Báo Điện tử Đài tiếng nói Việt Nam

Cảnh đổ nát bên trong thành phố Mosul sau các cuộc giao tranh khốc liệt giữa IS và quân chính phủ. Ảnh: Getty.

Toàn cảnh cuộc giải phóng Mosul khỏi bàn tay tàn bạo của IS

Cùng nhìn lại các mốc chính trong cuộc chiến đầy khó khăn của quân Iraq chống lại IS tại thành phố lớn Mosul.
Trung Hiếu/VOV.VN
Theo WashingtonPost

Thủ tướng Iraq Haider al-Abadi vào ngày 10/7 vừa qua đã tuyên bố giải phóng hoàn toàn Mosul khỏi sự kiềm tỏa của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS – đây là một bước đột phá trong chiến dịch quân sự của Iraq (được Mỹ hậu thuẫn) chống lại tổ chức cực đoan này.

Trận chiến kéo dài trong 9 tháng được đánh dấu bởi các cuộc giao tranh nảy lửa trong đô thị, việc phát hiện các tội ác khủng khiếp của IS, việc sử dụng phi cơ không người lái, các xe đánh bom, cùng nhiều chiến thuật khác của IS khiến quân đội Iraq và lực lượng Mỹ buộc phải điều chỉnh cách đánh của mình cho phù hợp.

Thành phố Mosul ban đầu có hơn 2,5 triệu dân, trong đó đa phần là người Hồi giáo dòng Sunni. Từ Đại Thánh đường Hồi giáo al-Nuri ở đây vào năm 2014, thủ lĩnh tối cao Abu Bakr al-Baghdadi đã tuyên bố Vương quốc Hồi giáo caliphate ra đời. Thế nhưng vào ngày 22/6 vừa qua, chính IS đã cho nổ tung thánh đường Hồi giáo này.

Hai mặt trận trong một mặt trận

Trận chiến tái chiếm Mosul trên thực tế đã biến thành 2 cuộc chiến lớn: một là trận chiến ở nửa phía đông, và một là trận chiến ở nửa phía tây (chật chội, đông đúc hơn) của thành phố, với con sông Tigris chia đôi hai nửa này.


Vùng kiểm soát của IS co ngót dần trong giai đoạn từ tháng 10/2016 đến tháng 7/2017. Đồ họa: Washington Post.

Các lực lượng Iraq và dân quân peshmerga người Kurd đã mở cuộc tiến công ở nửa phía đông của thành phố vào ngày 17/10/2016, xuất phát từ phía bắc, đông và nam, vấp phải sự kháng cự điên cuồng của IS. Lực lượng peshmerga đã di chuyển ra khỏi các vị trí phòng thủ vững chắc của họ gần ngoại vi Mosul và giúp thiết lập một hành lang gần ngoại ô thành phố này. Từ đó, các lực lượng Iraq bắt đầu tiến sâu vào đầu phía đông của thành phố.

Đến ngày 1/11, cơ quan chống khủng bố tinh nhuệ của Iraq đã chiếm được một đài truyền hình quan trọng chiến lược ở đông Mosul và liên quân chống IS đã có được thế đứng vững trong thành phố. Đây là lần đầu tiên lực lượng tinh nhuệ Iraq (viết tắt là CTS) thể hiện đẳng cấp của mình trong chiến dịch chống IS tại đây.


Tiến công vào khu vực IS kiểm soát vào ngày 18/10/2016. Đồ họa: Washington Post.

Đơn vị CTS do Mỹ huấn luyện là một lực lượng đặc nhiệm lợi hại thường được huy động để săn lùng có chọn lọc các mục tiêu al-Qaeda vào giai đoạn cao trào của Chiến tranh Iraq. Tuy nhiên, kể từ khi IS trỗi dậy, đơn vị này dần dần chuyển thành một đơn vị thiên về các hoạt động thông thường nhiều hơn. Vào cuối chiến dịch Mosul, 40% lực lượng CTS đã bị giết chết hoặc bị thương, theo các tài liệu của Lầu Năm Góc, do người ta liên tục sử dụng đi sử dụng lại lực lượng này để dọn sạch các khu vực nguy hiểm trong thành phố.

Các lực lượng Iraq chiếm được Đại học Mosul từ tay IS vào tháng 1/2017, khiến IS mất đi một căn cứ quan trọng nữa.

Vào ngày 24/1, các lực lượng Iraq đã chiếm được toàn bộ nửa phía đông của Mosul. Tại khu vực này, các dân thường bị thiếu nước sạch và thực phẩm. Ở nửa phía tây, trận chiến khó khăn hơn, do các phố nhỏ và dân cư đông đúc.

Cận chiến phía tây

Ở nửa phía tây của Mosul, IS bám chặt vào từng ngôi nhà, từng góc phố. Các lực lượng Iraq sau khi phá hủy 5 cây cầu bắc qua sông Tigris đã buộc phải đi xuôi xuống phía nam để sang bờ trái, vượt qua sông ở những chỗ nông.

Đúc rút bài học từ cuộc phòng thủ đông Mosul, IS đã chuẩn bị các pháo đài phức tạp, bao gồm các hào sâu quanh rìa phía tây để làm giảm đà tiến của quân đội Iraq.


