Đi qua đổ nát để tìm câu chuyện về hòa bình

Trở về từ lằn ranh sinh tử - ngay sau lệnh ngừng bắn lần thứ nhất được ký ngày 7/8/2025, tôi và một số phóng viên đã ghi lại những hình ảnh, những ký ức nghẹt thở về một cuộc chiến khốc liệt và khát vọng hòa bình cháy bỏng của người dân nơi đây.

Khói lửa vùng biên

Nhìn lại những gì đã qua, cuộc chiến biên giới Campuchia - Thái Lan năm 2025 diễn ra với một mức độ khốc liệt đáng báo động, dù may mắn không kéo dài thành một cuộc xung đột toàn diện. Mọi thứ bùng nổ từ những đụng độ nhỏ lẻ vào tháng 5, rồi nhanh chóng leo thang mạnh mẽ vào tháng 7. Hai bên đã sử dụng đến pháo hạng nặng, rocket phản lực tầm xa. Phía Thái Lan thậm chí đã huy động cả máy bay chiến đấu F-16 tiến hành các đợt không kích, trong khi quân đội Campuchia đáp trả bằng hỏa lực mạnh mẽ tương đương.

Giao tranh không còn gói gọn ở một điểm mà lan rộng ra hàng chục điểm nóng dọc theo đường biên giới dài hơn 800km. Chỉ trong vài tuần ngắn ngủi, hơn 100 người đã thiệt mạng, hàng trăm người khác bị thương. Cùng với đó là làn sóng di tản khẩn cấp của hàng triệu dân thường. Họ phải bỏ lại nhà cửa, ruộng vườn bị tàn phá để chạy trốn giữa điều kiện thời tiết vô cùng khắc nghiệt. Tâm lý dân tộc chủ nghĩa bị đẩy dâng cao ở cả hai nước, kéo theo một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng trước khi các áp lực quốc tế buộc hai bên phải ngồi vào bàn đàm phán để ký kết một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời.

Ngay khi nhận được tin thỏa thuận ngừng bắn chính thức có hiệu lực vào ngày 7/8/2025, tôi biết mình và các đồng nghiệp không thể chậm trễ dù chỉ một giây. Giữa lúc nhiều người tìm cách rời xa vùng “tên bay đạn lạc”, chúng tôi - phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam tại Campuchia, lại tức tốc ngược chiều, tiến thẳng về phía các điểm nóng dã chiến dọc biên giới để phản ánh trực tiếp tình hình tại hiện trường.

Những mảnh đời sau làn đạn

Khi tiếp cận một ngôi chùa ở tỉnh Preah Vihear - giáp Thái Lan, đập vào mắt chúng tôi là cảnh tượng một trung tâm chỉ huy dã chiến kiêm điểm cứu trợ an toàn vừa được dựng lên. Một tấm băng rôn lớn bằng chữ Khmer được giăng lên vội vã, cùng lực lượng chức năng đang tập trung rất đông tại đây. Chúng tôi, một vài phóng viên Campuchia và quốc tế nhanh chóng tập trung để cập nhật những thông tin đầu tiên khi hai bên duy trì lệnh ngừng bắn tạm thời. Bầu không khí dẫu còn nhiều căng thẳng, nhưng trên gương mặt ai nấy đều ánh lên một tia hy vọng.

Tại một góc của khu vực này, tôi gặp một người bị thương ở chân. Anh ngồi trên chiếc xe máy được hoán cải thô sơ, chất đầy những đồ dùng sinh hoạt thiết yếu hằng ngày. Trên tay cầm chiếc nồi nhôm dã chiến, anh nở nụ cười rạng rỡ, hạnh phúc khi hay tin súng đạn đã tạm ngưng và có thể an toàn đi nhận khẩu phần tiếp tế. Nụ cười của anh như một đóa hoa nở muộn giữa vùng đất vừa trải qua bão lửa, chứng minh cho sức sống mãnh liệt và khát vọng bình yên cháy bỏng của người dân vùng biên.

Để ghi nhận sâu hơn về cuộc khủng hoảng nhân đạo, chúng tôi đi bộ vào bên trong các khu lán trại lánh nạn được dựng tạm bợ bằng những tấm bạt dứa màu xanh. Khung cảnh hiện lên vừa xót xa vừa ấm áp tình người. Tại một góc trại, một vị sư sãi mặc áo cà sa cam đang ngồi tĩnh tại trên tấm bạt xanh, trò chuyện và tụng kinh cầu an cho người dân tị nạn. Đối diện vị sư, một người phụ nữ lớn tuổi đang chắp tay thành kính cầu nguyện. Tiếng tụng kinh trầm ấm vang lên giữa không gian trại tị nạn dường như xoa dịu phần nào những vết thương tinh thần và sự hoảng loạn của họ sau những ngày đêm trốn chạy đạn pháo và máy bay gầm rú.

Ở góc lán bên cạnh, tim tôi như thắt lại khi nhìn thấy một phụ nữ ngồi lặng lẽ trên chiếc phản gỗ, ánh mắt thẫn thờ nhìn về phía xa xăm. Bên cạnh chị, đứa con thơ bé nhỏ mặc quần bỉm đang nằm bú bình, ngây thơ ngủ say mà không hề biết đến những biến động kinh hoàng vừa xảy ra ngoài kia. Những vật dụng đơn sơ như chiếc quạt máy nhỏ, bình nước và ít quần áo dồn đống phía sau,… cho thấy họ đã phải bỏ chạy vội vã đến nhường nào.

