Đảm nhiệm Chủ tịch EU: Khó khăn đang đợi Cộng hoà Czech

Cộng hoà Czech vừa công bố những ưu tiên trong chính sách đối ngoại mà nước này sẽ thực hiện sau khi đảm nhận cương vị Chủ tịch luân phiên của Liên minh Châu Âu (EU) từ ngày 1/1/2009.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính lan rộng, mối quan hệ với Nga vẫn chưa thực sự được cải thiện và vấn đề Hiệp ước Lisbon vẫn chưa ngã ngũ, trách nhiệm Chủ tịch luân phiên EU của Cộng hoà Czech được đánh giá là rất khó khăn.

Phát biểu tại thủ đô Praha hôm 20/11 sau khi tiếp nhận chức Chủ tịch EU từ Pháp vào đầu năm tới, Thủ tướng CH Czech Mirek Topolanek cho biết nước này sẽ ưu tiên kết nạp vào EU những nước Đông Âu trước đây, hoàn thành quá trình đàm phán với Croatia để nước này trở thành thành viên của EU và ưu tiên giải quyết các vấn đề bảo đảm an ninh năng lượng cho Châu Âu. Theo các nhà phân tích, những chính sách ưu tiên mà CH Czech đề ra đều được coi là nhiệm vụ hết sức khó khăn đối với EU hiện nay.

Thứ nhất, về vấn đề mở rộng EU hiện đang gặp phải rất nhiều ý kiến trái ngược nhau trong nội bộ EU. Nhiều thành viên của EU, đặc biệt là các nước thành viên cũ cho rằng việc mở rộng EU nhanh chóng kể từ tháng 5/2004 đến nay đã đặt khối này trước những thách thức lớn. Đó là thể chế và ngân sách chưa theo kịp được với một EU mở rộng.

Hiện nay, các nước sáng lập ra Liên minh Châu Âu như Pháp, Đức, Hà Lan không phải là những nước duy nhất phàn nàn về việc mở rộng EU. Chủ nghĩa hoài nghi đang chiếm ưu thế cả ở Anh, Tây Ban Nha, vốn trước đó rất ủng hộ kết nạp thêm thành viên.

Nhiều nhà phân tích nhận định, với sự mở rộng ồ ạt, EU dường như đang chỉ chú trọng về lượng mà không chú trọng về chất khiến các thành viên lo lắng. Chính vì vậy, thời điểm mà Bulgaria và Rumani chính thức trở thành thành viên thứ 26 và 27 của EU vào ngày 1/1/2007 đã  hoàn tất quá trình mở rộng. Sau đó, các cánh cửa vào EU được cho là sẽ bị đóng lại trong khi EU tiến hành cải cách.

Các nhà lãnh đạo EU đã từng tuyên bố rằng trước khi kết nạp thêm bất kỳ một thành viên mới nào, EU phải cải cách các thể chế ọp ẹp của khối này - một tiến trình mà lần lượt là Đức, rồi đến Slovenia và hiện là Pháp đang nỗ lực thực thi. Tuy nhiên kết quả cũng không mấy khả quan.

Cản trở lớn nhất của kế hoạch cải tổ này chính là việc Hiệp ước Lisbon chưa thể thông qua do vấp phải sự phản đối với người dân Ireland. Thậm chí, ngay chính bản thân CH Czech cũng đang do dự trước Hiệp ước này. Nếu CH Czech bỏ qua vấn đề cải cách thể chế EU để tiếp tục kết nạp thêm thành viên mới là đi ngược lại với những quan điểm của các nước EU đã đề ra.

Thứ hai là vấn đề đảm bảo an ninh năng lượng cho EU cũng không phải dễ dàng. Hiện EU là một trong những khu vực sử dụng nhiều năng lượng nhất. Hiện nay, phần lớn năng lượng sử dụng của EU phụ thuộc vào nhập khẩu từ nước ngoài, chủ yếu là Nga. Trong khi đó mối quan hệ giữa EU và Nga đang trong giai đoạn “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”.

Mặc dù đã đạt được thoả thuận nối lại đàm phán với Nga về Hiệp ước hợp tác và đối tác mới, song cho đến nay, giữa EU và Nga vẫn chưa trở lại giai đoạn trước khi có cuộc xung đột khu vực Kavkaz. Thêm nữa, mối quan hệ này lúc nào cũng có thể bùng lên do vấn đề lá chắn tên lửa của Mỹ tại Đông Âu chưa được giải toả, vấn đề NATO đang triển khai mở rộng về phía Đông, một trong những khu vực sân sau của Nga.

Việc đảm nhiệm cương vị Chủ tịch luân phiên của EU không chỉ là trách nhiệm của một quốc gia thành viên mà còn là cơ hội để CH Czech thể hiện được vai trò đầu tầu bằng việc đưa vào vận hành một số chính sách mới mang tính cải cách. Tuy nhiên, người ta khó có thể đoán trước được những chính sách này thành công được mấy phần./.