Thực hư chuyện bỏ ăn muối iod, kem đánh răng chứa fluor để sống khỏe hơn?

Một bài viết đang được chia sẻ trên mạng xã hội với những khẳng định như "đổ bỏ muối iod tinh luyện", "không dùng kem đánh răng công nghiệp chứa flour", "đánh răng bằng muối và than", hay "thịt đỏ làm máu bẩn và tụ thành ung thư". Dù sử dụng nhiều ngôn từ mang màu sắc "thuận tự nhiên", các nội dung này lại thiếu cơ sở khoa học và có thể dẫn tới những lựa chọn gây hại cho sức khỏe.

Muối biển thô không phải "siêu thực phẩm" giàu khoáng chất

Bài viết cho rằng mỗi ngày con người cần khoảng một muỗng cà phê muối biển thô vì loại muối này chứa tới 87 khoáng chất, đồng thời ngụ ý muối tinh luyện đã bị loại bỏ hết giá trị dinh dưỡng.

Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai nhận định về dinh dưỡng, thành phần chính của muối ăn vẫn là natri clorid. Muối biển có thể chứa một lượng rất nhỏ magie, kali, canxi và một số khoáng chất khác, nhưng hàm lượng quá thấp để được xem là nguồn bổ sung khoáng chất có ý nghĩa cho cơ thể.

"Muối biển thô có 87 khoáng chất là kiểu nói mang tính tiếp thị nhiều hơn là giá trị dinh dưỡng thực tế", bác sĩ Tuấn cho biết.

Theo bác sĩ, sự khác biệt giữa muối biển và muối tinh chủ yếu nằm ở màu sắc, kết cấu hoặc hương vị. Về mặt sức khỏe tim mạch, điều quan trọng là tổng lượng natri nạp vào cơ thể chứ không phải lựa chọn "muối thô" hay "muối tinh".

Bác sĩ Tuấn cũng cảnh báo câu khẳng định "mỗi ngày cần một muỗng cà phê muối biển thô" rất dễ gây hiểu lầm. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã khuyến cáo người trưởng thành nên sử dụng dưới 2.000 mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5g muối/ngày (khoảng nửa thìa cà phê) từ toàn bộ thực phẩm và đồ uống. 

Một trong những lập luận được bài viết sử dụng là việc bệnh nhân được truyền "nước biển" khi kiệt sức để chứng minh muối có lợi cho sức khỏe.

Tuy nhiên, trong dân gian Việt Nam hay gọi dịch truyền NaCl 0,9% là “nước biển”, nhưng về bản chất đó là dung dịch natri clorid vô khuẩn, có nồng độ xác định, không phải nước biển, không chứa “87 khoáng chất” và không phải bằng chứng rằng ăn nhiều muối giúp “hồi sinh lực”.

"Việc truyền NaCl 0,9% trong bệnh viện luôn phải tuân thủ chỉ định, liều lượng, tốc độ truyền và được theo dõi nguy cơ biến chứng", bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.

Fluoride trong kem đánh răng không phải chất độc

Bài viết cũng kêu gọi loại bỏ kem đánh răng công nghiệp chứa flour với lý do đây là hóa chất độc hại, có trong thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, thuốc diệt chuột và là nguyên nhân gây vôi hóa tuyến tùng.

Theo Hiệp hội Nha khoa Mỹ (ADA), fluoride là khoáng chất có trong tự nhiên, được bổ sung vào các sản phẩm nha khoa nhằm phòng ngừa sâu răng. Fluoride giúp tái khoáng hóa men răng và tăng khả năng chống chịu của men răng trước tác động của axit do vi khuẩn tạo ra.

ADA khuyến cáo người trưởng thành nên đánh răng 2 lần/ngày bằng kem đánh răng có fluoride. Trẻ em cũng có thể sử dụng fluoride với lượng phù hợp theo độ tuổi và có sự giám sát của người lớn để tránh nuốt quá nhiều.

Bác sĩ Dương Minh Tuấn cho rằng lập luận "fluoride có trong thuốc trừ sâu/diệt chuột nên kem đánh răng độc hại" là một dạng ngụy biện hóa học.

