Năm 2009 sắp qua đi với nhiều sự kiện kinh tế rất đáng nhớ. Một trong hiện tượng đáng nói đó chính là chúng ta đã phải sống chung với hàng loạt tin đồn. Từ tăng giá xăng, chứng khoán, vàng, tỷ giá, phát hành thêm tiền mệnh giá lớn, thậm chí đổi tiền… rồi mới đây nhất là khan hiếm gạo ở các tính phía Nam.
Chỉ cách đây ít ngày thôi, một kịch bản cũ về tin đồn khan hiếm gạo như hồi tháng 4/2008 đã lặp lại ở Thành phố Hồ Chí Minh đã nhanh chóng lan sang nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Giống như hồi tháng 4 ở miền Bắc, người dân các tỉnh phía Nam đã đổ xô đi mua gạo vì có tin đồn thổi nước ta sắp hết gạo ăn. Tất nhiên, cũng giống như năm ngoái, giá gạo lập tức tăng cao và tạo cơn sốt. Cơn sốt giả tạo ấy đã giúp không ít người kinh doanh gạo kiếm bộn tiền chỉ trong vài ngày. Chỉ khi những phản ứng kịp thời của cơ quan quản lý như công bố trên phương tiện thông tin đại chúng về sản lượng lúa nước ta trong năm 2009 đạt kỷ lục, trên 39 triệu tấn, dự trữ gạo của cả doanh nghiệp và người dân khá lớn, cùng với đó là việc mở thêm hàng loạt các điểm bán lẻ ở những điểm nóng, lập tức tin đồn bị đẩy lùi. Rõ ràng, khi thông tin và phản ứng chính sách kịp thời đã góp phần đẩy lùi… tin đồn nhảm và làm cho cơn sốt gạo giả tạo không thể bùng phát mạnh.
Nếu điểm lại những tin đồn thì thấy ngay tin đồn nhảm thường nhằm vào những lĩnh vực và mặt hàng “nhạy cảm” và ở những thời điểm nhạy cảm. Trước gạo, đã có lúc người ta đổ xô đi mua vàng vì nhiều lý do, trong đó có tin đồng tiền Việt Nam đang mất giá. Nhiều người đã lũ lượt rút tiền ở ngân hàng đi mua vàng để tích trữ… Hậu quả là đa số những người mua hàng và đầu tư vàng thời điểm đó là phải “ngậm quả đắng”… vì lỗ nặng. “Béo” nhất vẫn là giới đầu cơ… với những toan tính và tin đồn đầy chú ý. Hay cũng chỉ tháng trước thôi, không ít người dân vì nghe “rỉ tai” đã đổ xô đi mua USD, đẩy tỷ giá ngoại tệ này trên thị trường tự do có lúc đã lên tới gần 20.000 đồng/USD.
Tiếp đó dư luận lại xôn xao, giới đầu tư trong và ngoài nước hoang mang với thông tin Việt Nam sẽ phát hành tiền mệnh giá 1 triệu đồng và mạnh tay thắt chặt chính sách tiền tệ, thậm chí đổi tiền. Thị trường tiền tệ và chứng khoán lập tức bị tác động bởi tin đồn đẩy ác ý này khi lãi suất tăng vọt và thị trường chứng khoán… sụt giảm bất ngờ trong vài phiên. Chỉ khi Ngân hàng nhà nước thông tin chính thức và rõ ràng về tin đồn nhảm của những kẻ có dụng ý xấu, thị trường mới ổn định trở lại. Một lần nữa, phản ứng chính sách lần này được giới phân tích đánh giá là kịp thời và hiệu quả.
Rõ ràng, quá nhiều tin đồn nhảm như thế giúp cho ai đó thu bộn tiền. Tất nhiên đã có không ít người dân và cả doanh nghiệp phải lao đao, còn cơ quan quản lý thì phải vất vả xử lý. Xét ở nhiều khía cạnh có thể dễ dàng nhận thấy, đã và đang tồn tại những lỗ hổng và bất cập trong quản lý nhà nước khiến cho… tin đồn nhảm có nhiều “đất sống” và chúng ta cũng chưa có chế tài đủ mạnh để ngăn chặn và xử lý những kẻ phao tin tin đồn thất thiệt đó… Bằng chứng là cho đến thời điểm này, cơ quan quản lý, kể cả lực lượng công an vẫn chưa thể phát hiện và xử lý nghiêm khắc một cá nhân hay tổ chức nào tung tin đồn thất thiệt cả.
Xét cho đến cùng, tin đồn nhảm, nhất là tin đồn về kinh tế chỉ xuất hiện khi có sự không rõ ràng và nhất quán trong chính sách của cơ quan quản lý, là khi những cá nhân, tổ chức liên quan phản ứng chậm trễ. Như vậy, cái gốc của xử lý tin đồn nhảm chính là tạo sự minh bạch, rõ ràng và thống nhất trong việc ban hành chủ trương và thực thi chính sách. Điều tối quan trọng là người dân phải được quyền thường xuyên tiếp nhận thông tin đầy đủ từ các cơ quan chức năng. Khi người dân được tiếp nhận thông tin chính thức, minh bạch, chắc chắn các tin đồn sai trái sẽ không dễ lan truyền, tác động tiêu cực đến xã hội. Mặt khác, việc ứng xử một cách tỉnh táo, kịp thời với tin đồn của những cơ quan có trách nhiệm, đặc biệt là của mỗi người dân chính là biện pháp hiệu quả để “thanh lọc” tin đồn và tránh được những hậu quả xấu của tin đồn./.