Càng ngày các đối tác quốc tế càng chú ý sâu hơn vào sự minh bạch trong nền kinh tế - xã hội Việt Nam trước mỗi quyết định hợp tác, đầu tư.
Theo khảo sát “Việt Nam chuyển đổi - Cảm nhận về nhà nước và thị trường năm 2011” (CAMS 2011) của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp cùng Ngân hàng Thế giới (WB), minh bạch là một trong những tiêu chí quan trọng của nền kinh tế thị trường. Nó còn được xem như một nguyên tắc tổ chức và mục tiêu của quản lý hành chính trong những năm gần đây. Tuy nhiên, thực tế sự minh bạch trong nền kinh tế - xã hội Việt Nam đang đặt ra nhiều vấn đề cấp bách.
Yêu cầu cao, hài lòng thấp
Theo TS Đậu Anh Tuấn, Phó Trưởng ban Pháp chế VCCI, khi đánh giá về vai trò của minh bạch tại Việt Nam, tới 92% người trả lời CAMS 2011 cho rằng, tính minh bạch cao trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách của Nhà nước rất cần thiết cho phát triển. Trong đó, những người thuộc các ngành nghề khác nhau có kỳ vọng không giống nhau về vai trò của minh bạch. Các nhóm có yêu cầu cao về minh bạch là cơ quan báo chí (97%); tổ chức chính trị, xã hội (96%); hiệp hội, đại sứ quán và các tổ chức quốc tế (95%).
 |
|
Minh bạch được xem như một nguyên tắc tổ chức và mục tiêu của quản lý hành chính
|
Ngược lại, tỷ lệ số người trả lời từ khu vực doanh nghiệp, cơ quan Đảng và Quốc hội đặt yêu cầu cao về minh bạch là thấp hơn khá nhiều (chỉ 84%) so với các nhóm khác và thấp hơn mức trung bình (92%) của tất cả các nhóm.
Đối với quá trình hoạch định và thực thi chính sách tại Việt Nam, kết quả CAMS 2011 cho thấy mức độ minh bạch trong hoạch định và thực thi chính sách vẫn tương đối thấp. Chỉ có 17% người trả lời cho rằng quá trình này có tính minh bạch cao, còn 35% người trả lời cho rằng quá trình này vẫn còn khép kín. Đáng lưu ý là chỉ 3% của nhóm người thuộc đại sứ quán và các tổ chức quốc tế cho rằng quá trình hoạch định và thực thi chính sách ở Việt Nam có tính minh bạch cao.
Ngay với bản thân người Việt Nam, TS Đậu Anh Tuấn cho biết: “Phần lớn người Việt Nam vẫn còn phân vân và chưa cảm nhận chắc chắn về mức độ minh bạch của quá trình hoạch định và thực thi chính sách tại Việt Nam”.
Bình luận về tỷ lệ các cơ quan báo chí và các nhân viên sứ quán kém hài lòng nhất với tính công khai minh bạch và mức độ thay đổi tính minh bạch trong thời gian qua tại Việt Nam, TS Lê Đăng Doanh cho rằng, “cũng hoàn toàn dễ hiểu và đúng với thực tế vì nhóm người này biết tính minh bạch trên thế giới và phải đối mặt trực tiếp với thực tế kém công khai minh bạch ở Việt Nam”.
Với nhóm ít bi quan nhất về tính minh bạch trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách của Việt Nam là UBND và các sở ngành cấp tỉnh (20%), các bộ ngành (28%), TS Lê Đăng Doanh khẳng định: “điều này càng làm cho yêu cầu phải nhanh chóng tăng sự công khai minh bạch ở các cơ quan này là hết sức cần thiết và cấp bách”.
Việt Nam phải tăng cường minh bạch
Kết luận tại khảo sát CAMS 2011 chỉ rõ: Sự đánh giá cao hơn hoặc là hài lòng hơn về mức cải thiện tính minh bạch trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách ở Việt Nam của giới hoạch định và thi hành chính sách có thể khiến giới này khó có động lực mạnh để tăng cường tính minh bạch, trong khi việc tăng cường tính minh bạch trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách nằm chủ yếu trong tay họ.
 |
|
Minh bạch cũng là một trong những tiêu chí giúp lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng
|
Rõ ràng, trong xu thế hội nhập ngày càng sâu rộng, khi mà thế giới ngày càng đòi hỏi cao về tính minh bạch thì thực tế tại Việt Nam đang khiến người dân, các tổ chức xã hội dân sự trong nước và các tổ chức quốc tế chưa thể an tâm với điều này.
