Giá xăng dầu tăng đột biến có hợp lý?

Chiều 5/3, Liên Bộ Công Thương - Tài chính điều chỉnh tăng mạnh giá xăng dầu, trong đó có mặt hàng tăng hơn 7.000 đồng/lít. Việc tăng giá được lý giải do bình quân giá xăng dầu thành phẩm trên thị trường thế giới từ ngày 26/2 đến 5/3 tăng mạnh trên diện rộng, sau khi xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh.

Tuy nhiên, nguồn cung xăng dầu trong nước hiện đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu, dự báo năm 2025 đạt gần 28,6 triệu m³/tấn. Điều này cho thấy Việt Nam đã có mức độ chủ động nhất định về nguồn cung năng lượng.

Dù mức độ tự chủ nguồn cung khá lớn, việc giá xăng dầu bán lẻ trong nước tăng nhanh theo biến động của thị trường thế giới khiến nhiều người tiêu dùng đặt câu hỏi: Nếu phần lớn nguồn cung đến từ sản xuất trong nước, vì sao giá xăng lại tăng gần như ngay lập tức tăng mỗi khi giá thế giới biến động?

Chị Nguyễn Thu Hà (Hà Nội) cho rằng, việc điều chỉnh giá nhanh như vậy khiến người tiêu dùng khó hiểu. Theo chị, các doanh nghiệp đầu mối luôn phải duy trì lượng dự trữ xăng dầu lớn trong hệ thống, chưa kể nguồn hàng nhập khẩu về đến Việt Nam cũng thường phản ánh mặt bằng giá của ít nhất 10-15 ngày trước.

“Nếu hàng tồn kho và hàng nhập khẩu đều chưa chịu tác động trực tiếp từ giá mới trên thị trường thế giới, việc giá xăng trong nước tăng ngay lập tức liệu có hợp lý hay không?”, chị Hà đặt vấn đề.

Cùng chung băn khoăn, anh Trần Minh Tuấn, một tài xế dịch vụ tại Hà Nội cho rằng, khi nguồn cung trong nước đã chiếm tới 70-80% thị phần, việc giá bán lẻ tăng mạnh ngay lập tức khiến dư luận đặt nghi vấn liệu có hiện tượng “tát nước theo mưa”, tranh thủ đẩy giá lên mà không phản ánh đúng chi phí đầu vào hay không?. “Người dân không phản đối việc điều chỉnh theo giá thế giới, nhưng điều họ muốn là sự minh bạch và hợp lý trong cách tính giá”, anh Tuấn nói.

Ông Nguyễn Văn Thế, Trưởng phòng môi giới Công ty Chứng khoán SSI nêu quan điểm: "Tôi cho rằng, việc giá xăng tăng rất mạnh vừa qua chưa thực sự phản ánh đầy đủ bản chất chi phí, và có dấu hiệu của việc đi trước chi phí thực tế - hay nói cách khác là “tát nước theo mưa”".

Theo ông Thế, có ba yếu tố cần xem xét. Thứ nhất là yếu tố tồn kho. Doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu luôn phải duy trì lượng dự trữ lớn để đảm bảo nguồn cung liên tục cho thị trường, trong khi phần lớn lượng xăng đang lưu thông được nhập từ trước với mức giá thấp hơn so với mặt bằng hiện tại.

Thứ hai là độ trễ của giá nhập khẩu. Trong thực tế vận hành thị trường, giá xăng dầu nhập khẩu về Việt Nam thường phản ánh mặt bằng giá của khoảng 10-15 ngày trước. Điều này có nghĩa chi phí thực tế của lượng xăng dầu đang bán ra chưa tăng ngay theo biến động mới của thị trường quốc tế.

“Thứ ba là yếu tố nguồn cung nội địa. Hiện nay khoảng 70-80% nguồn cung xăng dầu của Việt Nam đến từ các nhà máy lọc dầu trong nước, cho thấy thị trường vẫn có mức độ chủ động nhất định về nguồn cung. Vì vậy, cần cơ chế điều hành giá xăng dầu cần minh bạch hơn về tồn kho, chi phí và chu kỳ nhập khẩu để đảm bảo ổn định cho nền kinh tế”, ông Thế khẳng định.

