WTO กับแรงกดดันจากการปฏิรูปท่ามกลางความผันผวนใหญ่ต่างๆในโลก

ภาพของการประชุม

ในระหว่างวันที่ 26-29 มีนาคม การประชุมระดับรัฐมนตรีของประเทศสมาชิก  WTO ครั้งที่ 14 หรือ MC14 ซึ่งเป็นกลไกที่มีอำนาจสูงสุดของ WTO ได้มีขึ้น ณ กรุงยาอุนเด ประเทศแคเมอรูน

 บรรลุผลงานไม่มากนัก

การประชุมครั้งนี้เป็นการประชุมระดับรัฐมนตรี WTO ครั้งแรก นับตั้งแต่ประธานาธิบดีสหรัฐ โดนัลด์ ทรัมป์ ขึ้นดำรงตำแหน่งอีกหนึ่งวาระเมื่อปีที่ผ่านมาและการที่รัฐบาลสหรัฐบังคับใช้มาตรการทางภาษีศุลกากรที่สร้างความผันผวนอย่างรุนแรงต่อการค้าโลกทำให้ WTO ต้องเผชิญกับแรงกดดันที่ต้องเร่งปฏิรูปองค์กรเพื่อปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ใหม่ ก่อนการประชุมครั้งนี้  ประเด็นที่ได้รับความสนใจในการปฏิรูปเชิงยุทธศาสตร์ได้แก่ การปรับปรุงกลไกการตัดสินใจของ WTO ซึ่งต้องได้รับความเห็นพ้องจากสมาชิกทั้งหมด 166 ประเทศ การแก้ไขหลักการปฏิบัติอย่างเป็นพิเศษและแตกต่างสำหรับประเทศกำลังพัฒนาหรือ S&D    การฟื้นฟูกลไกการแก้ไขข้อพิพาทที่ชะงักงันในหลายปีที่ผ่านมา   การประเมินความวิตกกังวลของบางประเทศเกี่ยวกับการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรมและภาวะกำลังการผลิตส่วนเกิน   พิจารณาการคงการปฏิบัติเยี่ยงชาติที่ได้รับความอนุเคราะห์ยิ่งหรือ MFN   เป็นต้น

นอกจากนี้ อีกหนึ่งความต้องการที่เร่งด่วนของ WTO คือการบรรลุความเห็นพ้องเกี่ยวกับการขยายเวลาการปฏิบัติข้อตกลงเกี่ยวกับการค้าอิเล็กทรอนิกส์ โดยเฉพาะ การขยายระยะเวลาการระงับการเก็บภาษีศุลกากรสำหรับธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์เป็นการชั่วคราว เช่น การดาวน์โหลดซอฟต์แวร์ ภาพยนตร์และข้อมูลดิจิทัลออกไปเป็นปี 2031ตามข้อเสนอของประเทศสมาชิก WTO    ซึ่งข้อตกลงนี้มีผลบังคับใช้เมื่อปี 1998 และจะหมดอายุในเดือนมีนาคม  แต่ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐกับบางเศรษฐกิจรายใหญ่ เช่น บราซิล  ตุรกีและอินเดีย ได้ทำให้การเจรจาชะงักงันและการประชุม  MC14 ได้เสร็จสิ้นลงโดยไม่สามารถบรรลุความคืบหน้าใดๆ  ซึ่งในข้อตกลงด้านการค้าอิเล็กทรอนิกส์ ฝ่ายสหรัฐยืนหยัดแนวทางการต่ออายุแบบถาวร ในขณะที่บางประเทศต้องการเพียงการต่ออายุเป็นระยะ ๆ หรือใช้ประเด็นนี้เพื่อเพิ่มแรงกดดันในด้านอื่นๆ เช่น การเกษตร การที่ไม่สามารถบรรลุความเห็นพ้องเป็นเอกฉันท์เกี่ยวกับประเด็นนี้สร้างความวิตกกังวลเกี่ยวกับการหยุดชะงักของกระแสการค้าดิจิทัล ซึ่งถือเป็นพลังขับเคลื่อนหลักของการเติบโตการค้าโลกในช่วงสองปีที่ผ่านมา นาย จอห์น เดนตัน   เลขาธิการหอการค้านานาชาติหรือ ICC  เห็นว่า: 

“ เรากำลังเผชิญกับภาวะตื่นตระหนกทางอุตสาหกรรมที่รุนแรงที่สุดเนื่องจากสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในช่องแคบฮอร์มุซ   ตลอดจนการหยุดชะงักหรือแม้กระทั่งการล่มสลายของห่วงโซ่อุปทาน ปัญหาที่เกี่ยวข้องถึงการแลกเปลี่ยนสินค้าและการบริการข้ามพรมแดน ความโปร่งใสและการพยากรณ์ล่วงหน้า เป็นต้น ซึ่งเป็นสิ่งที่ WTO กำลังพยายามแก้ไขและช่วยเหลือ และเป็นสิ่งที่ภาคธุรกิจต้องการ”

