Siết cho vay tiêu dùng vô hình tạo đà cho tín dụng đen phát triển

VOV.VN - Luật sư Trần Minh Hải, Giám đốc công ty Luật BASICO nhận định: “Siết cho vay tiêu dùng, vô hình tạo đà cho tín dụng đen phát triển”.

PV: Là một chuyên gia pháp lý ngân hàng có sự quan tâm theo dõi về tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam, ông có thể đánh giá về thực trạng tín dụng đen hiện nay?

Luật sư Trần Minh Hải: Tín dụng đen tồn tại và còn phát triển mạnh! Từ trước tới nay, tôi luôn duy trì một định nghĩa theo quan sát của riêng mình về tín dụng đen. Đó là “hoạt động cho vay mà người cho vay có yếu tố lừa dối, ép buộc người đi vay hoặc có dấu hiệu xâm phạm tính mạng, sức khỏe, chiếm đoạt tài sản của người đi vay”. Đừng nhầm lẫm rằng cứ cho vay lãi suất cao hơn so với lãi suất ngân hàng là tín dụng đen, bởi với nhận định đó chúng ta cứ đi thu hẹp phạm vi hoạt động của các định chế tín dụng tiêu dùng hợp pháp và càng làm tín dụng đen nở rộ. Thực tế thì nhu cầu vay vốn nhỏ trên thị thường tài chính hiện nay rất lớn. Gọi là tín dụng tiêu dùng, nhưng các khoản vay còn liên quan đến hoạt động kinh doanh tiểu thương, gắn liền với đời sống dân sinh, kinh tế gia đình, hoạt động tiểu thương… Do vậy, khi mà nhu cầu tín dụng lớn, nguồn cung từ các định chế tín dụng hợp pháp còn chưa đúng năng lực, thì tín dụng đen còn phát triển.

PV: Dẫu vậy, nhưng có vẻ như các quy định của cơ quan quản lý vẫn siết chặt hoạt động của các công ty tài chính tiêu dùng?

Luật sư Trần Minh Hải: Xu hướng siết chặt là có! Như việc siết chặt về hạn mức giải ngân trực tiếp đối với khách hàng tại Thông tư số 18/2019/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều tại Thông tư số 43/2016/TT-NHNN ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Thống đốc NHNN Việt Nam về quy định cho vay tiêu dùng của công ty tài chính. Trước đây, các công ty tài chính được quyền tự do hơn trong việc giải ngân trực tiếp cho khách hàng nhưng tại Thông tư 18 đưa ra hạn mức về giải ngân trực tiếp.

Thông tư 18 quy định về cho vay tiêu dùng của công ty tài chính có hiệu lực từ ngày 1/1/2020, các công ty tài chính phải giảm tỷ lệ cho vay tiền mặt với khách hàng trên tổng dư nợ tín dụng xuống 70% kể từ đầu năm 2021. Tỷ lệ này sau đó sẽ phải giảm tiếp xuống 60% trong năm 2022, 50% từ năm 2023 và xuống 30% từ đầu năm 2024. Quy định này sẽ áp dụng cho khách hàng có tổng dư nợ cho vay giải ngân trực tiếp trên 20 triệu đồng.

Vậy là Ngân hàng Nhà nước vẫn đi theo một lối mòn trong tư duy về “mục đích vay vốn”. Ngân hàng Nhà nước trong quản lý hoạt động cho vay thường yêu cầu các tổ chức tín dụng phải bảo đảm khách hàng vay dùng tiền vay đúng mục đích kê khai. Ví dụ, khi khách hàng vay mua một cái ti vi hoặc một cái xe máy, thì công ty tài chính phải giải ngân cho người bán xe máy, bán ti vi chứ không được giải ngân trực tiếp cho khách hàng để từ đó khách hàng đi trả cho bên bán hàng. Cứ giải ngân trả tiền cho khách vay hoặc giải ngân qua phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt đều coi là giải ngân trực tiếp.

Điều này không phủ nhận sẽ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của các công ty tài chính, nhất là những công ty có chủ trương kinh doanh tín dụng tiêu dùng qua phương thức thẻ tín dụng. Đã sử dụng thẻ để nhận giải ngân giữa công ty tài chính với khách hàng, thì sẽ bị coi là giải ngân tiền mặt. Vậy thì làm sao mà thúc đẩy được tỷ trọng dư nợ vay khi mà phải bảo đảm chỉ được cho vay bằng thẻ mức 30% tổng dư nợ?

Cho vay tiêu dùng có đặc thù là rủi ro vô cùng cao. Có thể cho vay 100 khoản, thì 60 khoản gặp rủi ro nợ khó đòi. Vì lẽ đó, năng lực thu nợ chính là động lực của sự phát triển tín dụng tiêu dùng. Thời gian qua, hoạt động kinh doanh của các công ty tài chính có sự gắn kết với dịch vụ thu nợ thuê ngoài. Trong thời gian tới, theo tôi các công ty tài chính ở Việt Nam cũng chưa đủ nguồn lực nội bộ để tiến hành hoạt động thu nợ bổ sung cho thiếu hụt thuê ngoài. Điều này cũng gây hạn chế trong sự phát triển tín dụng tiêu dùng.

PV: Vậy giải pháp nào để vừa hạn chế tín dụng đen vừa phát triển tín dụng tiêu dùng, thưa ông?

Luật sư Trần Minh Hải: Ngân hàng Nhà nước nên nới lỏng phương thức quản lý cho vay tiêu dùng, không nên lấy mục đích vay vốn là điều kiện phải bảo đảm đối với các công ty tài chính. Theo tôi, sớm hay muộn thì dịch vụ thu nợ vẫn cần quay lại với thị trường miễn sao pháp luật tạo được hành lang pháp lý rõ cho hoạt động này bằng những quy tắc thiết thực.

