“Đánh thuế” trên đầu con chữ

Ở xã nghèo Mường Phăng, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên - nơi hiện còn tới 25,6% số hộ trong xã thuộc diện đói nghèo - hàng trăm hộ cần được hỗ trợ lương thực, vậy mà như đã thành lệ, bất cứ học sinh nào muốn đến trường thì phải đóng “thóc mót” - học lớp lớn thì phải đóng nhiều, còn lớp bé thì đóng ít. Nhiều bậc phụ huynh vì không muốn con bị làm phiền nên đã phải “ngậm bồ hòn làm ngọt”, vục thóc trong bồ đóng quỹ cho nhà trường. 

Đến xã Mường Phăng, hỏi bất cứ đứa trẻ đi học nào chúng tôi đều nhận được thông tin: Như đã thành lệ, hàng năm các em đều phải nộp thóc, củi, bông chít… cho nhà trường. Mức đóng của học sinh lớp 6, lớp 7 là 8kg “thóc nhặt”; còn lớp 8, lớp 9 là 10kg. Ngay cả những học sinh tiểu học miệng còn thơm mùi sữa cũng phải nộp “thóc mót”, bông chít cho nhà trường.

Đang trông đàn vịt giúp bố mẹ ở ngoài đồng, em Lò Văn Duy, lớp 5A2 cho biết: “Một năm đi học, em phải nộp 4kg thóc, 2kg bông chít và 5 thanh củi cho nhà trường”.

Còn em Lò Thị Phượng, học lớp 3 cho hay: “Em phải nộp 1kg thóc và 4 thanh củi cho nhà trường”. Hai anh em ruột: Tuấn (lớp 8D) và Xuân (lớp 3A) dù phải đi kiếm sắn về ăn, nhưng vẫn phải nộp “thóc mót” cho trường, anh 10kg, còn em 4kg.

Trưởng bản Đông Mệt 1 Lường Văn Hỏi, xã Mường Phăng cho biết: Cả bản có 66 hộ, 100% là người Thái. Hai năm trở lại đây, đời sống bà con trong bản rất khó khăn, cả bản còn 11 hộ nghèo. Đợt rét đậm, rét hại năm ngoái đã khiến cây lúa nơi đây không mọc lên được. Năm nay, sâu bọ lại đang tàn phá 12 hécta lúa của bản nên cùng lắm vụ này chỉ thu được 2 tấn/hécta. “Bây giờ, có 20 hộ trong bản không còn thóc để ăn, phải đi kiếm củ mài, củ sắn về mà ăn thôi” - ông Hỏi thở dài. Khó khăn là vậy, nhưng theo ông Hỏi, trong bản không có học sinh nào bỏ học.

Gợi chuyện học sinh phải nộp “thóc mót”, ông Hỏi bức xúc nói: “Học sinh ở đây vất vả lắm! Mùa lúa thì phải đi mót thóc, mùa dẻ đi nhặt dẻ, mùa chít đi hái bông chít, mùa trẩu đi nhặt trẩu… để nộp cho nhà trường”.

Liệu mỗi học sinh có mót đủ 8 - 10kg thóc để nộp cho nhà trường hay không? - chúng tôi hỏi. Ông bảo: “Chúng xin bố mẹ hết thôi. Như đi lấy bông chít, những đứa trẻ học tiểu học làm sao mà lấy được. Chúng không lấy được thì bố mẹ phải đi lấy thay. Không đóng không được đâu, thầy giáo hỏi nhiều, mình thương con thì phải cho nó chứ”.

Gặp chúng tôi, ông Lò Văn Cương ở bản Đông Mệt 1 vẫn chưa hết bức xúc. Nhà ông có “thẻ vàng” chứng nhận hộ nghèo hẳn hoi, vậy mà đứa con gái của ông đang học lớp 9 vẫn phải nộp 10kg “thóc mót” cho nhà trường. “Nhà trường bảo là nộp thóc mót, nhưng chủ yếu là mót trong bồ của dân thôi” - ông Cương nói.

Còn tại khu nội trú, những dãy phòng tranh tre vách đất rách nát, thậm chí có phòng còn thủng cả một góc trên mái, mỗi phòng rộng chừng 8 - 9m2 là nơi sinh hoạt và học tập của 6 học sinh con nhà nghèo và ở cách xa trường 5km. Nhà nghèo, ở cách xa trường như vậy, nhưng hàng năm các em vẫn phải đóng “thóc mót” cho nhà trường. “ở nội trú thì không phải nộp chít” - một học sinh nội trú nói.

