Cá nóc lâu nay được mệnh danh là cá “tử thần” vì gây không ít cái chết thương tâm. Cho đến thời điểm này, Công văn 681/CP năm 2003 của Thủ tướng chính phủ về việc nghiêm cấm khai thác, lưu thông, chế biến, kinh doanh, sử dụng cá nóc dưới mọi hình thức vẫn có hiệu lực đối với các tổ chức, cá nhân. Vậy mà, tại Hội nghị tổng kết thí điểm khai thác, thu gom, chế biến xuất khẩu cá nóc do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tổ chức thời gian qua nhiều ý kiến cho rằng, nếu khai thác và chế biến đúng quy trình, cá nóc lại là mặt hàng góp phần tăng kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản.
Nghiên cứu của Viện nghiên cứu Hải sản cho thấy, nước ta hiện có 49 loài cá nóc, trong đó 15 loài có thể sử dụng làm thực phẩm, trữ lượng ước tính 37.000 tấn, tập trung ở vùng biển miền Trung. Thí điểm đề án khai thác, thu gom, chế biến, bảo quản cá nóc xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn lựa chọn các tỉnh, thành gồm: Nghệ An, Thanh Hoá, Khánh Hoà triển khai đề án. Sau khi tỉnh Nghệ An hoàn thành một số đơn hàng xuất khẩu cá nóc với phía đối tác Hàn Quốc, Bộ đã giao Hội nghề cá Việt Nam xây dựng đề án nâng cao và mở rộng phạm vi các địa phương tham gia thí điểm khai thác, thu gom, chế biến, bảo quản cá nóc phục vụ xuất khẩu.
Ông Trần Cao Mưu, Tổng thư ký Hội nghề cá Việt Nam nói: “Trong tiêu chí chọn địa phương thí điểm trước hết tỉnh, thành đó phải có nguồn lợi cá nóc, có cơ sở vật chất kỹ thuật và tài chính, đội ngũ cán bộ lao động được đào tạo tham gia khai thác, thu mua, phân loại và chế biến cá nóc. Vấn đề nữa là phải có đối tác bạn hàng nhập khẩu ổn định đặc biệt là tỉnh đó phải có cơ chế quản lý quy trình sản xuất cá nóc xuất khẩu và có văn bản trình Chính phủ cho phép tham gia đề án”.
Liên quan đến vấn đề này, ông Cao Hương Thiên, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn chế biến thuỷ sản Mai Sao, tỉnh Kiên Giang cho biết, trên thực tế cá nóc bị cấm mua bán nhưng ngư dân vẫn mua bán trái phép với giá rẻ, doanh nghiệp đã đề xuất Uỷ ban Nhân dân tỉnh cho phép tham gia đề án thí điểm, và nếu được cấp phép doanh nghiệp cam kết thu mua cá nóc với giá cao.
Ông Cao Hướng Thiên nêu ý kiến: “Nguồn cá nóc ở địa phương còn trôi nổi, tôi mong rằng sớm được sự quan tâm đúng mức của Ủy ban nhân dân và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh cho đúng thời gian ký kết với đối tác. Trong điều kiện các mặt hàng được ưa chuộng như: tôm, mực nhưng nguồn nguyên liệu cạn kiệt trong khi nguồn cá nóc dồi dào nếu được xuất khẩu sẽ góp phần không nhỏ về kim ngạch xuất khẩu đem về nguồn ngoại tệ cho tỉnh và cho ngư dân”.
Theo các chuyên gia, cá nóc không tự sản sinh độc tố trong cơ thể mà do môi trường sống trong tự nhiên quy định. Đến nay, ở Việt Nam chưa có công nghệ chế biến cá nóc đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho người, vì vậy, nếu được Chính phủ cho phép khai thác phục vụ xuất khẩu chỉ nên chế biến ở dạng thô theo hướng dẫn của phía đối tác.
Ông Ngô Quang Tú, thành viên tham gia xây dựng đề án thí điểm khai thác, thu gom, chế biến, bảo quản cá nóc phục vụ xuất khẩu, Trưởng phòng Chế biến bảo quản thủy sản, Cục Chế biến-Thương mại Nông Lâm Thủy sản và nghề Muối cho biết: “Việc mở rộng đề án thí điểm phải nằm trong khả năng quản lý của Nhà nước, không nên hiểu mở rộng là đơn vị, cá nhân địa phương nào cứ có nguồn lợi là được khai thác, chế biến. Nơi nào làm thí điểm thì cần chú trọng việc tập huấn và đào tạo nguồn có ý thức trách nhiệm cộng đồng cao. Đồng thời đội ngũ này phải thành thạo về kỹ thuật và được cấp có thẩm quyền của Nhà nước cấp chứng chỉ mới được hành nghề”.
Dự kiến, trong quý 4 năm nay, đề án nâng cao và mở rộng khai thác, thu gom, chế biến, bảo quản cá nóc xuất khẩu sẽ được đưa ra thảo luận trước khi trình Chính phủ. Bộ Công thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang xem xét văn bản của một số tỉnh, thành đề xuất tham gia.
Ông Đào Trần Nhân, Vụ trường Vụ thị trường Châu Á, Thái Bình Dương, Bộ Công Thương khẳng định: “Chính phủ đã có lệnh cấm việc lưu thông khai thác chế biến cá nóc dưới mọi hình thức vì vậy, nếu thực hiện thí điểm cần giám sát chặt chẽ qui trình khai thác, tránh để sản phẩm lọt ra thị trường ảnh hưởng đến an toàn của người tiêu dùng. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thông cần xây dựng tiêu chí về qui trình khai thác, chế biến cụ thể về cá nóc xuất khẩu”.
Đề án thí điểm nâng cao và mở rộng khai thác, thu gom, chế biến, bảo quản cá nóc phục vụ xuất khẩu “hứa hẹn” mở ra hướng tận thu nguồn lợi thuỷ sản, giảm thiểu rủi ro, ngộ độc cá nóc và thu ngoại tệ về cho người dân. Tuy nhiên, khi triển khai thí điểm, các địa phương cần chú trọng đảm bảo yếu tố an toàn, làm sao để đạt được hiệu quả kinh tế trong giới hạn an toàn cho phép./.