Giá xăng dầu tăng cần minh bạch chi phí

Ông Nguyễn Công Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội cho rằng, việc điều chỉnh giá xăng dầu theo xu hướng giá thế giới là cần thiết để đảm bảo thị trường vận hành theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, ông Hùng nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu luôn phải duy trì một lượng hàng dự trữ nhất định theo quy định, trong khi nguồn cung trong nước hiện chiếm khoảng 65% - 70% thị phần. Ngoài ra, nhiều lô hàng nhập khẩu thực tế được ký hợp đồng và vận chuyển từ 10 - 15 ngày trước nên chi phí chưa phản ánh ngay biến động mới của giá thế giới.

Vì vậy, theo ông Hùng: “Khi giá xăng dầu tăng đột biến, cơ quan điều hành cũng cần cân nhắc yếu tố tồn kho và độ trễ của nguồn cung để đảm bảo việc điều chỉnh giá minh bạch, hợp lý, tránh tạo cảm giác “tát nước theo mưa” đối với người dân và doanh nghiệp”.

Ông Hùng lo ngại, đối với ngành vận tải, nhiên liệu chiếm khoảng 30% - 40% chi phí hoạt động nên khi giá xăng tăng đột biến sẽ làm chi phí vận hành tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics và giá thành hàng hóa tăng, từ đó tạo áp lực lên nhiều ngành kinh tế và mặt bằng giá chung.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Hoàng Trọng Thủy cho hay, rất khó khẳng định việc giá xăng dầu tăng mạnh hiện nay là “hợp lý” hay không, bởi có hai cách tiếp cận khác nhau. Theo ông Thủy, nếu xét theo logic kinh doanh của từng lô hàng nhập khẩu, tức tính theo giá mua vào và bán ra của từng đợt nhập, thì mức tăng hiện nay có phần chưa thật sự hợp lý, bởi nhiều lô hàng được nhập khi giá còn thấp nhưng khi bán ra lại áp theo mặt bằng giá mới đã tăng cao.

Tuy nhiên, ở góc nhìn khác, thị trường xăng dầu Việt Nam hiện đã gắn chặt với thị trường năng lượng toàn cầu, vì vậy khi giá dầu thế giới tăng - đặc biệt do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông - thì doanh nghiệp bán theo mặt bằng giá thế giới cũng không phải điều bất thường.

Song ông Thủy cũng chỉ ra một thực tế: “Tại Việt Nam, khi giá thế giới tăng thì trong nước tăng khá nhanh, nhưng khi giá giảm lại có độ trễ. Điều này khiến dư luận dễ nghi ngờ có hiện tượng ‘tát nước theo mưa’”.

Ở góc nhìn khác, ông Đoàn Duy Tú, Trưởng phòng tư vấn đầu tư chứng khoán VPBank cho rằng, việc giá xăng tăng mạnh trong kỳ điều hành ngày 5/3 là hợp lý nếu xét theo cơ chế điều hành hiện nay. Hoạt động điều tiết giá xăng dầu hiện được quy định chặt chẽ và mức tăng trong kỳ điều hành vừa qua đã được nhiều bên tính toán.

Ông Tú cho rằng, lượng dự trữ xăng dầu không phải là hàng tồn kho để bán ra với giá thấp, mà là lượng hàng cần thiết phục vụ luân chuyển và đảm bảo nguồn cung trên thị trường. Giá nhập khẩu thường được xác định theo giá tương lai trong chu kỳ khoảng 15 ngày, nên cần được phản ánh kịp thời vào giá bán trên thị trường để doanh nghiệp chủ động cân đối chi phí và lợi nhuận.

Giá xăng dầu đồng loạt tăng mạnh từ 15h00 chiều nay (5/3)

VOV.VN - Giá xăng dầu trong kỳ điều hành ngày 5/3, giá xăng RON95-III tăng 2.190 đồng/lít; giá xăng E5RON92 tăng 3.760 đồng/lít, giá dầu diesel tăng 3.760 đồng/lít; dầu hỏa tăng 7.140 đồng/lít và mặt hàng dầu mazut kỳ này tăng 1.180 đồng/lít so với kỳ điều hành ngày 26/2.