Là tỉnh miền núi, Cao Bằng còn nhiều khó khăn trong phát triển sản xuất nông nghiệp. Theo Báo cáo kết quả công tác Hội và phong trào nông dân 9 tháng năm 2026 của Hội Nông dân tỉnh Cao Bằng, cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp và nông thôn ở một số nơi còn thiếu và yếu. Lao động trẻ có xu hướng đi làm tại các công ty ngoài tỉnh, khiến lực lượng lao động trong nông nghiệp ngày càng thiếu hụt.

Sản xuất nông nghiệp vẫn phổ biến ở quy mô nhỏ lẻ, phân tán. Việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi và đổi mới phương thức sản xuất còn chậm; năng suất, chất lượng và giá trị nông sản chưa cao. Trong khi đó, giá vật tư tăng, giá một số mặt hàng nông sản thấp tiếp tục tạo áp lực lên người sản xuất.

Từ phong trào nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, nhiều mô hình trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ và sản xuất tổng hợp đã mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Các hộ sản xuất, kinh doanh giỏi không chỉ phát triển kinh tế gia đình mà còn hỗ trợ, truyền đạt kinh nghiệm và kỹ thuật cho 355 hội viên; tạo việc làm cho 210 lao động; hỗ trợ 45 triệu đồng tiền mặt cùng 2.515 cây giống.

Tại Báo cáo kết quả công tác Hội và phong trào nông dân 9 tháng năm 2026 của Hội Nông dân tỉnh Cao Bằng, ông Nông Quốc Hoàn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Cao Bằng cho biết, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hoạt động hỗ trợ sinh kế được triển khai thông qua những mô hình cụ thể. Trong đó có mô hình “Chăn nuôi gà thương phẩm” thuộc nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN. Tại xóm Pù Mò, xã Sơn Lộ, Hội đã bàn giao 80 con dê cho 8 hộ gia đình và tổ chức tập huấn kỹ thuật chăn nuôi dê sinh sản cho 30 hội viên.

Bên cạnh đó, vốn và kỹ thuật là điều kiện quan trọng để tạo nên sức bật cho các hộ nông dân. Cao Bằng hiện có 94.458 hội viên nông dân; năm 2026, có 32.825 hộ đăng ký phấn đấu đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi.

Đến ngày 31/8/2026, tổng nguồn Quỹ Hỗ trợ nông dân toàn tỉnh quản lý đạt trên 88 tỷ đồng. Trong đó, nguồn Trung ương Hội là 8,305 tỷ đồng, thực hiện 9 dự án với 91 hộ vay; nguồn của tỉnh trên 80 tỷ đồng, thực hiện 298 dự án với tổng số vốn 81 tỷ đồng cho 2.542 hộ vay. Riêng 9 tháng đầu năm, Quỹ Hỗ trợ nông dân đã giải ngân 37 dự án với 21,172 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, dư nợ qua Ngân hàng Chính sách xã hội đến ngày 31/8/2026 đạt hơn 1.428 tỷ đồng, thông qua 491 tổ với 16.190 hộ vay. Đây là nguồn lực hỗ trợ người dân đầu tư phát triển sản xuất, tạo việc làm và cải thiện đời sống.

Tại xã Xuân Trường, anh Lương Văn Khánh, hội viên nông dân xóm Cao Bắc là một trong những người chủ động đổi mới tư duy, mạnh dạn đầu tư phát triển kinh tế từ chăn nuôi lợn theo hướng hàng hóa.

Nhận thấy chăn nuôi lợn phù hợp với điều kiện thực tế của gia đình và địa phương, anh Khánh đầu tư xây dựng chuồng trại, lựa chọn con giống bảo đảm chất lượng, đồng thời chủ động tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các biện pháp kỹ thuật. Hiện gia đình anh duy trì thường xuyên từ 3 - 4 con lợn nái, 35 con lợn thịt và trên 20 con lợn giống.

Trong quá trình chăn nuôi, anh chú trọng vệ sinh chuồng trại, chăm sóc, nuôi dưỡng đàn lợn và thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch bệnh, bảo đảm môi trường chăn nuôi an toàn. Anh cũng xác định việc đầu tư phải gắn với khả năng của gia đình, có kế hoạch cụ thể về con giống, thức ăn, chăm sóc và tiêu thụ sản phẩm.

Cũng tại xã Xuân Trường, ông Mông Văn Quốc, Trưởng xóm Bản Chuồng, lựa chọn hướng phát triển kinh tế dựa trên những cây trồng đặc hữu địa phương có giá trị như lúa nếp hương, lê và mận máu. Mô hình của gia đình ông cho thấy việc khai thác điều kiện tự nhiên, lựa chọn cây trồng phù hợp và kiên trì áp dụng kỹ thuật có thể tạo thêm nguồn thu trên diện tích đất sẵn có.

Trước khi phát triển cây ăn quả, gia đình ông Quốc nhiều năm duy trì canh tác 1 ha lúa nếp hương, giống lúa đặc sản nổi tiếng của địa phương. Nhờ áp dụng kỹ thuật sản xuất phù hợp, năng suất bình quân đạt khoảng 43 tạ/ha. Với giá bán gạo nếp hương hiện nay từ 45.000-50.000 đồng/kg, mỗi năm gia đình thu gần 80 triệu đồng sau khi trừ chi phí sản xuất.

