“Bổ đề Cơ bản” đã tìm được lời giải

Chứng minh “Bổ đề Cơ bản” vừa được Tạp chí Time của Mỹ bình chọn là 1 trong 10 phát kiến khoa học hàng đầu thế giới năm 2009.

Vinh quang của người tìm ra lời giải “Bổ đề Cơ bản” hóc búa đã làm đau đầu cộng đồng toán học thế giới trong suốt 30 năm qua thuộc về một nhà toán học Việt Nam: Giáo sư Ngô Bảo Châu.

10 phát kiến khoa học thế giới do Time bình chọn 1.Ardi - thuỷ tổ của loài người 2.Giải mã gene di truyền ở người 3.Liệu pháp gene chữa bệnh mù màu 4.Người máy làm khoa học 5.Nuôi cá ngừ trên cạn 6.Phát hiện nước trên mặt trăng 7.Bổ đề cơ bản đã được giải 8.Hệ thống ngoại tuyến nguyên tử 9.Máy gia tốc hạt lớn 10.Khám phá hành tinh mới (hoặc Brown Dwarf)

Trong toán học, “Bổ đề cơ bản” có một ý nghĩa hết sức quan trọng. Đây là phần cốt lõi của công trình toán học nổi tiếng với tên gọi “Chương trình Langlands”, được coi là nền tảng để có được một cái nhìn thống nhất cho nhiều ngành của toán học hiện đại.

Hơn 1 năm trước, Ngô Bảo Châu là người đưa ra được một chứng minh tài tình cho “Bổ đề cơ bản” này trong trường hợp tổng quát. Chứng minh này cũng đã được giới toán học thế giới kiểm chứng trong hơn 1 năm qua với kết luận là hoàn toàn chính xác và đã được chứng minh. Việc tìm ra lời giải “bài toán hóc búa”, Ngô Bảo Châu đã giúp giới toán học thế giới thở phào nhẹ nhõm bởi trước đó những nhà toán học nổi tiếng thế giới mới chỉ giải được những “bài toán” nhỏ của Bổ đề cơ bản.

Ngô Bảo Châu sinh năm 1972 tại Hà Nội. Tên tuổi của Ngô Bảo Châu được nhiều người biết đến với thành tích hai lần đạt Huy chương vàng Olympic Toán quốc tế năm 1988 và 1999.

Báo cáo thành tích với nguyên TBT Đỗ Mười sau giải Nhất Toán quốc tế

Sau khi tốt nghiệp PTTH, anh được chọn sang học tại Đại học Tổng hợp Paris 6. Một năm sau đó, anh đã thi đậu vào trường “Ecole Normale Superiere”, trường đại học nổi tiếng nhất của Pháp. Ngô Bảo Châu bảo vệ luận án Tiến sĩ năm 1997, luận án Tiến sĩ Khoa học  năm 2003. Năm 2004, ở tuổi 32 anh đã được nhận làm Giáo sư tại đại học Tổng hợp Paris 11.

Năm 2004, cùng với Gerard Laumon - một giáo sư trẻ, tài năng của Đại học Tổng hợp Paris 11, Ngô Bảo Châu đã tìm ra chứng minh Bổ đề cơ bản đối với các nhóm unita. Với công trình này, anh cùng với Laumon được tặng Giải thưởng danh giá của Viện toán học Clay 2004.

Ngô Bảo Châu và bố, GS,TSKH Ngô Huy Cẩn tại Paris

Việc chứng minh được “Bổ đề cơ bản” thực sự là một thành tựu kiệt xuất, một vinh dự lớn lao của khoa học Việt Nam. Với lời giải này, Ngô Bảo Châu là người Việt Nam đầu tiên được mời làm Báo cáo viên toàn thể tại Đại hội Toán học Thế giới năm 2010 sẽ diễn ra tại Hyderabad, Ấn Độ (4 năm/lần) cho những người dưới 40 tuổi. Và tại đây, Ngô Bảo Châu sẽ được nhận Giải thưởng Fields- giải thưởng cao nhất về toán học (tương đương với giải Nobel trong một số ngành khác). 

Ngô Bảo Châu là nhà toán học Việt Nam hiện đang làm việc tại đại học Tổng hợp Nam Paris Viện nghiên cứu cao cấp (IAS) Princeton, đồng thời là giáo sư của Viện Toán học, Viện khoa học và công nghệ Việt Nam.

Tuy làm việc ở nước ngoài nhưng Ngô Bảo Châu vẫn tích cực đóng góp cho việc đào tạo ngành Toán ở Việt Nam. Khi có dịp về nước, anh tham gia đọc chuyên đề cho sinh viên nhiều trường đại học ở Việt Nam như: Khoa học Tự nhiên-Đại học quốc gia Hà Nội, Đại học sư phạm Hà Nội, Đại học sư phạm Hải Phòng… 

Năm 1979 nhà toán học Mỹ gốc Canada Robert Langlands phát biểu một loạt giả thuyết, mà nếu chứng minh được chúng thì chúng ta gần như có được một cái nhìn thống nhất cho nhiều ngành của toán học hiện đại: số học, đại số và giải tích. Công trình của Langlands nổi tiếng với tên gọi “Chương trình Langlands”. Suốt 30 năm qua, Chương trình Langlands thu hút sự quan tâm của những nhà toán học nổi tiếng nhất thế giới. Tuy nhiên, để hoàn tất công việc này, vẫn còn một chướng ngại cực kỳ to lớn, mà trước đây người ta chưa hình dung được hết khó khăn: đó là phải chứng minh “Bổ đề cơ bản”.