Tuy nhiên, có những xã phường, chỉ với 2% số hồ sơ chưa đúng hạn, áp lực công việc với cán bộ cấp xã-những người trực tiếp phục vụ nhân dân vẫn rất lớn. Trong nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ, việc gỡ lỗi đồng bộ năng lực số cần được ưu tiên hàng đầu.

Chiều muộn, vợ chồng chị Võ Thị Thanh, ở phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk vẫn đánh vật với việc khai thủ tục đăng ký hộ kinh doanh. Một người sử dụng điện thoại, người còn lại dùng laptop, họ kiên nhẫn dò tìm và thực hiện theo các hướng dẫn. Nhưng hết vướng mắc ở bước khai này, họ lại gặp vướng ở bước khai khác: "Bây giờ đã đến bước cuối cùng, quét-đính kèm tài liệu; ký xác thực bằng tài khoản và chữ ký số và nộp. Đó là tài khoản ngân hàng à? Đúng rồi, mình còn phải kê khai tài khoản liên kết với ngân hàng nữa...".

Sau nhiều lần khai đều bị tắc ở bước cuối cùng, họ đành cầm cả máy tính và điện thoại đến quầy hướng dẫn, nhờ trợ giúp. Cán bộ ở quầy cho biết, nhiều người khác cũng sai sót như vậy, tạo ra nhiều bản khai luỹ kế trên hệ thống dịch vụ công, khiến việc truy cập càng thêm tắc nghẽn: "Cái này thì anh chị chưa bấm lưu. Mà chưa bấm lưu thì sẽ không hiển thị. Thôi để em check lại hết một lượt. Máy của anh chị thì vào được chứ máy của cán bộ là chịu rồi đấy. Anh chị nhập nhiều quá. Nếu anh chị nhập không được là phải vào mục này để lọc đã. Lọc xong, nó đổ ra, rồi anh chị chỉ làm trên một bộ hồ sơ thôi. Còn chị khai lại là nó sẽ lưu hết vào đây. Ai cũng khai như vậy nên cổng càng nghẽn. Dân thêm rối mà cán bộ cũng rối, rất là mệt mỏi".

Nếu như ở đô thị trung tâm như Buôn Ma Thuột, hành chính số bị nghẽn khiến cả cán bộ và nhân dân nhiều phen mệt mỏi, thì ở địa phương vùng xa như xã Ea Rốk, tỉnh Đắk Lắk, xảy ra càng nhiều lụy phiền. Vợ chồng ông Cao Ngọc Minh ở xã Ea Rôk, có đất ở xã Ea Súp, cần sửa sai giấy chứng nhận bị cấp nhầm thửa từ thời còn cấp huyện. Mặc dù thủ tục hành chính đất đai đã liên thông phi địa giới từ lâu, nhưng vợ chồng già gần 80 tuổi đã tốn gần 2 tháng  vất vả ngược xuôi từ Ea Súp tới Ea Rôk vẫn chưa có kết quả.

Ông Cao Ngọc Minh cho biết, không chỉ chứng nhận quyền sử dụng đất của mình bị cấp sai, mà căn cước công dân cũng bị nhầm một số so với chứng minh nhân dân cũ, nên càng khó giải quyết: “Tìm dữ liệu ở dưới ấy thì không có. Đất ở Ea Súp, ra Ea Súp thì người ta cho một cái giấy, yêu cầu chỉnh lý lại thông tin để làm. Và ông đã đi 3 ngày rồi. Ông đã già, sợ chết rồi vẫn chưa làm xong và các cháu vẫn không có chứng nhận quyền sử dụng đất”.

Xã Ea Rôk và phường Buôn Ma Thuột, 2 địa phương có quy mô dân số, kinh tế tương phản nhau, nhưng đều giống nhau về những tồn tại trong vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Phường Buôn Ma Thuột có gần 176 nghìn dân, số lượng hồ sơ khổng lồ, dù chỉ 2% số này không được giải quyết đúng hạn, phải làm đi làm lại… vẫn gây gánh nặng cho cả bộ máy. Ngược lại, xã Ea Rôk, chỉ 28 nghìn dân, nhưng hơn một nửa trong số đó thuộc diện hộ nghèo, cần thường xuyên xét thụ hưởng chính sách; tình trạng di dân phức tạp, hồ sơ đất đai có nhiều lỗ hổng lịch sử, năng lực số của cư dân còn thấp… nên công việc càng ngổn ngang.