Đôi bạn Lò Văn Giới - Lò Văn Thắng ở bản Vang, cùng học khối 6 đang trên đường tới khu nội trú, cho hay: “Năm ngoái, tụi em phải nộp cho nhà trường 5kg thóc và một bó củi”. “Nếu không nộp thì có được không?” - chúng tôi hỏi. “Nếu không nộp thì trừ vào tiền nội trú, mỗi tháng được 48.000 đồng. Tiền thóc là 38.000 đồng, tiền củi là 2.000 đồng” - Thắng nói. Nhìn đôi chân gày gò, đen đúa đang xỏ trong đôi dép nhựa vẹt gót, chúng tôi không khỏi ái ngại về quãng đường mà tuần nào hai em cũng phải vượt qua để về nhà nhận “tiếp tế”. Khi tới trường, hành trang của Thắng cũng khá gọn nhẹ, ngoài sách vở, chỉ có 2kg gạo và 8.000 đồng.

Cứ nhìn vào hệ thống cơ sở vật chất của trường và đội ngũ cán bộ, giáo viên đông tới 60 người đã đủ thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước với vùng đất lịch sử giàu truyền thống cách mạng nhưng còn đặc biệt khó khăn này. Trường có nhiều hoa, cây cối xanh tươi và rất nhiều khẩu hiệu hành động được treo tại các vị trí thuận lợi của trường: Nói lời hay - làm việc tốt, Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo, Vì lợi ích trăm năm trồng người, Quyết tâm xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực… Và cả những lời quảng bá: Trường đạt danh hiệu trường có đời sống văn hóa tốt; trường xanh - sạch - đẹp cấp huyện từ năm 2005…

Thầy Nguyễn Đức Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Mường Phăng cho biết: Trường hiện có tới 700 học sinh, chủ yếu là người dân tộc Thái, Mông, Khơmú và hiện tượng bỏ học gần như không còn. Số học sinh giỏi là 5%, khá: 22% và số yếu kém khoảng 5 - 10%. Hiện trường có 373 học sinh nội trú và bán trú dân nuôi. Đó là một bước tiến lớn ở một xã miền núi nhiều gian khó như Mường Phăng.

Tuy nhiên, khi trao đổi với chúng tôi về vấn đề thu “thóc mót” của  học sinh, thầy Hồng giải thích khá mập mờ. Theo Hiệu trưởng Nguyễn Đức Hồng, đó không phải là một khoản thu mà chỉ là “lao động để gây quỹ 237” - quỹ lao động hàng tuần của học sinh. Và rằng, với tổng thu quỹ 237 mỗi năm khoảng 30 - 40 triệu đồng, nhà trường sử dụng số tiền này để tu sửa nhỏ thường xuyên, khen thưởng học sinh khá, giỏi… Hàng tháng nhà trường đều tổ chức họp công khai việc thu và sử dụng quỹ.

Nhưng thực chất, mức đóng góp công lao động của học sinh đã được nhà trường “đổ bê tông”, giao cho giáo viên chủ nhiệm thu chứ không thông qua hoạt động lao động để gây quỹ tại trường. Trong khi đó, việc sử dụng quỹ 237 của nhà trường, tới nay vẫn là một ẩn số. Với ngôi trường mới xây, rất ít khi hỏng hóc để phải sửa chữa thì số tiền 30 - 40 triệu đồng nhà trường thu được mỗi năm được sử dụng vào đâu khi khu nhà nội trú vẫn tranh tre, vách đất, thậm chí có phòng thủng cả mái?

Về vấn đề “công khai quỹ”, ông Lê Văn Nga, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Phăng, Chủ tịch Hội phụ huynh học sinh cho biết: “Nhà trường chỉ thông báo với UBND xã và Hội phụ huynh về chủ trương huy động học sinh đóng góp, nhưng tổng số tiền bao nhiêu và sử dụng như thế nào thì không thấy thông báo, nên tôi không nắm được”. Theo ông Nga, việc nhà trường thu “thóc mót” của học sinh như vậy là nặng vì hiện nay xã vẫn phải sử dụng vốn 135. Bây giờ, nhà trường lại huy động các em đóng góp khoản nọ, khoản kia thì việc hỗ trợ xã nghèo, hộ nghèo, sẽ không còn có ý nghĩa nữa.

Theo bà Nguyễn Thị Đào, Trưởng Phòng Giáo dục - Đào tạo huyện Điện Biên, Phòng không quản lý việc thu quỹ 237 mà do nhà trường hoàn toàn tự chủ thu - chi. Bà Đào còn cho rằng, nhà trường bắt học sinh đóng như vậy là quá nặng nề và có phần sai luật. Cùng quan điểm, ông Lê Văn Quý, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên cho rằng: “Nhà trường thu như thế là sai”. Và ông đã chỉ đạo Phòng GD&ĐT huyện kiểm tra và làm rõ sai phạm trong việc thu và sử dụng quỹ 237 của nhà trường./.