Độc tính phụ thuộc dạng chất, liều, đường phơi nhiễm và thời gian phơi nhiễm. Ngay cả nước, oxy, vitamin hay sắt cũng có thể gây hại ở liều không phù hợp; ADA cũng nêu rõ fluoride liều rất cao có thể độc, nhưng nồng độ khuyến nghị dùng trong nước fluor hóa không phải mức độc.

Ngoài kêu gọi loại bỏ kem đánh răng chứa fluoride, bài viết còn khuyến khích sử dụng muối hoặc than nghiền để làm sạch răng thay cho kem đánh răng.

Theo bác sĩ Tuấn, muối có thể tạo cảm giác sạch nhờ tính ma sát nhưng không có khả năng tái khoáng hóa men răng như fluoride. Đối với than hoạt tính, các tổng quan nghiên cứu quốc tế cho thấy bằng chứng về hiệu quả và độ an toàn vẫn còn hạn chế. Một số nghiên cứu còn ghi nhận nguy cơ làm tăng mài mòn men răng hoặc ảnh hưởng bất lợi tới sức khỏe răng miệng nếu sử dụng thường xuyên.

Nguy hiểm ở lối diễn đạt mang màu sắc "giác ngộ"

Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, điều đáng lo ngại nhất trong những nội dung dạng này không nằm ở từng thông tin riêng lẻ mà ở cách xây dựng lập luận.

Thứ nhất, người viết sử dụng cảm giác "tự nhiên" để thay thế bằng chứng khoa học. Những khái niệm như muối thô, than, ánh nắng, thiền định hay thực vật được gắn với hình ảnh tích cực, từ đó tạo cảm giác an toàn hơn các biện pháp y tế hiện đại.

Thứ hai, bài viết khiến tâm lý nghi ngờ đối với y học và y tế công cộng thông qua các cụm từ như "họ không nói", "truyền thông lừa dối", hay những hàm ý về sự che giấu thông tin.

Thứ ba, nhiều khái niệm bị đánh tráo, chẳng hạn gọi dung dịch NaCl 0,9% là "nước biển", đánh đồng fluoride liều cao với kem đánh răng fluoride, hoặc biến nguy cơ tăng khi tiêu thụ nhiều thịt chế biến sẵn thành khẳng định "ăn thịt là nuôi ung thư".

Cuối cùng, những lời khuyên không có căn cứ khoa học có thể gây hậu quả thực tế. Việc từ bỏ muối iod làm tăng nguy cơ thiếu iod; ăn quá nhiều muối có thể bất lợi cho người tăng huyết áp, bệnh thận hoặc suy tim; ngừng sử dụng kem đánh răng fluoride có thể làm tăng nguy cơ sâu răng; còn đánh răng bằng than có thể gây mài mòn men răng.

Theo chuyên gia, sống lành mạnh, vận động thường xuyên, ăn nhiều rau xanh, chăm sóc sức khỏe tinh thần là những giá trị tích cực. Tuy nhiên, thuận tự nhiên không đồng nghĩa với việc loại bỏ các biện pháp y tế đã được kiểm chứng bằng khoa học.

Vấn đề không nằm ở “khoa học” hay “truyền thống” mà là một lời khuyên sức khỏe có đúng, có an toàn và có bằng chứng hay không. Truyền thống có nhiều giá trị như việc ăn uống điều độ, vận động, sống tiết chế, gần gũi thiên nhiên, chăm sóc tinh thần. Ngày xưa người ta cũng từng thiếu iod, sâu răng, tử vong vì nhiễm trùng, mất nước, suy dinh dưỡng… chính y học và y tế công cộng đã giúp giảm rất nhiều những vấn đề đó", bác sĩ Dương Minh Tuấn nhấn mạnh.

Phương pháp thải độc bằng cà phê qua hậu môn có thật sự hiệu quả?

VOV.VN - Từ lời quảng cáo “thải độc cơ thể” đến khả năng hỗ trợ điều trị ung thư, đái tháo đường, phương pháp coffee enema được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội. Tuy nhiên, bác sĩ cảnh báo người dân không nên tin vào những công dụng chưa được kiểm chứng, tránh đánh đổi sức khỏe bằng các phương pháp tiềm ẩn rủi ro.