Đại biểu Quốc hội: Người dân vào ở mới lộ ra chung cư vi phạm PCCC so với thiết kế
VOV.VN - Thảo luận dự thảo Luật PCCC & CNCH sửa đổi, nhiều Đại biểu Quốc hội cảnh báo rủi ro từ cơ chế chủ đầu tư tự nghiệm thu. Thực tế cư dân vào ở mới lộ vi phạm PCCC kéo dài đòi hỏi phải kiểm soát chặt chẽ các công trình nguy cơ cao, bổ sung chế tài cấm làm giả hồ sơ để bảo vệ an toàn tính mạng người dân.
Rủi ro tiềm ẩn khi "hậu kiểm" nhà chung cư
Phát biểu đóng góp ý kiến về Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC & CNCH), đại biểu Cao Mạnh Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) ghi nhận những nỗ lực cải cách của Chính phủ và Bộ Công an trong việc tinh giảm thủ tục, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian trước khi đưa công trình vào vận hành. Tuy nhiên, đại biểu Cao Mạnh Linh tỏ ra băn khoăn trước đề xuất bãi bỏ hoàn toàn quy định về trách nhiệm kiểm tra của cơ quan chuyên môn về xây dựng của luật hiện hành.
Phân tích sâu về đặc thù công trình nhà chung cư, đại biểu nhấn mạnh sự khác biệt cốt lõi giữa thẩm định thiết kế và kiểm tra công tác nghiệm thu thực tế. Thẩm định là xem xét phương án trên giấy tờ có đạt chuẩn hay không, còn nghiệm thu là kiểm chứng công trình thực tế có thi công đúng thiết kế hay không.
Dẫn chứng từ thực tiễn, đại biểu chỉ ra 1 dự án chung cư ở Hà Nội: "Theo thông tin phản ánh trên báo chí, công trình đã được thẩm duyệt thiết kế phòng cháy, chữa cháy từ năm 2010 nhưng thi công không đúng thiết kế và chưa được nghiệm thu theo quy định. Cư dân đã vào ở từ năm 2016 và đến tháng 7 năm 2026 thì một số hạng mục phòng cháy, chữa cháy vẫn chưa đủ điều kiện nghiệm thu, ảnh hưởng đến đời sống của cư dân".
Đại biểu Cao Mạnh Linh cảnh báo, người mua nhà có thể tự kiểm tra căn hộ của mình nhưng hoàn toàn không đủ khả năng đánh giá các giải pháp an toàn chung như đường tiếp cận cho xe chữa cháy, hệ thống ngăn khói, thoát nạn... Nếu vi phạm chỉ được phát hiện sau khi người dân đã vào ở, việc khắc phục sẽ vô cùng phức tạp, buộc phải hạn chế sử dụng hoặc di dời cư dân.
Từ đó, đại biểu Thanh Hóa đề nghị chỉnh lý dự thảo theo hướng duy trì việc kiểm tra giải pháp an toàn cháy của cơ quan chuyên môn về xây dựng trong cùng một thủ tục nghiệm thu xây dựng, trước hết bắt buộc áp dụng đối với nhà chung cư. Đồng thời, cơ quan quản lý cần công khai tình trạng đủ điều kiện bàn giao để người dân tra cứu trước khi nhận nhà, tránh tình trạng "sự đã rồi".
Đừng để "hồ sơ cam kết" biến chung cư thành cái bẫy cháy nổ
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP. Huế) đã đưa ra những cảnh báo thẳng thắn về đề xuất chuyển hoàn toàn sang cơ chế chủ đầu tư tự nghiệm thu. Đánh giá cao mục tiêu cải cách hành chính nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp, song đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh bài học đắt giá từ các sự cố cháy nổ thực tiễn: Quản lý an toàn tuyệt đối không thể chỉ dừng lại ở lời hứa trên giấy.