Ông Quốc cho hay, gia đình sử dụng phân chuồng và thu hoạch thủ công để giữ chất lượng, hương vị đặc trưng của lúa nếp hương.

Không dừng lại ở cây lúa truyền thống, ông Quốc luôn tìm hướng nâng cao giá trị sản xuất trên diện tích đất canh tác của gia đình. Năm 2020, nhận thấy một phần diện tích trồng lúa tẻ cho hiệu quả kinh tế thấp, giá trị sản xuất chỉ đạt khoảng 3 triệu đồng mỗi năm, ông quyết định chuyển đổi sang trồng cây ăn quả đặc sản địa phương.

Ban đầu, ông đầu tư gần 5 triệu đồng mua 150 cây lê giống VH6 và lê vàng bản địa. Đồng thời, gia đình tham gia dự án phát triển cây ăn quả của địa phương, trồng thêm 50 cây mận máu giống bản địa. Những năm đầu, ông dành nhiều thời gian học hỏi kinh nghiệm, tìm hiểu kỹ thuật làm đất, chọn cây giống, bón phân, tỉa cành, tạo tán và phòng trừ sâu bệnh.

Đến nay, 150 cây lê của gia đình cho thu hoạch bình quân từ 3-4 tấn quả mỗi năm. Với giá bán trung bình khoảng 40.000 đồng/kg, riêng cây lê đem lại doanh thu khoảng 130 triệu đồng/năm. Đối với 50 cây mận máu, sản lượng đạt khoảng 2 tạ quả mỗi năm, đem về trên 10 triệu đồng. Tổng doanh thu từ lê và mận máu đạt khoảng 140 triệu đồng mỗi năm.

Khi cây ổn định, gia đình chủ yếu cắt tỉa, làm cỏ, bón phân khoảng hai lần mỗi năm và theo dõi sâu bệnh. Nhờ chăm sóc hợp lý, chi phí giảm, hiệu quả sản xuất được duy trì. Đầu năm 2026, lê của gia đình ông được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, ông Quốc còn là trưởng xóm tận tụy, trách nhiệm với cộng đồng. Ông gương mẫu tham gia các phong trào xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế và giữ gìn an ninh trật tự; đồng thời vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Xóm Bản Chuồng hiện có 104 hộ với 547 nhân khẩu, trong đó còn 8 hộ nghèo và 4 hộ cận nghèo.

Cùng với vốn và kỹ thuật, đầu ra là yếu tố quyết định khả năng duy trì sản xuất hàng hóa. Tại Cao Bằng, các cấp Hội đang hỗ trợ hội viên quảng bá, kết nối tiêu thụ nông sản thông qua hội chợ xúc tiến thương mại, nền tảng thương mại điện tử và hoạt động chuyển đổi số trong sản xuất, tiêu thụ.

Hội duy trì 4 “Cửa hàng Nông sản an toàn” nhằm giới thiệu và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Hơn 30.000 hội viên đã cài đặt ứng dụng Nông dân Việt Nam; hơn 17.000 hội viên theo dõi trang Fanpage của Hội Nông dân tỉnh. Một số hoạt động livestream giới thiệu, tiêu thụ nông sản cũng được triển khai, mở thêm kênh tiếp cận thị trường cho người sản xuất.

Ông Nông Quốc Hoàn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Cao Bằng cũng chỉ ra những khó khăn trong việc nắm bắt, phản ánh tâm tư, nguyện vọng, khó khăn, bức xúc của nông dân có lúc, có nơi chưa kịp thời; hoạt động tư vấn, tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật chưa được tổ chức thường xuyên. Các tổ hợp tác, chi hội, tổ hội nông dân nghề nghiệp thành lập còn ít; hoạt động nhỏ lẻ, chưa có nhiều mô hình và sản phẩm tiêu biểu.

Theo ông Lu Văn Đạt, Chủ tịch Hội Nông dân xã Xuân Trường, vốn chỉ là điều kiện cần. Nếu thiếu kiến thức sản xuất, khả năng tổ chức và thông tin về nhu cầu thị trường, nguồn vốn có thể chỉ giúp người dân mở rộng quy mô của cách làm cũ. Vì vậy, hỗ trợ vốn cần đi cùng hướng dẫn kỹ thuật, tư vấn phương án sản xuất và kết nối tiêu thụ. Phát triển sinh kế bền vững ở vùng miền núi vì vậy cần sự phối hợp giữa người dân, Hội Nông dân, chính quyền địa phương và các đơn vị tham gia tiêu thụ. Nguồn vốn tạo điều kiện bắt đầu; kiến thức và kỹ thuật giúp nâng cao năng suất, chất lượng; còn liên kết thị trường quyết định khả năng duy trì và mở rộng mô hình.

Khi có vốn, kiến thức và đầu ra, lợi thế đất đai, khí hậu, cây trồng, vật nuôi có thể chuyển thành thu nhập ổn định, tạo việc làm và góp phần phát triển nông thôn Cao Bằng. Quá trình này cần sự đồng hành thường xuyên của Hội Nông dân và chính quyền địa phương.

Tác giả: Ánh Phương - CTV Quang Vinh
Thực hiện: Đồng toàn
Nguồn ảnh: Hội nông dân tỉnh Cao Bằng và Hội nông dân xã Xuân Trường