Covid-19 - một tác nhân thay đổi trật tự thế giới

VOV.VN - Đại dịch Covid-19 đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế của thế giới, đe dọa sự vận hành nền chính trị quốc gia, phá vỡ hệ thống quốc tế kiểm soát các sự kiện thế giới; cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger từng nhận định, “dịch bệnh coronavirus sẽ thay đổi trật tự thế giới mãi mãi”.

Hợp tác

Bằng cách này hay cách khác, tất cả các thành phần cơ bản của Trật tự Thế giới đã được định hình lại. Covid-19 dễ dàng vượt qua biên giới quốc tế; các quốc gia đã hợp tác với nhau về chiến lược ngăn chặn virus. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đóng góp một phần quan trọng trong việc liên kết các quốc gia trong vấn đề y tế hiện đại. WHO là một tổ chức hoạt động kém hiệu quả khi Mỹ, dưới thời Tổng thống Trump, đã rút ​​khỏi nó.

Đưa Mỹ trở lại WHO là một trong những mệnh lệnh đầu tiên mà Tổng thống Biden đã đưa ra. Một số học giả coi sự hợp tác đôn đáo này của Mỹ trên trường quốc tế như một động thái để đoàn kết, chống lại sự trỗi dậy của Trung Quốc. Cách tiếp cận “Nước Mỹ trên hết” của Trump có nghĩa là chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ, Biden được cho là đã tận dụng cơ hội do đại dịch Covid-19 tạo ra để sánh bước cùng các đồng minh ở châu Á.

An ninh

Các quốc gia hiếm khi nghiêng hẳn về các tiêu chuẩn an ninh con người do Liên Hợp Quốc xác định trong báo cáo Phát triển con người của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) năm 1994. An ninh lương thực, kinh tế và y tế là một trong những cấu phần quan trọng của an ninh con người. Đại dịch đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc chứng minh bản chất quan trọng của các thể chế và hợp tác quốc tế. An ninh, do đó, đã được định nghĩa lại; các ưu tiên đã được chuyển sang an ninh y tế.

Sự cân bằng sức mạnh

Người ta có thể nói rằng, trong những thời điểm đại dịch, các quốc gia đã sát cánh hơn để chống lại mối thách thức chung này. Tuy nhiên, tuyên bố này không được xác thực bởi các nhà tư tưởng chính trị cứng rắn. Sự gián đoạn trong nền kinh tế toàn cầu có xu hướng làm mất ổn định chính trị quốc tế, do đó, xung đột có khả năng gia tăng trong thế giới hậu Covid. Ví dụ, cạnh tranh kinh tế đang diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc có thể sẽ tiếp tục gia tăng khi hai cường quốc bắt đầu tham gia vào “Chiến tranh Lạnh mới”.

Mỹ đã đổ lỗi cho Trung Quốc về sự lây lan của SARS-CoV-2, Trump đã nhiều lần gọi SARS-CoV-2 là “virus Trung Quốc”. Để hóa giải nguyên nhân, Trung Quốc đang tích cực nghiên cứu và phát triển vaccine Covid-19. Cuộc khủng hoảng đã tạo điều kiện cho Trung Quốc chứng tỏ mình trước thế giới. Về lâu dài, điều này có thể làm lung lay cán cân quyền lực. Tuy nhiên, cả Trung Quốc và Mỹ đều không ở trong tình trạng có thể nổi lên như một bên “chiến thắng” theo cách có thể thay đổi đáng kể cán cân quyền lực thế giới theo hướng có lợi cho một trong hai quốc gia.

Cuộc đua vaccine

Việc sản xuất vaccine Covid-19 quy mô hàng loạt không kém gì một cuộc chạy đua trật tự không gian hoặc chạy đua vũ trang. Sản xuất vaccine Covid-19 không chỉ là vấn đề cứu mạng người, là vấn đề kinh tế-thương mại, mà còn là vấn đề cứu thể diện cho một số nhà lãnh đạo thế giới. Nga, Mỹ, Anh, Đức, Ấn Độ và Trung Quốc là những đối thủ cạnh tranh hàng đầu trong cuộc đua vaccine.

Tổng thống Nga Putin rất háo hức giới thiệu vaccine ra thế giới. Đó sẽ là một dấu hiệu của uy tín trong xã hội quốc tế và giúp Nga áp đặt trật tự thế giới mới mà nước này tranh giành. Tương tự, Trung Quốc có tham vọng dẫn đầu thế giới của riêng mình. Việc phân phối lại quyền lực trong thế giới hậu Covid sẽ phụ thuộc vào thành tích của các quốc gia trong việc kiềm chế virus.

