Tạo không gian cho địa phương chủ động quyết định

Trao quyền phải đi đôi với trách nhiệm

Phát biểu tại Diễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026, PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tinh gọn bộ máy, yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cần gắn liền với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo đó, việc trao quyền phải làm rõ địa phương được quyết định những vấn đề gì, điều kiện thực hiện ra sao và trách nhiệm thuộc về chủ thể nào; đồng thời cần xác định rõ ai là người quyết định, ai tham mưu và ai phối hợp.

“Trao quyền không thể tách rời các điều kiện bảo đảm, bao gồm đội ngũ công chức có chuyên môn, nguồn lực tài chính và dữ liệu số. Đặc biệt, trách nhiệm cần được cụ thể hóa đến từng công việc thông qua nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả, rõ tiến độ thực hiện, qua đó tạo cơ sở để phân cấp, phân quyền thực sự đi vào thực chất và đạt hiệu quả”, theo PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh.

PGS.TS. Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, cải cách quan trọng cần ưu tiên là gắn việc trao quyền với trách nhiệm, đồng thời bảo đảm đầy đủ các điều kiện thực hiện, qua đó hướng tới nâng cao chất lượng và giá trị của các dịch vụ công.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công, ứng dụng công nghệ số và đổi mới phương thức cung ứng dịch vụ nhằm giảm khối lượng công việc do bộ máy nhà nước trực tiếp thực hiện.

Từ “địa phương quyết” đến “địa phương làm”

Thực tiễn tại cơ sở cho thấy, khi thẩm quyền được phân định rõ, chính quyền địa phương có điều kiện chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ và giải quyết những vấn đề phát sinh trên địa bàn.

TS. Nguyễn Tiến Thành, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân phường Xuân Đỉnh, thành phố Hà Nội chia sẻ: “Hơn một năm qua, chúng tôi luôn xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm phục vụ. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương, cấp tỉnh và chính quyền địa phương đã tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được giao”.

Với các nhiệm vụ được giao, địa phương triển khai chủ động, tích cực, phát huy tính sáng tạo của đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở, với mục tiêu phục vụ người dân ngày càng tốt hơn. Việc giải quyết các thủ tục hành chính cũng như các công việc thường ngày của người dân được thực hiện thuận lợi, kịp thời.

“Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi luôn chủ động xử lý công việc. Sau khi bàn bạc, thống nhất, chính quyền sẽ nhanh chóng triển khai các nhiệm vụ liên quan đến người dân. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh được tập trung giải quyết ngay tại cơ sở, hạn chế tình trạng đùn đẩy, kéo dài. Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp phân định rõ ràng hơn thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền địa phương, tạo điều kiện để địa phương chủ động thực hiện các nhiệm vụ. Bên cạnh đó, địa phương được bổ sung nguồn lực về nhân sự, bao gồm đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở, và nguồn lực tài chính để thực hiện các nhiệm vụ được giao”, TS. Nguyễn Tiến Thành cho biết.

TS. Nguyễn Tiến Thành chia sẻ, trong quá trình triển khai mô hình mới, địa phương cũng gặp không ít khó khăn. Đội ngũ cán bộ phải nhanh chóng tiếp cận và thực hiện những nhiệm vụ, thẩm quyền trước đây thuộc cấp thành phố nhưng nay được phân cấp cho địa phương. Bên cạnh đó, khối lượng nhiệm vụ giao cho chính quyền cấp cơ sở ngày càng nhiều, dẫn đến sự chênh lệch nhất định giữa yêu cầu công việc và năng lực thực tế của đội ngũ cán bộ.

Để khắc phục những khó khăn này, thành phố và địa phương đã triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng tăng cường thực hành, chú trọng trang bị kỹ năng xử lý các tình huống cụ thể phát sinh tại cơ sở, thay vì chỉ tập trung vào kiến thức lý thuyết. Các lớp bồi dưỡng tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chú trọng nâng cao kỹ năng thực tiễn cho cán bộ, công chức cấp xã, phường và đặc khu, góp phần nâng cao năng lực xử lý công việc và giải quyết các tình huống phát sinh tại cơ sở.

