Hành trình 20 năm của sầu riêng Tây Nguyên vươn ra Trung Quốc

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 1

Việc có tới 26 mã vùng trồng sầu riêng của Tây Nguyên trong tổng số 51 mã của cả nước thành công xuất khẩu chính ngạch cho thấy 20 năm nỗ lực của "4 nhà" ở khu vực đã thành công xứng đáng. Sầu riêng là cây được trồng rải rác ở Tây Nguyên từ trước ngày đất nước thống nhất, chủ yếu ở Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Trong ảnh là cây sầu riêng cổ thụ, đường kính gần 1m, ở xã Lộc An, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng (ảnh: TTKN Lâm Đồng).

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 2

Các giống sầu riêng cũ ở Tây Nguyên không được chăm sóc chuyên biệt, không đồng đều về chất lượng. Đa số múi sầu riêng loại này có hạt to cơm mỏng, nên còn được gọi là "sầu riêng hạt" hay "sầu riêng mút". Trái sầu riêng hạt chín-nứt vỡ rất nhanh sau khi già-rụng khỏi cành, nên không thể phát triển ở quy mô sản xuất hàng hóa.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 3

Đầu những năm 2000, nghề trồng sầu riêng ở Tây Nguyên chuyển hướng bằng giống giống mới, do công ty Dona Techno- tỉnh Đồng Nai chào bán. Giống này có cơm vàng hạt mỏng nên còn gọi là sầu riêng "cơm vàng hạt lép" hay "sầu riêng Dona"- theo tên của công ty. Sau thu hái, trái sầu riêng giống này có thể chịu được 12 đến 15 ngày lưu kho, nên chiếm ưu thế tuyệt đối trong xuất khẩu.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 4

Sự chuyển biến mang tính cách mạng là hợp đồng trồng sầu riêng Dona xen trong vườn cà phê ở quy mô đại điền, giữa Công ty Cà phê Phước An (huyện Krông Pac) với Dona Techno, bắt đầu vào năm 2004.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 5

Được thu hoạch vụ đầu tiên năm 2010, giá sầu riêng cơm vàng hạt lép Dona chỉ 16.000 đồng/1kg tại vườn, nhưng nhanh chóng tăng gấp đôi, gấp 3, cao điểm là gấp 5 lần do nhu cầu rất lớn từ thị trường.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 6

"Sầu riêng đại điền" ở Krông Pac cũng thu hút nhiều doanh nghiệp thu mua-xuất khẩu ở nhiều tỉnh, thành phố, dần biến khu vực Ea Kênh-Ea Yông-Phước An, huyện Krông Pac thành thủ phủ sầu riêng của cả Tây Nguyên, với những cơ sở đóng gói hoạt động suốt đêm ngày trong mỗi mùa thu hái.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 7

Quan trọng hơn, từ Krông Pac, mô hình trồng sầu riêng cơm vàng hạt lép xen trong vườn cà phê, được lan tỏa khắp Đắk Lắk và các tỉnh Tây Nguyên, giúp hình thành một hướng đi rất bền vững, với năng suất khoảng 20 tấn quả sầu riêng và hơn 2 tấn cà phê nhân mỗi năm, trị giá khoảng 1 tỷ đồng, gấp hơn 10 lần so cà phê trồng thuần.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 8

Với sự giúp đỡ của cán bộ khuyến nông, trồng trọt và bảo vệ thực vật, nông dân Tây Nguyên ngày càng thành thục với những yêu cầu kỹ thuật khắt khe, không có ở cà phê, cao su hay các loại cây trái khác.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 9

Giai đoạn cây non cần chăm rất kỹ vì sầu riêng non ở Tây Nguyên dễ bị mối ăn gốc, bọ ăn ngọn

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 10

Từng cơi đọt cần phải hoàn hảo

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 11

Thúc hoa phải đồng loạt, đảm bảo cho một vụ thu hoạch tập trung...

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 12

Tỉa chùm-dưỡng trái để có năng suất và da xanh bắt mắt...

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 13

Rồi neo buộc kỹ từng trái, tránh bị rơi rụng ...

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 14

Nông dân sầu riêng cần lao nhọc nhằn cho tới mùa thu hoạch, khi gặp mưa dầm đất sụt

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 15

Nhưng những vất vả nhọc nhằn của nông dân sầu riêng là đáng giá, khi cây giúp họ thoát nghèo, vươn lên làm giàu.

hanh trinh 20 nam cua sau rieng tay nguyen vuon toi thi truong trung quoc hinh anh 16

Từ con số 0 của gần 20 năm trước, nay sầu riêng Đắk Lắk và Tây Nguyên đã chạm đến ngưỡng "lớn", không chỉ vì giá trị kinh tế thu được, mà còn ở phần đóng góp, đưa sầu riêng Việt Nam chính danh xuất khẩu vào thị trường lớn nhất thế giới-Trung Quốc