như thế này để khuếch đại cho sóng phát thanh, truyền hình vào được làng bản. Công việc bộn bề, chỉ có 2 người thay nhau trực máy, tự chăn nuôi, trồng rau xanh mà ăn với nhau.
Thức với nhau bên dàn máy nhấp nháy đèn xanh đỏ, hỏi chuyện Khánh mới biết chàng thư sinh này học xong Cao đẳng PT-TH dưới Phủ Lý là xin ngay về quê hương Ba Bể. Cuối tháng thay nhau phóng xe máy 100km về thị xã lĩnh lương. Khánh cho biết: “Ở đây quen rồi, chỉ buồn nhất là lúc đêm. May còn có cái đài mà nghe “Đọc truyện đêm khuya” và “Đọc truyện dài kì” của Đài TNVN.
Các bạn đồng nghiệp Bắc Kạn hôm nay đang viết tiếp những trang mới cho sự nghiệp phát thanh của cả nước. Từ nơi ấy ra đi, bây giờ phát thanh TNVN đã trở thành cơ quan báo chí đa phương tiện với 6 kênh phát thanh, với báo in, báo điện tử và phát thanh có hình..../.