Trật tự thế giới tài chính

Ngân hàng Thế giới ước tính nền kinh tế toàn cầu bị suy giảm 5,2% do đại dịch Covid-19. Cả Mỹ và Trung Quốc đều mong muốn khôi phục lại các nền kinh tế bị ảnh hưởng bởi Covid theo cách bên này vượt lên bên kia. Về cơ bản, Mỹ đang dẫn đầu nền kinh tế thế giới, chiếm một phần tư của nền kinh tế thế giới; 80% giao dịch thương mại thế giới là bằng đồng USD.

Trung Quốc đặt mục tiêu thay đổi phương thức thanh toán này trong thương mại quốc tế. Nước này đang tạo ra sự cạnh tranh với Mỹ về trao đổi thương mại toàn cầu bằng cách xây dựng các ngân hàng của riêng mình. Tốc độ phục hồi kinh tế của hai nền kinh tế số 1 và 2 này sẽ quyết định trật tự thế giới tài chính hậu Covid.

Sự phụ thuộc

Cả Mỹ và Trung Quốc đều cần đồng minh để cạnh tranh trong “Chiến tranh Lạnh Mới”. Đại dịch Covid-19 đã cho họ cơ hội trở thành đồng minh thông qua hỗ trợ y tế. Các cơ sở Tiếp cận Toàn cầu về Vaccine Covid-19 (COVAX) có kế hoạch phân phối một phần lớn vaccine cho các nước có thu nhập thấp và trung bình.

Tháng 7/2020, Trung Quốc hứa cho các nước Mỹ Latinh và Caribe vay 1 tỷ USD. Mỹ cũng quan tâm đến thực tiễn này vì Tổng thống Biden là người ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa thể chế toàn cầu. COVAX có thể là một dạng mới của gói cứu trợ. Nếu đúng như vậy, sự phụ thuộc của Thế giới thứ ba vào Thế giới thứ nhất có thể sẽ tăng lên.

Công nghệ

Là một tác nhân với chức năng tiềm ẩn, Covid đã giúp thúc đẩy sự đổi mới. Các quốc gia có công nghệ tốt hơn có khả năng áp đặt Trật tự Thế giới của họ. Trong cuộc khủng hoảng Covid-19, đã có sự tăng trưởng theo cấp số nhân trong việc áp dụng công nghệ. Điều này ám chỉ rằng, quân đội sẽ có thiết bị chiến lược tốt hơn so với thời kỳ tiền Covid. Trong quan hệ quốc tế hiện đại, sức mạnh quân sự là nhân tố quyết định cốt lõi của quyền lực nhà nước.

Sức khỏe là yếu tố của sức mạnh quốc gia

Trước đại dịch Covid-19, các yếu tố của quyền lực nhà nước là sức mạnh quân sự hoặc kinh tế. Đại dịch đã chỉ ra rằng sức khỏe cũng có thể là một yếu tố gián tiếp tạo nên sức mạnh quốc gia. Các quốc gia có dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt hơn có cơ hội kiểm soát cao hơn; nền kinh tế của họ có triển vọng phục hồi tốt hơn. Kết quả là, các quốc gia “khỏe” có lợi thế hơn các quốc gia khác trong việc thực hiện chính sách dựa trên sức mạnh của họ.

Biến đổi khí hậu

Do hạn chế lĩnh vực công nghiệp trong thời kỳ đóng cửa, nền kinh tế toàn cầu đã sụp đổ. Trong giai đoạn đầu, người ta cho rằng việc đóng cửa sẽ là một sự may mắn vì là nguyên nhân biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, để khôi phục nền kinh tế, chính phủ của cả các nước phát triển và đang phát triển không có lựa chọn nào khác ngoài việc mở lại các ngành công nghiệp của họ. Điều này có nghĩa là lượng khí thải carbon nhiều hơn.

Các thỏa thuận về khí hậu có thể sẽ bị hoãn lại cho đến khi nền kinh tế đi vào hoạt động trở lại. Giá dầu giảm do đại dịch sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các quốc gia nghèo hơn trong việc khôi phục các ngành công nghiệp của họ. Đây là một trở ngại khác đối với cách thức của một nền kinh tế toàn cầu không có carbon. Như vậy, thế giới hậu Covid sẽ có những ảnh hưởng xấu đến khí hậu.

Đe dọa đối với quyền chính trị

Đại dịch đã chứng tỏ là điều không may cho Cánh hữu đang trỗi dậy. Chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa dân tộc dường như không có tác dụng với các nhà lãnh đạo cánh hữu. Đại dịch Covid-19 đòi hỏi hiệu suất và đầu ra hơn là các bài phát biểu và khẩu hiệu. Điều này được thể hiện rõ ràng từ cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2020, Trump đã bị chỉ trích rất nhiều vì là một nhà lãnh đạo dân túy. Việc xử lý đại dịch là một trong những yếu tố chính khiến ông phải trả giá trong cuộc bầu cử mới đây. Tương tự, ở những nơi khác trên thế giới, mọi người đang yêu cầu một nền quản trị tốt hơn, không để quyền lực rơi vào tay những kẻ cuồng bạo.