Về phía các công ty tài chính cũng cần nâng nguồn lực nội bộ, công nghệ và sự bảo đảm rủi ro pháp lý theo kịp với các mục tiêu kinh doanh mà các công ty này đặt ra. Việc chạy theo chỉ tiêu trong khi không nghiêm túc xử lý các vấn đề nội bộ là nguyên nhân tạo nên tỷ trọng nợ xấu tiêu dùng tăng cao tại khối tổ chức tín dụng này. Các giải pháp này sẽ tạo nên môi trường tốt để thúc đẩy tín dụng tiêu dùng, hạn chế tín dụng đen.

PV: Xin cảm ơn ông !

Viết bình luận

Theo tôi có một số vấn đề cần phải xem xét là : 1. Đã là cho vay tiêu dùng thì người đi vay đi vay có thể sử dụng số tiền vào bất cứ việc gì họ cần chi tiêu, trừ những công việc mà pháp luật không cho phép làm. 2. Không thể tiếp tục cho hoạt động đòi nợ thuê hồi sinh lại, vì chúng ta đã có quy định của Hiến pháp và pháp luật, các giao dịch trong hợp đồng đều có câu thực hiện theo quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật, nếu không tự giải quyết được thì thông qua tòa án để giải quyết. Vậy sinh ra đòi nợ thuê làm gì ? Chỉ gây bất ổn cho ANTT, an toàn xã hội nhiều hơn là làm lợi cho xã hội. 3. Tại sao các công ty tài chính rủi ro cao, nợ xấu nhiều... Theo quy định thì các tổ chức tài chính cho vay hoạt động theo mô hình của tổ chức tín dụng, tuy nhiên trong bốn năm gần đây một số công ty tài chính có thị phần lớn ( trên 50% thị phần cả nước ) đã bất chấp quy định về lãi suất cho vay trong giao dịch dân sự, họ cho vay với lãi suất bình quân đến 43%/năm và đã thu lợi bất chính hàng nghìn tỷ đồng, với lượng khách hàng lên đến hàng triệu người. Để thu được số tiền lãi khủng cán bộ nhân viên của tổ chức này mỏi người họ có thể sử dụng hàng trăm sim rác để gọi điện thoại cho khách hàng, nhiều khách hàng đã kiến nghị về việc vi phạm pháp luật về cho vay lãi cao, tuy nhiên các cán bộ nhân viên của công ty tài chính, đối tượng đòi nợ thuê đã bất chấp quy định của pháp luật để gọi điện thoại, nhắn tin đe dọa khủng bố tinh thần khách hàng, người thân của khách hàng, đe dọa tính mạng khách hàng và người thân của khách hàng. Đây chính là hoạt động phạm pháp vi phạm pháp luật có tổ chức và đã làm ảnh hưởng xấu đến nhiều công ty tài chính, ngân hàng làm ăn nghiêm túc. Làm ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của nhiều gia đình, người dân và công nhân lao động. Rất nhiều người dân hiểu rõ nếu trả lãi cao vượt quá lãi suất 20%/năm cho các đối tượng đòi nợ và công ty tài chính là tiếp tay cho vi phạm pháp luật lên họ không thể làm. Còn cán bộ, nhân viên công ty tài chính, đối tượng đòi nợ thuê gọi điện thoại đe dọa ép buộc họ phải trả lãi suất cao vượt quá lãi suất 20%/năm, tức là đe dọa ép buộc người khác phải vi phạm pháp luật để thu lợi bất chính thì phải xử lý hình sự với đại diện công ty tài chính và cán bộ, nhân viên, đối tượng đòi nợ thuê đã vi phạm pháp luật. Số tiền thu lợi bất chính cũng phải nộp vào ngân sách nhà nước theo công văn hướng dẫn của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Đây chính là quy định của pháp luật đảm bảo tính nghiêm minh. 4. Về lãi suất cho vay trong thời gian tới ngân hàng lên thông thoáng với việc cho vay và kiểm soát chặt chẽ với quy định cụ thể về lãi suất cho vay trên cơ sở lãi suất huy động, đảm bảo biên độ chênh lệch không vượt quá 5%/năm, giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay với các khoản vay tiêu dùng cá nhân dưới 100 triệu đồng. Lãi suất phù hợp, đảm bảo tuân thủ quy định của pháp luật thì người dân sẽ dễ dàng trả nợ, không bị trói buộc vào hành vi tiếp tay cho vi phạm pháp luật ! Người dân, gia đình họ cũng không còn phải lo lắng cảnh nhân viên công ty tài chính gọi điện thoại đe dọa, quấy rối, bịa đặt vu khống, đăng tải thông tin cá nhân của gia đình họ lên mạng. 5. Chúng ta cũng phải bình đẳng trước pháp luật dù là ngân hàng, công ty tài chính vi phạm pháp luật cũng phải xử lý nghiêm khắc theo pháp luật, phải bồi thường cho khách hàng nếu vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho khách hàng về vật chất lẫn tinh thần, uy tín, danh dự...!

Thành Nguyên - 1 tháng 3 tuần trước

Đề nghị Ngân hàng nhà nước có chế tài về lãi suất vay đối với các Công ty tài chính Tín dụng tiêu dùng ở mức phù hợp. Vì hiện nay nhu cầu vay nhỏ lẻ trong dân rất cần.

Pham Van - 1 tháng 3 tuần trước