Việc tạo điều kiện để người khuyết tật tiếp cận tốt hơn với học tập, việc làm và con đường khởi nghiệp không chỉ khẳng định tính công bằng, bao trùm và nhân văn của xã hội, mà còn phù hợp với các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, khởi nghiệp số dành cho người khuyết tật chính là cách hiện thực hóa các chính sách về ứng dụng khoa học - công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57, đồng thời góp phần thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68.

Chương trình đã tạo điều kiện để hàng triệu người khuyết tật tiếp cận bình đẳng với môi trường làm việc hiện đại và nền kinh tế số, trong bối cảnh hơn 6,2 triệu người vẫn gặp nhiều rào cản trong học nghề, tìm việc và khởi nghiệp. Việc đưa người khuyết tật trở thành đối tượng thụ hưởng của các chương trình đào tạo, hỗ trợ việc làm và khởi nghiệp số không chỉ tạo sinh kế mà còn mang lại giá trị xã hội bền vững.

Từ thực tiễn đó, vấn đề đặt ra là cần những giải pháp thiết thực để thanh niên khuyết tật có thể khởi nghiệp, cải thiện đời sống và đóng góp cho cộng đồng.

Công nghệ số - “cánh tay nối dài” giúp người khuyết tật vượt qua rào cản

Anh Thân Ngọc Mạnh, Tổ dân phố Đức Liễn, phường Việt Yên, tỉnh Bắc Ninh, mắc bệnh xương thủy tinh bẩm sinh và phải di chuyển bằng xe lăn. Vượt lên những hạn chế về thể chất, anh hiện tham gia trực tiếp công tác bảo đảm an ninh trật tự tại khu dân cư, vận hành mô hình tự quản gắn với ứng dụng công nghệ số, đồng thời đảm nhiệm vai trò Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thanh niên khuyết tật tỉnh Bắc Ninh.

Trong công việc giữ gìn an ninh trật tự, công nghệ được anh Mạnh ví như “cánh tay nối dài”. Thông qua điện thoại thông minh và các nhóm Zalo, Facebook của tổ dân phố, anh tiếp nhận nhanh phản ánh của người dân, kịp thời nắm bắt tình hình. Nhờ đó, nhiều vụ việc như tụ tập gây rối, đua xe trái phép, trộm cắp, phá hoại tài sản được phát hiện sớm và phối hợp xử lý kịp thời.

Anh Mạnh cũng trực tiếp theo dõi hệ thống camera an ninh kết nối, điều khiển từ xa qua điện thoại. “Tôi có thể quan sát theo thời gian thực, theo dõi nhiều vị trí cùng lúc và xem lại dữ liệu khi cần”.

Việc giám sát từ xa giúp anh chủ động công việc, tiết kiệm thời gian, không bị hạn chế bởi điều kiện sức khỏe.

Ở vai trò Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ, anh tiếp tục ứng dụng công nghệ trong điều hành, kết nối hội viên, tổ chức sinh hoạt, tuyên truyền, hỗ trợ việc làm và các hoạt động thiện nguyện. Môi trường số giúp lan tỏa thông tin tích cực, khích lệ thanh niên khuyết tật tự tin hòa nhập và cống hiến.

Theo anh Mạnh, công nghệ số đã thay đổi đáng kể cuộc sống của người khuyết tật: “Nhờ điện thoại thông minh và Internet, tôi có thể học tập, làm việc, kết nối và tiếp cận thông tin thuận lợi hơn rất nhiều. Đặc biệt, với người di chuyển bằng xe lăn, học tập và làm việc trực tuyến giúp tiết kiệm sức khỏe, thời gian, chi phí đi lại và giảm bớt rào cản hạ tầng”.

Tuy nhiên, anh cũng thẳng thắn nhìn nhận khoảng cách số vẫn là thách thức lớn. Nếu không được trang bị kỹ năng số, người khuyết tật rất dễ bị tụt lại phía sau. Thực tế, nhiều nền tảng, dịch vụ số hiện nay vẫn chưa thật sự thân thiện, khiến người khuyết tật gặp khó khăn khi tiếp cận.

Từ trải nghiệm cá nhân, anh Mạnh mong Nhà nước và doanh nghiệp công nghệ xây dựng các nền tảng số thân thiện hơn, tăng cường đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ thiết bị và lắng nghe tiếng nói của người khuyết tật trong quá trình thiết kế sản phẩm. Theo anh, kỷ nguyên số vừa mở ra cơ hội lớn để người khuyết tật hòa nhập, vừa có thể tạo thêm rào cản mới nếu thiếu sự quan tâm và hỗ trợ đúng mức.