Kết thúc toàn cầu hóa?

Toàn cầu hóa đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng do đại dịch. Tuy nhiên, quá trình toàn cầu hóa đã chậm lại từ rất lâu trước khi đại dịch xảy ra, thậm chí trước cả cuộc bầu cử của cựu Tổng thống Mỹ mà Trump theo chủ nghĩa chống quốc tế chiến thắng. Một số học giả dự đoán sự kết thúc của toàn cầu hóa do đại dịch; những người khác cho rằng, đại dịch cho thấy thế giới được kết nối với nhau như thế nào. Họ nhìn thấy tiềm năng phát triển toàn cầu hóa và hợp tác giữa các quốc gia, đặc biệt là liên quan đến COVAX.

Việc làm là một phần quan trọng của toàn cầu hóa. Dữ liệu lịch sử cho thấy các cuộc khủng hoảng có xu hướng củng cố toàn cầu hóa. Toàn cầu hóa cũng giúp thúc đẩy nền kinh tế đang sa sút. Tỷ lệ thất nghiệp đã tăng đáng kể do lệnh cấm được áp dụng để ngăn chặn sự lây lan của virus. Để khắc phục thiệt hại, mọi người sẽ có xu hướng vượt qua các biên giới quốc tế. Do đó, nhập cư và hệ quả là toàn cầu hóa, có khả năng gia tăng trong thế giới hậu Covid.

Chỉ riêng đại dịch Covid-19 có thể không thay đổi hoàn toàn Trật tự Thế giới, nhưng những chuyển đổi do đại dịch mang lại trong hệ thống quốc tế có khả năng quyết định thủ lĩnh trật tự chính trị toàn cầu. Trật tự thế giới hậu Covid phụ thuộc vào cách thức và tốc độ thế giới thoát ra khỏi đại dịch. Nếu Mỹ hoặc Trung Quốc không chống lại được chủ nghĩa dân tộc vaccine - áp dụng hạn chế liều lượng vaccine Covid-19 để sử dụng trong nước, họ sẽ khó liên minh với các quốc gia khác trong tầm nhìn về Trật tự Thế giới mới./.

Viết bình luận

Tin liên quan

Amsterdam: 1.300 người tham gia thử nghiệm để tổ chức sự kiện trong điều kiện đại dịch
Amsterdam: 1.300 người tham gia thử nghiệm để tổ chức sự kiện trong điều kiện đại dịch

VOV.VN - Theo một sáng kiến của các nhà tổ chức sự kiện và chính phủ Hà Lan, một buổi khiêu vũ với sự tham gia của hơn 1.000 người đã được tổ chức tại Amsterdam nhằm khảo sát và quyết định cách tổ chức các sự kiện một cách an toàn trong thời gian đại dịch.

Amsterdam: 1.300 người tham gia thử nghiệm để tổ chức sự kiện trong điều kiện đại dịch

Amsterdam: 1.300 người tham gia thử nghiệm để tổ chức sự kiện trong điều kiện đại dịch

VOV.VN - Theo một sáng kiến của các nhà tổ chức sự kiện và chính phủ Hà Lan, một buổi khiêu vũ với sự tham gia của hơn 1.000 người đã được tổ chức tại Amsterdam nhằm khảo sát và quyết định cách tổ chức các sự kiện một cách an toàn trong thời gian đại dịch.

Ngoài tiêu cực, đại dịch Covid-19 còn mang đến nhiều tác động tích cực
Ngoài tiêu cực, đại dịch Covid-19 còn mang đến nhiều tác động tích cực

VOV.VN - Cướp đi mạng sống của hàng trăm nghìn người, khuynh đảo nền kinh tế thế giới…nhưng Covid-19 cũng có một số tác động tích cực của nó.

Ngoài tiêu cực, đại dịch Covid-19 còn mang đến nhiều tác động tích cực

Ngoài tiêu cực, đại dịch Covid-19 còn mang đến nhiều tác động tích cực

VOV.VN - Cướp đi mạng sống của hàng trăm nghìn người, khuynh đảo nền kinh tế thế giới…nhưng Covid-19 cũng có một số tác động tích cực của nó.

Đại dịch Covid-19  và 10 thay đổi kinh ngạc trên thế giới
Đại dịch Covid-19 và 10 thay đổi kinh ngạc trên thế giới

VOV.VN - Cướp đi mạng sống của hàng chục nghìn người, tàn phá nền kinh tế thế giới, nhưng dịch Covid-19 đưa đến những thay đổi đáng kinh ngạc.