เพื่อแก้ไขความวิตกกังวลดังกล่าว WTO เผยว่า จะจัดการประชุมอีกครั้งในเดือนพฤษภาคมนี้ ณ เมืองเจนีวา  ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เพื่อฟื้นฟูข้อตกลงการขยายเวลาการระงับการเก็บภาษีศุลกากรสำหรับธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์เป็นการชั่วคราว  นาย ลุค มากลัวร์ มบาร์กา อาตังกานา   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์แคเมอรูน ในฐานะประธานการประชุม MC14 เผยว่า การเจรจากำลังเข้าสู่โค้งสุดท้าย และเหลือเพียงบางปัญหาที่สามารถหาทางออกได้ระหว่างไม่กี่ประเทศสมาชิกและมีความเป็นไปได้ที่สามารถฟื้นฟูข้อตกลงนี้ในช่วงฤดูร้อนนี้

แนวคิดใหม่สำหรับ WTO

การบรรลุข้อตกลงเกี่ยวกับการค้าอิเล็กทรอนิกส์ถือเป็นกุญแจสำคัญเพื่อธำรงการสนับสนุนของสหรัฐต่อ WTO ในสภาวการณ์ที่รัฐบาลสหรัฐได้ถอนตัวออกจากองค์การพหุภาคีระดับโลก ดังนั้น ผลการประชุม MC14 ได้ส่งผลกระทบในทางลบต่อบทบาทของ WTO   ในสภาวการณ์ที่องค์กรนี้กำลังต้องเผชิญกับอุปสรรคในการแก้ไขข้อพิพาททางการค้าโลกในหลายปีที่ผ่านมา มีหลายความเห็นในเชิงลบระบุว่า ความชะงักงันของการประชุม MC13 ที่มีขึ้นเมื่อปี 2024 ณ กรุงอาบูดาบี ประเทศสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์และการประชุม MC14 อาจทำให้บรรดาประเทศสมาชิกสูญเสียความเชื่อมั่นต่อความสามารถในการปฏิรูปและการเปลี่ยนแปลงใหม่ของ WTO  อย่างไรก็ตาม นาง เอ็นโกซี โอคอนโจ-อิเวียลาผู้อำนวยการใหญ่ WTO เห็นว่า บรรดาประเทศสมาชิก WTO กำลังตระหนักถึงความจำเป็นในการปฏิรูประบบการค้าพหุภาคีให้สอดคล้องกับความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์โลก และในการประชุม MC14 ทุกประเทศสมาชิกต่างแสดงความมุ่งมั่นที่จะปฏิรูปองค์กรอย่างเด็ดขาด

ส่วนนาง พาเมลา โค้ก-แฮมิลตัน  ผู้อำนวยการฝ่ายบริหารศูนย์พาณิชยกรรมระหว่างประเทศ หรือ ITC เห็นว่า แม้แรงกดดันและความต้องการในการปฏิรูป WTO เป็นเรื่องที่สมเหตุสมผล แต่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องควรคำนึงถึงความจริงที่ว่า WTO กำลังต้องเผชิญกับความท้าทายครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายทศวรรษ ดังนั้น ความพยายามในการปฏิรูป WTO ต้องได้รับการผลักดันบนเจตนารมรณ์แห่งการสร้างสรรค์ เสริมสร้างบทบาทการเป็นเสาหลักของการค้าพหุภาคีของ WTO    

“การปฏิรูปนี้มีความสำคัญต่อความอยู่รอดของ WTO และฉันคิดว่า นาง เอ็นโกซี โอคอนโจ-อิเวียลา กำลังพยายามโน้มน้าวให้ประเทศสมาชิกหันมานั่งเจรจาเพื่อแก้ปัญหา กำหนดแนวทางใหม่เพื่อให้ WTO ก้าวรุดหน้าไปในฐานะเป็นกลไกพหุภาคี”

บรรดาผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจยังเห็นว่า แม้จะยังไม่บรรลุความคาดหวังแต่การประชุมครั้งนี้ได้แสดงให้เห็นว่า WTO สามารถบรรลุบางความคืบหน้า โดยเฉพาะการจัดทำแผนการปฏิรูปในวงกว้าง  รวมถึงการปรับปรุงกลไกการตัดสินใจ  ซึ่งมักชะงักงันเนื่องจากการตัดสินใจของบางประเทศสมาชิก.