Trong khi đó, theo TS Nguyễn Trần Bạt, Chủ tịch, Tổng Giám đốc Investconsult Group, “sự chú ý của thế giới đối với tính minh bạch của xã hội chúng ta sẽ càng ngày càng sâu dần, càng chuyên nghiệp dần, càng đặc biệt dần đối với từng khía cạnh, đối với từng khu vực, từng loại hình hoạt động khác nhau của đời sống xã hội”.
Ông Bạt đưa ra ví dụ, để đưa ra quyết định đầu tư xây dựng hệ thống phân phối ở Việt Nam, nhà đầu tư phải biết được những số liệu như GDP tính trên đầu người để biết được sức mua của xã hội như thế nào, và sự phân bố sức mua ấy như thế nào trong từng vùng lãnh thổ khác nhau trong phạm vi nước Việt Nam.
“Nếu không có những thông tin như vậy và những thông tin ấy không được đảm bảo bởi Chính phủ thì các nhà đầu tư khó có thể hoạch định chiến lược đầu tư và đưa ra quyết định đầu tư. Minh bạch là đòi hỏi để đảm bảo tính ổn định của các yếu tố tham gia vào quá trình quản lý rủi ro của các nhà đầu tư”- ông Bạt nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, sự minh bạch của nền kinh tế sẽ ảnh hưởng tới hiệu quả quá trình thu hút vốn đầu tư nước ngoài FDI, nhất là khi Việt Nam đang “tiếp tục khẳng định khu vực FDI là thành phần kinh tế được khuyến khích phát triển và bình đẳng với các thành phần kinh tế khác”- Thứ trưởng Bộ KHĐT Đặng Huy Đông cho biết.
Đồng thời, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, cùng với doanh nghiệp tư nhân và khối doanh nghiệp nhà nước là 3 trụ cột quan trọng góp phần đưa Việt Nam vươn lên thành nước đang phát triển đạt trình độ trung bình, với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt khoảng 7% trong suốt gần 20 năm qua.
Do đó, để có thể thu hút FDI, theo ông Nguyễn Xuân Trung, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, “hệ thống luật pháp, chính sách cần phải đồng bộ, minh bạch và được thực thi nghiêm túc từ trên xuống dưới, tránh những thay đổi đột ngột và không có khả năng tiên đoán; các văn bản hướng dẫn luật phải được ban hành kịp thời và đồng bộ; các chính sách ban hành phải được áp dụng thống nhất, tuyệt đối không có “ngoại lệ”.
Ngay trong Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á 2012 bày tỏ sự ủng hộ đối với trọng tâm của Chính phủ về cải cách cơ chế trong năm 2012, nhưng nhấn mạnh rằng việc tăng sự minh bạch phải là tâm điểm của tiến trình cải cách, đặc biệt là liên quan tới lĩnh vực của các doanh nghiệp nhà nước.
Lấy ví dụ gắn với hệ thống doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam, ông Tomoyuki Kimura, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng ADB tại Việt Nam cho rằng: “Tăng cường sự minh bạch trong hiệu quả hoạt động tài chính của các doanh nghiệp nhà nước sẽ đưa ra tín hiệu mạnh mẽ với thị trường rằng Chính phủ thực sự cam kết cải cách. Tiến trình cải cách cũng sẽ được hưởng lợi từ việc có nhiều thông tin hơn về cải cách cơ cấu tới nay, so sánh với các mục tiêu của Chính phủ”.
Còn chuyên gia Nguyễn Trần Bạt đặc biệt lưu ý: “Sự minh bạch không phải là đòi hỏi thành văn, nhưng để có được sự hợp tác, có được sự tín nhiệm của các nhà đầu tư, để hấp dẫn các nhà đầu tư thì xã hội chúng ta phải minh bạch”./.