Đại dịch Covid-19  và 10 thay đổi kinh ngạc trên thế giới

Đại dịch Covid-19 và 10 thay đổi kinh ngạc trên thế giới

VOV.VN - Cướp đi mạng sống của hàng chục nghìn người, tàn phá nền kinh tế thế giới, nhưng dịch Covid-19 đưa đến những thay đổi đáng kinh ngạc.

Nhà tù các nước trước áp lực đại dịch Covid-19
Nhà tù các nước trước áp lực đại dịch Covid-19

VOV.VN - Hệ thống pháp luật và nhà tù các nước đang chịu áp lực không hề nhỏ từ đại dịch Covid-19.

Nhà tù các nước trước áp lực đại dịch Covid-19

Nhà tù các nước trước áp lực đại dịch Covid-19

VOV.VN - Hệ thống pháp luật và nhà tù các nước đang chịu áp lực không hề nhỏ từ đại dịch Covid-19.

Dịch Covid-19 hạn chế sức mạnh quân sự của các cường quốc
Dịch Covid-19 hạn chế sức mạnh quân sự của các cường quốc

VOV.VN - Tàn phá 210 quốc gia và vùng lãnh thổ, cướp đi sinh mạng gần 200 nghìn người, Covid-19 còn ảnh hưởng cả đến mức độ sẵn sàng chiến đấu của quân đội.

Dịch Covid-19 hạn chế sức mạnh quân sự của các cường quốc

Dịch Covid-19 hạn chế sức mạnh quân sự của các cường quốc

VOV.VN - Tàn phá 210 quốc gia và vùng lãnh thổ, cướp đi sinh mạng gần 200 nghìn người, Covid-19 còn ảnh hưởng cả đến mức độ sẵn sàng chiến đấu của quân đội.

Top 10 bí ẩn về Covid-19 chưa được lý giải
Top 10 bí ẩn về Covid-19 chưa được lý giải

VOV.VN - Các nhà khoa học đang khẩn trương khám phá các bí ẩn của SARS Cov-2 để chế ngự đại dịch đang hoành hành trên hành tinh này.

Top 10 bí ẩn về Covid-19 chưa được lý giải

Top 10 bí ẩn về Covid-19 chưa được lý giải

VOV.VN - Các nhà khoa học đang khẩn trương khám phá các bí ẩn của SARS Cov-2 để chế ngự đại dịch đang hoành hành trên hành tinh này.

Tình báo thế giới đang làm gì trong cơn lốc Covid-19?
Tình báo thế giới đang làm gì trong cơn lốc Covid-19?

VOV.VN - Các cơ quan tình báo đóng một vai trò ngày càng tăng trong việc giữ an ninh quốc gia trước đại dịch bằng bất kỳ phương tiện cần thiết nào.

Tình báo thế giới đang làm gì trong cơn lốc Covid-19?

Tình báo thế giới đang làm gì trong cơn lốc Covid-19?

VOV.VN - Các cơ quan tình báo đóng một vai trò ngày càng tăng trong việc giữ an ninh quốc gia trước đại dịch bằng bất kỳ phương tiện cần thiết nào.

Lực lượng hạt nhân Mỹ có bị Covid-19 làm ảnh hưởng?
Lực lượng hạt nhân Mỹ có bị Covid-19 làm ảnh hưởng?

VOV.VN - Mặc dù virus corona mới (SARS-CoV-2) đang hoành hành, các lực lượng hạt nhân Mỹ được cho là vẫn luôn sẵn sàng chiến đấu.

Lực lượng hạt nhân Mỹ có bị Covid-19 làm ảnh hưởng?

Lực lượng hạt nhân Mỹ có bị Covid-19 làm ảnh hưởng?

VOV.VN - Mặc dù virus corona mới (SARS-CoV-2) đang hoành hành, các lực lượng hạt nhân Mỹ được cho là vẫn luôn sẵn sàng chiến đấu.

Hệ lụy khôn lường của dịch bệnh Covid-19
Hệ lụy khôn lường của dịch bệnh Covid-19

VOV.VN - Dịch bệnh Covid-19 đang làm đảo lộn hoàn toàn cuộc sống của người dân trên khắp hành tinh và tiềm ẩn những hệ lụy khôn lường

Hệ lụy khôn lường của dịch bệnh Covid-19

Hệ lụy khôn lường của dịch bệnh Covid-19

VOV.VN - Dịch bệnh Covid-19 đang làm đảo lộn hoàn toàn cuộc sống của người dân trên khắp hành tinh và tiềm ẩn những hệ lụy khôn lường