Trao quyền phải đi cùng nguồn lực và trách nhiệm giải trình

Từ góc nhìn quốc tế, GS.TS. Alex Brillantes, Tổng Thư ký Tổ chức Hành chính các nước miền Đông thế giới (EROPA) cho rằng, chính quyền địa phương là cấp trực tiếp tiếp xúc với người dân và hiểu rõ nhất những vấn đề phát sinh trên địa bàn. Vì vậy, địa phương cần được trao quyền và không gian quyết định phù hợp để có thể chủ động giải quyết các vấn đề của cộng đồng.

Tuy nhiên, theo GS.TS. Alex Brillantes, trao quyền phải đi đôi với trách nhiệm giải trình. Địa phương được trao quyền thì đồng thời phải chịu trách nhiệm về các quyết định và kết quả thực hiện. Vì vậy, nâng cao năng lực của chính quyền địa phương không chỉ dừng lại ở việc tăng cường phân cấp, phân quyền mà còn đòi hỏi phải xây dựng các cơ chế, tiêu chí và thước đo cụ thể nhằm xác định và đánh giá trách nhiệm giải trình.

Đây là yêu cầu quan trọng để phân cấp, phân quyền thực sự tạo ra hiệu quả quản trị, thay vì chỉ đơn thuần chuyển giao nhiệm vụ từ cấp này sang cấp khác.

Một vấn đề khác được GS.TS. Alex Brillantes nhấn mạnh là nguồn lực tài chính. Theo ông, việc chuyển giao nguồn lực từ Trung ương xuống địa phương cần tính đến sự khác biệt về điều kiện phát triển giữa các địa phương. Những địa phương còn khó khăn, có ít nguồn lực cần được ưu tiên phân bổ nhiều hơn, trong khi các địa phương có điều kiện tốt hơn không nhất thiết phải nhận thêm nguồn lực theo cùng một cách thức.

Bên cạnh nguồn lực tài chính, sự tham gia của người dân cũng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định thành công của quản trị địa phương. Chính quyền cơ sở là lực lượng tuyến đầu, trực tiếp lắng nghe và giải quyết các vấn đề của cộng đồng. Vì vậy, việc tạo ra các kênh để người dân tham gia vào quá trình quản trị có thể góp phần nâng cao chất lượng quyết định và củng cố niềm tin đối với chính quyền.

GS.TS. Alex Brillantes cũng cho rằng, cần đổi mới quản trị đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng xác định rõ nhiệm vụ, đo lường được kết quả và tạo động lực thực thi. Trong đó, việc liên tục nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chính quyền địa phương cần được xem là một cấu phần thường xuyên trong chương trình phát triển năng lực của nền công vụ.

Từ phân cấp, phân quyền đến nâng cao năng lực kiến tạo phát triển của địa phương

Không chỉ tác động đến hiệu quả quản trị nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, phân cấp, phân quyền còn có ý nghĩa quan trọng đối với môi trường đầu tư, kinh doanh và khả năng thu hút nguồn lực phát triển.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Phan Ngọc Diệp, Trưởng phòng Kế hoạch - LG Electronics R&D Việt Nam cho biết, doanh nghiệp khi lựa chọn địa điểm đầu tư đặc biệt quan tâm đến ba nhóm yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ với nhau: Định hướng chính sách ở tầm vĩ mô và sự hỗ trợ của chính quyền địa phương; Nguồn cung nhân lực và nền giáo dục, đặc biệt khả năng bảo đảm nguồn nhân lực dài hạn cho hoạt động nghiên cứu và phát triển; và cơ sở hạ tầng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí ban đầu.

Từ góc nhìn này, bà Phan Ngọc Diệp cho rằng, một địa phương có năng lực kiến tạo không chỉ là địa phương có chính sách phù hợp mà còn phải có khả năng kết nối chính sách, nguồn nhân lực và hạ tầng thành một hệ sinh thái phát triển đủ sức hấp dẫn và giữ chân nhà đầu tư. 

Chính quyền địa phương hai cấp: Không chỉ tinh gọn mà phải nâng tầm quản trị

VOV.VN - Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ về quản trị, tổ chức bộ máy, công vụ và chuyển đổi số. Các chuyên gia cho rằng, cùng với nâng cao năng lực thực thi, cần đột phá về thể chế, bảo đảm tính khả thi và dự báo của pháp luật.