Thu hẹp khoảng cách số để người khuyết tật không bị bỏ lại phía sau

Ông Phạm Văn Thành, Chủ tịch Hội Thanh niên Khuyết tật Việt Nam cho rằng, kỷ nguyên số đang mở ra cơ hội hòa nhập rất quan trọng, mang tính đột phá đối với người khuyết tật Việt Nam. Công nghệ số từng bước xóa bỏ nhiều rào cản truyền thống về khoảng cách địa lý, điều kiện đi lại và hạn chế thể chất, tạo điều kiện để người khuyết tật học tập trực tuyến, tiếp cận tri thức, làm việc từ xa, khởi nghiệp và tham gia sâu hơn vào đời sống kinh tế - xã hội.

“Trong môi trường số, giá trị của một con người không còn bị đo bằng hình thức hay khiếm khuyết thể chất, mà được đánh giá qua năng lực, sự sáng tạo và tinh thần cống hiến”, ông Thành nhấn mạnh.

Theo ông, công nghệ số giúp mở rộng đáng kể cơ hội tiếp cận giáo dục và tri thức thông qua các hình thức học trực tuyến, tài nguyên số và phần mềm hỗ trợ phù hợp với từng dạng khuyết tật. Đồng thời, công nghệ cũng tạo ra nhiều cơ hội việc làm linh hoạt như làm việc từ xa, kinh doanh trực tuyến, sáng tạo nội dung số, giúp người khuyết tật giảm bớt rào cản đi lại và môi trường làm việc. Quan trọng hơn, môi trường số giúp tăng cường kết nối xã hội, trao cho người khuyết tật tiếng nói và quyền chủ động, để họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn có thể đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Tuy nhiên, ông Phạm Văn Thành thẳng thắn nhìn nhận, khoảng cách số hiện nay đang tác động rõ rệt đến cơ hội học tập và việc làm của người khuyết tật, đặc biệt là thanh niên. Khi giáo dục, đào tạo nghề và thị trường lao động chuyển mạnh sang môi trường số, nếu không được trang bị kỹ năng phù hợp, người khuyết tật rất dễ bị tụt lại phía sau. Công nghệ có thể mở ra cơ hội bình đẳng, nhưng cũng có thể tạo thêm bất bình đẳng nếu người khuyết tật không được chuẩn bị đầy đủ.

Theo ông Thành, rào cản lớn nhất hiện nay là khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế, nhất là với người khiếm thị. Nhiều website, ứng dụng và dịch vụ hành chính công trực tuyến chưa tương thích với trình đọc màn hình, thiếu phụ đề, thiếu mô tả hình ảnh hoặc cấu trúc điều hướng phù hợp. Bên cạnh đó, chi phí thiết bị và học tập kỹ năng số vẫn là gánh nặng với không ít người khuyết tật nghèo.

“Một chiếc smartphone hay một khóa học kỹ năng số đôi khi vẫn là điều xa xỉ, trong khi không phải gia đình nào cũng tin rằng con em mình có thể làm chủ công nghệ”, ông Thành chia sẻ.

Về chính sách, ông Thành cho rằng, hiện vẫn thiếu các quy chuẩn bắt buộc về tiêu chuẩn tiếp cận đối với website, ứng dụng và nền tảng số cũng như cơ chế giám sát, khuyến khích doanh nghiệp phát triển công nghệ hỗ trợ người khuyết tật. Nếu không có khung pháp lý và chính sách đủ mạnh, người khuyết tật sẽ tiếp tục gặp khó khăn trong tiếp cận giáo dục, việc làm, dịch vụ công và y tế trong bối cảnh xã hội ngày càng số hóa.

Từ thực tiễn đó, Hội Thanh niên Khuyết tật Việt Nam đã xác định nâng cao kỹ năng số cho thanh niên khuyết tật là nhiệm vụ trọng tâm. Những năm qua, Hội đã phối hợp với các doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước triển khai nhiều chương trình đào tạo kỹ năng số từ cơ bản đến nâng cao, hỗ trợ người khuyết tật làm việc từ xa, kinh doanh trực tuyến, sáng tạo nội dung số và khởi nghiệp. Nhiều mô hình “vừa học, vừa làm” đã giúp thanh niên khuyết tật tạo thu nhập, nâng cao sự tự tin và từng bước làm chủ cuộc sống.

Ông Phạm Văn Thành nhấn mạnh, kỷ nguyên số vừa là cơ hội lớn để người khuyết tật hòa nhập, vừa tiềm ẩn nguy cơ hình thành những “rào cản vô hình” mới: “Nếu thiếu tầm nhìn bao trùm và chính sách đồng bộ, công nghệ sẽ trở thành đặc quyền của một nhóm nhỏ. Chỉ khi người khuyết tật được trao quyền, được tham gia từ khâu thiết kế đến triển khai, chuyển đổi số mới thực sự không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Tăng khả năng tiếp cận cho người khuyết tật trong dịch vụ công số

VOV.VN - Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc đảm bảo khả năng tiếp cận thông tin trên môi trường số cho tất cả mọi người, đặc biệt là người khuyết tật (NKT), trở nên ngày càng quan trọng.