ตามประเพณีของชาวเผ่าเหมื่อง หลังจากร่วมฉลองเทศกาลปีใหม่ถึงวันที่ 7 เดือนอ้ายจันทรคติ ชาวบ้านจะร่วมกันจัดงาน คายหะ ซึ่งเป็นพิธีกรรมทางการเกษตรดั้งเดิมของชาวบ้านที่จังหวัดหว่าบิ่งห์และได้รับการสืบสานปฏิบัติกันมาหลายชั่วอายุคนโดยชุมชนชาวเหมื่องในจังหวัด ดั๊กลัก ในวันงาน ทั้งผู้สูงอายุ หนุ่มสาว และเด็กๆ ต่างแต่งกายด้วยชุดพื้นเมืองได้มารวมตัวกันที่ศาลากลางชุมชนเพื่อพร้อมที่จะเริ่มพิธีต้นฤดูกาลเพาะปลูกใหม่ ศิลปิน มอเหมื่อง บุ่ยวันแถ่งห์ ผู้ดำเนินพิธี ณ ศาลาหลากเซิน เผยว่า พิธีกรรมนี้ไม่เพียงแต่มีความหมายทางจิตวิญญาณเท่านั้น หากยังเป็นการฝากความคาดหวังในชีวิตที่สันติสุขของประชาชนต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เป็นการเริ่มต้นฤดูทำงานใหม่ด้วยความเชื่อมั่นในผลการผลิตที่ดียิ่งขึ้น
"เราขอภาวนาให้หมู่บ้านมีความสงบสุขและปลอดภัย ขอให้ประเทศเจริญรุ่งเรืองและประชาชนมีความเป็นอยู่ที่ดี ในช่วงต้นปี ชาวบ้านเผ่าเหมื่องจะร่วมกันอธิษฐานขอให้เริ่มต้นปีอย่างราบรื่น ทำนาปลูกข้าว ทำไร่ปลูกข้าวโพดและมันบนเนินเขา ขอให้พืชผลเจริญเติบโตแข็งแรง ปราศจากศัตรูพืช พืชผลไม่ถูกทำลาย และขอให้ไม่มีความโศกเศร้าใดๆ ในหมู่บ้านชาวเหมื่อง มีแต่งานมงคลต้อนรับคู่บ่าวสาว ทั้งหมู่บ้านมีแต่ความสงบสุขและปราศจากเหตุร้ายใดๆ"
ปัจจุบันที่แขวงเตินเหลิบมีศาลาชุมชน 7 แห่งของกลุ่มชาวเหมื่องที่อพยพมาจากจังหวัดทางภาคเหนือ โดยตั้งแต่วันที่ 7 ถึง 10 เดือนอ้าย ตามศาลาประชุมชุมชนต่างๆจะผลัดกันจัดพิธี "คายหะ" สร้างบรรยากาศทางวัฒนธรรมชุมชนที่คึกคักในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิ ซึ่งเป็นหนึ่งในเทศกาลที่สำคัญที่สุดของปีสำหรับชุมชนเผ่าเหมื่อง ดังนั้น การเตรียมการจึงเริ่มล่วงหน้าหลายสัปดาห์ การจัดเตรียมและถวายเครื่องบูชาอย่างเคร่งขรึมเพื่อแสดงความจริงใจในความปรารถนาแต่สิ่งที่ดี คุณบุ่ย ถิ เหย จากชุมชน 2B แขวงเตินเหลิบ กล่าวว่า
"ครอบครัวต่างๆได้เตรียมงานตั้งแต่วันแรกของปีใหม่จันทรคติ โดยเตรียมทั้งหมู ไก่ข้าวเหนียวเพื่อห่อขนมทั้งคืน บรรยากาศคึกคักมาก ทุกคนร่วมเตรียมงานก็เป็นการบอกเล่าให้ลูกหลานรู้จักประเพณีของชนเผ่าตนเพื่อปลูกฝังจิตใจความรักชาติ รักวัฒนธรรมและสืบสานให้คนรุ่นต่อๆไป"
หลังจากปฏิบัติพิธีกรรมเสร็จเรียบร้อย ก็จะเป็นงานเฉลิมฉลอง โดยเริ่มจากผู้อาวุโสเล่นชักเย่อและขว้างลูกช่วงเพื่อส่งเสริมให้ลูกหลานรักษาประเพณีที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษและเริ่มต้นปีใหม่ด้วยความขยันหมั่นเพียร จากนั้นหนุ่มสาวจำนวนมากจะเข้าร่วมการละเล่นพื้นบ้านดั้งเดิมต่างๆ เช่น มวยปล้ำ วิ่งกระสอบ ปีนเสาทาไขมัน ทุบหมูดินออมสิน และ ขว้างดุม ซึ่งดึงดูดผู้เข้าร่วมจำนวนมาก ลูก "ดุม" ที่ถูกขว้างขึ้นไปในอากาศท่ามกลางเสียงเชียร์อย่างสนุกสนานเป็นสัญลักษณ์ของความปรารถนาในความอุดมสมบูรณ์
ถึงแม้ว่าชาวเหมื่องได้มาตั้งรากฐานอยู่ในที่ราบสูงตอนกลางมานานกว่า 50 ปีแล้ว แต่พวกเขาก็ยังคงรักษาวัฒนธรรมของชนเผ่าตนไว้หลายด้าน โดยงาน "คายหะ" ในปัจจุบันไม่เพียงแต่เป็นโอกาสพบปะและเสริมสร้างความสามัคคีของชาวเหมื่องเท่านั้น แต่ยังดึงดูดทั้งคนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยวให้เข้าร่วมและเรียนรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรมพื้นเมืองอันเป็นเอกลักษณ์อีกด้วย นาย มาร์ค ชมิดต์ นักท่องเที่ยวชาวแคนาดา ได้เผยถึงประสบการณ์ของเขาว่า
"ผมรู้สึกยินดีและเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้รับเชิญร่วมงานเทศกาลนี้ ซึ่งเป็นงานประเพณีดั้งเดิม เป็นวิธีที่ยอดเยี่ยมในการรวมพลังชุมชน เชื่อมโยงทุกครอบครัว และสร้างความสามัคคีชนในชาติ เทศกาลนี้เชิดชูเกียรติประวัติในอดีต ปัจจุบัน และมุ่งไปสู่อนาคตที่สดใส ผมหวังว่าประเทศจะเจริญรุ่งเรืองและประชาชนจะมีความสุข นี่เป็นสิ่งสวยงามมาก และผมหวังว่าจะได้เห็นเทศกาลแบบนี้อีก"
งาน คายหะ เป็นพิธีที่สำคัญของชุมชนชาวเผ่าเหมื่องในจังหวัดดั๊กลักที่สืบทอดและอนุรักษ์เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมและต่อยอดมาหลายชั่วอายุคน พิธีนี้เป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นฤดูกาลเพาะปลูกใหม่ ด้วยความศรัทธา ความมุ่งมั่น และความคาดหวังถึงปีการผลิตที่เจริญรุ่งเรืองและชีวิตที่สุขสบาย ./.