Bước ra ngoài khoảng sân đất đỏ, nơi những làn gió hanh khô thổi qua làm tung làn bụi mờ, tôi đứng lặng người trước một người bà gầy gò, quấn chiếc khăn Kroma truyền thống trên đầu, đang ôm chặt đứa cháu nhỏ vào lòng. Ánh mắt của bà nhìn thẳng vào ống kính của tôi - một ánh mắt u uất, đầy âu lo và hằn sâu những mệt mỏi của một kiếp người phải chịu cảnh ly tán vì chiến tranh. Giữa khu trại dã chiến đất đỏ mênh mông, bóng dáng hai bà cháu ấy chính là lời tố cáo chân thực nhất về sự tàn khốc của những cuộc xung đột vũ trang.

Sự dấn thân của phóng viên chiến trường

Đi sâu vào khu dân cư vừa trải qua các đợt pháo kích nặng nề, chúng tôi không khỏi bàng hoàng trước sự hoang tàn mà cuộc chiến để lại. Một cửa hàng bách hóa tổng hợp, vốn là nơi mưu sinh sầm uất của một gia đình vùng biên, giờ đây chỉ còn là một gian phòng trống rỗng, đen kịt vì khói súng và lửa cháy. Các giá kệ sắt méo mó, những hộp mỹ phẩm, đồ đạc cháy dở nằm ngổn ngang dưới nền đất đầy gạch vụn và tro tàn. Trần nhà đổ sập hoàn toàn trơ ra những thanh xà gồ cháy sém. Chiến tranh đi qua cướp đi mạng sống và thiêu rụi tương lai, tài sản tích cóp cả đời của những người dân vô tội.

Tại một ngôi nhà tranh vách lá thô sơ khác ở bìa rừng, chúng tôi bắt gặp một người đàn ông vừa chạy về thăm nhà. Anh đứng chết lặng trước ngôi nhà của mình, nơi vừa được các lực lượng chức năng chăng dây cảnh báo nguy hiểm bom đạn. Ngay sát hiên nhà của anh là một hố bom sâu hoắm do đạn pháo cày xới.

Nguy hiểm không dừng lại ở đó. Điểm đến khiến chúng tôi phải cân não nhất chính là các khu vực còn sót lại vật liệu nổ chưa phát nổ (UXO). Chúng tôi đã theo chân một nhân viên thuộc Cơ quan Hành động Bom mìn Campuchia (CMAC) tiếp cận một hố sụt sâu giữa bãi cỏ xanh. Người chiến sĩ CMAC trong bộ đồng phục màu nâu chỉ tay xuống một quả đạn pháo 155mm khổng lồ nằm im lìm dưới hố nước. Xung quanh khu vực này được rào chắn cẩn thận bằng các dải băng cảnh báo "CAUTION" và những tấm biển hình tam giác màu đỏ mang biểu tượng đầu lâu xương chéo kèm dòng chữ: "Danger!! UXO". Tấm biển giấy màu trắng ghi rõ thông số kỹ thuật của quả đạn pháo định mệnh này: "Artillery 155mm, ngày phát hiện 31/07/2025". Chỉ cần lỡ một bước chân, một chút bất cẩn, tử thần có thể gọi tên bất kể ai.

Giữa bầu không khí ngột ngạt chất chứa đầy âu lo của một vùng biên vừa trải qua cơn bão lửa, có một khoảnh khắc đã chạm đến phần mềm yếu nhất trong tim chúng tôi. Đó là lúc được gặp gỡ và ngồi lại cùng các em nhỏ Campuchia ngay tại khu tị nạn dã chiến. Trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Tiếng bom rền, đạn rít có thể tàn phá xóm làng, có thể buộc các em phải rời xa trường lớp để trốn chạy vào rừng sâu, nhưng không thể dập tắt được sự trong sáng và niềm hy vọng trong ánh mắt trẻ thơ.  

Chính những nụ cười hồn nhiên của các em nhỏ đã tiếp thêm cho chúng tôi lòng dũng cảm để vượt qua nỗi sợ hãi hiểm nguy. Đồng thời, qua những góc máy chân thực này, chúng tôi muốn gửi gắm một thông điệp: Việc theo đuổi và gìn giữ hòa bình không phải là những khẩu hiệu xa xôi, mà là để bảo vệ chính những nụ cười vô tội này, bảo vệ tương lai của những đứa trẻ đang lớn lên từ trong bom đạn đổ nát. 

Những thước phim, bức ảnh và bài viết được chúng tôi gửi về dồn dập cho “Tổng hành dinh” tại Hà Nội để phát sóng toàn cầu. Sự dấn thân, đối mặt với hiểm nguy của chúng tôi được thôi thúc bởi mong muốn góp phần nhỏ bé vào quá trình định hình và thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao quốc tế, biến những thỏa thuận ngừng bắn tạm thời thành cơ hội đối thoại tìm kiếm hòa bình lâu dài.

Chuyến công tác vùng biên giới Campuchia - Thái Lan năm 2025 là một kỷ niệm không thể nào quên trong cuộc đời làm báo của chúng tôi. Một bài học về giá trị tinh thần trách nhiệm dám đương đầu với thử thách. Bởi lẽ, có những sự thật về hòa bình chỉ có thể được tìm thấy và thấu hiểu trọn vẹn khi chúng ta dám bước qua lằn ranh đổ nát của chiến tranh.

VOV mở rộng hợp tác chiến lược với Campuchia: Từ phát sóng đến chuyển đổi số

VOV.VN - Ngày 9/6, tại Trung tâm phát thanh Quốc gia - 58 Quán sứ, Hà Nội, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) Đỗ Tiến Sỹ đã tiếp Bộ trưởng Bộ Thông tin Campuchia Neth Pheaktra.