Đại biểu chỉ rõ ba khái niệm pháp lý cần phân định rạch ròi: thẩm định thiết kế, nghiệm thu của chủ đầu tư và kiểm tra kết quả nghiệm thu của cơ quan chức năng. Thẩm định chỉ là xem xét giải pháp trên bản vẽ; nghiệm thu là đối chiếu thi công thực tế; trong khi sự kiểm tra từ cơ quan chuyên ngành chính là "lớp kiểm chứng độc lập" sống còn.
"Một công trình có thiết kế đúng không đồng nghĩa với việc thi công đúng, có thiết bị chưa chắc đã vận hành hiệu quả và biên bản tự nghiệm thu không thể loại trừ hết rủi ro", đại biểu phân tích. Để tránh tình trạng "thả cửa" tạo kẽ hở cho vi phạm, Nữ đại biểu kiến nghị cơ quan soạn thảo phải quy định rõ phạm vi hậu kiểm, thẩm quyền kiểm tra và chế tài xử lý nghiêm khi phát hiện công trình thi công sai thiết kế.
Đặc biệt, đại biểu đề xuất giải pháp phân loại rủi ro chặt chẽ: Các công trình nguy cơ cao như chung cư cao tầng, nơi tập trung đông người bắt buộc phải qua kiểm chứng độc lập trước khi đưa vào vận hành. Ngược lại, các công trình ít rủi ro hơn mới áp dụng cơ chế tự nghiệm thu kết hợp kiểm tra xác suất. Đây được coi là giải pháp then chốt để siết chặt kỷ cương, bảo vệ tính mạng cho người dân.
Chống làm giả hồ sơ và khắc phục chồng chéo kiểm tra
Ở góc độ hoàn thiện chế tài và quy định vận hành, đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) đóng góp hai nội dung quan trọng. Thứ nhất, khi dự thảo chuyển trọng tâm sang cơ chế chủ đầu tư, chủ cơ sở tự tổ chức nghiệm thu và chịu trách nhiệm, hành vi gian lận hồ sơ nghiệm thu sẽ trở thành nguy cơ cực kỳ nghiêm trọng.
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm phân tích, dự thảo luật mới chỉ nghiêm cấm hành vi làm giả, làm sai lệch hồ sơ thẩm định thiết kế mà lại bỏ nội dung về kết quả kiểm tra nghiệm thu. Khi cơ quan nhà nước không trực tiếp kiểm tra nghiệm thu trước nữa, hồ sơ do chủ đầu tư tự lập chính là căn cứ pháp lý cốt lõi phục vụ công tác hậu kiểm. Do đó, đại biểu kiến nghị bổ sung ngay hành vi "làm giả, làm sai lệch hồ sơ nghiệm thu, kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy" vào nhóm các hành vi bị nghiêm cấm tại khoản 5 điều 14, đi kèm bộ xử phạt tương ứng để tăng tính răn đe.
Nội dung thứ hai được đại biểu Quảng Trị phản ánh là vướng mắc trong công tác kiểm tra định kỳ liên ngành hiện nay. Quy định hiện hành yêu cầu phối hợp kiểm tra định kỳ 1-2 năm/lần đối với danh mục cơ sở rất rộng, gây áp lực lực lượng nghiêm trọng cho các cơ quan chuyên môn về xây dựng và chính quyền địa phương.
Đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề xuất điều chỉnh quy định tại điểm b khoản 3 điều 11 theo hướng thu hẹp phạm vi phối hợp: cơ quan chuyên môn về xây dựng chỉ tham gia kiểm tra định kỳ đối với các dự án, công trình thuộc diện phải thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi tại cơ quan này. Quy định rõ ràng như vậy vừa giảm tải cho bộ máy quản lý, vừa tránh việc tổ chức các đoàn kiểm tra riêng rẽ gây trùng lặp, phiền hà cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Các ý kiến đóng góp tâm huyết của các đại biểu Quốc hội đều hướng tới mục tiêu cân bằng giữa cải cách hành chính và an toàn dân sinh, đảm bảo mọi công trình, đặc biệt là nhà chung cư, phải thực sự an toàn trước khi mở cửa đón cư dân vào sinh sống.