Tiến công vào khu vực IS kiểm soát, vào ngày 9/1/2017. Đồ họa: Washington Post.

Nội dung khi không có video

Cuộc đấu bắn tỉa giữa IS và các lực lượng Iraq. Video: The Fact.

Hồi tháng 2, cuộc công kích tây Mosul bắt đầu. Các lực lượng Iraq, dẫn đầu là các đơn vị cảnh sát liên bang, đã thọc sâu vào “bụng dưới” của thành phố, chiếm sân bay quốc tế Mosul (đã ngừng hoạt động từ lâu) trước khi đụng độ với vòng phòng thủ kiên cố của IS gần nhà thờ al-Nuri và Thành Cổ.

Khi mặt trận phía nam ổn định (với kết quả là khu vực này biến thành bình địa do những vụ đánh bom xe liên tiếp và đụng độ), các đơn vị lục quân Iraq mới chuyển hướng từ đông sang tây. Động thái này tạo ra một trục mới, cho phép các đơn vị chống khủng bố tiến sâu vào một số quận ở nửa phía tây của thành phố.

Cuối tháng 4, quân đội Iraq tuyên bố đã chiếm xong quận lớn nhất của tây Mosul, đó là quận al-Tanek, trong lúc họ vẫn đang giao tranh trên đường tiến về Thành Cổ. Vào tháng 5, IS chiếm giữ chưa đầy 13km2. Tuy nhiên hàng chục dân thường vẫn bị kẹt trong các cuộc giao tranh. Ngày 25/5, Lầu Năm Góc cho biết, một cuộc không kích của họ vô tình gây thương vong cho hơn 100 thường dân do vụ không kích này đã làm nổ một kho thuốc nổ của IS.

Vòng vây Thành Cổ

Một mũi tấn công mới vào đầu tháng 5, do các đơn vị lục quân và chống khủng bố dẫn đầu, đã bao vây Thành Cổ và một số quận liền kề. Đầu tháng 6, các lực lượng Iraq đã hội quân ở Thành Cổ. Ngày 21/6, các lực lượng đặc nhiệm Iraq vây chặt Thành Cổ. Các quan chức Mỹ và Iraq thông báo IS đã phá hủy nhà thờ Hồi giáo al-Nuri – một biểu tượng tồn tại ở Mosul trong hơn 700 năm.

IS tố liên quân đã không kích phá hủy nhà thờ này, nhưng đoạn clip mà các đơn vị Iraq thu được cho thấy nó đã bị phá hủy bởi thuốc nổ cài bên trong. Đầu tháng 7, IS chỉ còn chiếm giữ vài trăm mét vuông dọc theo sông Tigris, nơi vẫn còn hàng trăm chiến binh và hàng ngàn dân thường.

Cuộc tiến quân của Iraq vào tây Mosul có một số nét riêng. Quân Iraq phụ thuộc rất nhiều vào các cuộc không kích yểm trợ do liên quân của Mỹ tiến hành. Quân Iraq sau đó nấp trong xe thiết giáp để đấu súng với chiến binh IS. Trong lúc đấu súng như vậy, quân Iraq gửi thông tin cho các trung tâm chỉ huy do Mỹ đứng đầu nằm gần đó. Các thông tin này được gửi cho máy bay quần thảo trên đầu. Nếu cuộc không kích đánh bật được các chiến binh IS, quân Iraq sẽ tiến lên. Nếu IS chưa bị đánh bật, lục quân Iraq sẽ tiếp tục bắn đến khi đợt máy bay mới kéo đến hỗ trợ.


Ảnh vệ tinh khu vực Thành Cổ (Old City). Đồ họa: Washington Post.

Nội dung khi không có video

Đường hầm bắn tỉa của IS gần Mosul. Video: Guardian.

Có một số trường hợp, phiến quân IS lợi dụng lối đánh trên để di chuyển trong điều kiện thời tiết xấu và tung đòn phản kích vào lực lượng Iraq. Các cuộc phản kích này thường không giúp IS lấy lại lãnh thổ nhưng vẫn giúp chúng có không gian thoáng đãng hơn để chuẩn bị cho đợt phòng ngự tiếp theo.

Đà tiến quân của các lực lượng chính phủ bị chậm lại do số dân thường bị kẹt trong thành phố. Cứ mỗi lần tiến sâu vào các vị trí IS kiểm soát, lại có vô số dân thường chạy thoát ra trong lúc có chiến sự. Vấn đề dân thường ở Thành Cổ nghiêm trọng hơn do khu vực này đông dân cư, các con phố thì chằng chịt và nhỏ hẹp. Giao tranh diễn ra ở cự ly gần, lính chính phủ và phiến quân IS chỉ cách nhau khoảng cách bằng tầm ném lựu đạn.

Tướng lục quân Canada D.J. Anderson dự đoán rằng sau khi Mosul được tái chiếm hoàn toàn, cuộc chiến chống IS vẫn tiếp tục ở nhiều vùng khác của Iraq.

Từ Baghdad, Anderson nói với phóng viên ở Lầu Năm Góc rằng việc giải phóng Mosul không có nghĩa là Daesh (tức IS) bị đánh bại. Ông nói, phần kết của cuộc chiến này phụ thuộc vào chính phủ Iraq./.