Đây cũng là những nút thắt khó gỡ của cả khu vực Tây Nguyên-Nam Trung bộ. Con số trên 90% đến 98% số thủ tục hành chính hoàn thành đúng hạn dễ tạo cảm giác mọi việc đang thuận lợi. Nhưng thực tế, con số ách tắc tưởng như rất khiêm tốn, từ 2 đến dưới 10% lại là gánh nặng của cả bộ máy.  

Theo ông Phạm Ngọc Hải, Bí thư Đảng ủy xã Tây Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hoà, năng lực số thiếu đồng bộ, 1 thủ tục phải làm đi làm lại nhiều lần, càng khiến áp lực công việc ở xã  gia tăng: “Nếu cán bộ, công chức chúng tôi được ứng dụng các phần mềm thì rất thiết thực, nó sẽ tiết kiệm thời gian, hiệu quả tham mưu tốt hơn, chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp sẽ tốt hơn. Quan trọng là kinh phí để mua phần mềm bản quyền, đề nghị UBND tỉnh cấp kinh phí để địa phương mua sử dụng nếu không thì tỉnh mua, sau đó, phân quyền, cấp quyền sử dụng cho cán bộ công chức từ cấp tỉnh đến cấp xã để chúng tôi tiếp cận”.

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều địa phương ở Tây Nguyên – Nam Trung bộ đã bộc lộ những điểm nghẽn mới trong quản trị cơ sở. Trong đó, thiếu đồng bộ về năng lực số đang trở thành áp lực âm thầm nhưng dai dẳng đối với cấp xã - nơi trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc cho người dân.

Không chỉ cần bổ sung nhân lực, các địa phương còn cần được tăng cường hạ tầng dữ liệu, công cụ số và khả năng tự chủ nguồn lực để nâng hiệu quả quản lý - điều hành.

Như nhấn mạnh của Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết, phân cấp phải đi liền với phân bổ nguồn lực phù hợp, để “cấp tỉnh mạnh về chiến lược và cấp xã mạnh về thực thi”: “Phải hướng phân cấp, phân quyền mạnh cho cấp xã gắn với phân bổ nguồn lực phù hợp, tuyệt đối không cào bằng. Thực hiện nghiêm quy tắc giao quyền tới đâu thì phải đảm bảo nguồn lực tới đó, phân cấp tới đâu thì kiểm soát chặt chẽ tới đó. Phải đảm bảo cấp tỉnh mạnh về chiến lược và cấp xã phải mạnh về thực thi”.

Những chuyển động tích cực trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở Tây Nguyên – Nam Trung bộ thể hiện rõ qua tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn rất cao. Tuy nhiên, áp lực cũng đang bộc lộ ngày càng rõ ở cấp cơ sở: khoảng cách về năng lực số giữa hệ thống quản lý, cán bộ thực thi và người dân. 

Khi người dân còn phải dò từng khái niệm để hoàn thiện hồ sơ trực tuyến, cán bộ vẫn phải xử lý thủ công những lỗi dữ liệu, hồ sơ trùng lặp hay các nền tảng chưa liên thông đồng bộ, thì bộ máy hành chính vẫn chưa thể xem là hoàn chỉnh. Chỉ khi phân cấp, phân quyền gắn với đầu tư đồng bộ về dữ liệu, công cụ số và năng lực số cho cả bộ máy lẫn người dân, thì cấp xã mới đủ năng lực để phục vụ nhân dân hiệu quả nhất.

Vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: “Nút thắt” nào cần tháo gỡ?

VOV.VN - Cần tiếp tục tháo gỡ những “điểm nghẽn” về nhân lực, hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất và cơ chế chính sách phù hợp với thực tiễn địa phương. Đây là những kiến nghị của địa phương sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.