ເຂດປູຊະນີຍະສະຖານ ແສວກວິດ ຂຶ້ນກັບຕາແສງ ມີ້ຫຽບ, ແຂວງ ດົ່ງທາບ, ໄດ້ຮັບຂະໜານນາມວ່າແມ່ນ “ຊ່ອງທາງນ້ຳ” ທ່າມກາງເຂດ ດົ່ງທາບເມື່ອຍ. ປີ 1960, ຈາກເຂດໜອງບຶງ, ຕົ້ນໄມ້ຂຽວອຸ່ມທຸ່ມ, ພຸມສັນຖານທຸລະກັນດານນັ້ນ, ແສວກວິດ ໄດ້ຮັບການຄັດເລືອກເປັນຖານທີ່ໝັ້ນປະຕິວັດ. ປູຊະນີຍະສະຖານທີ່ມີຊື່ສຽງບາງແຫ່ງຢູ່ທີ່ນີ້ຄື: ຂຸມຄອງສູ້ຮົບຮູບຕົວ z, ຂຸມລັບ. ກ໋າເຈ, ຂຸມຄອງໂປໂລຮູບຕົວ z,.. ແສວກວິດ ມີສະພາບແວດລ້ອມຊີວະພາບຫຼາຍຮູບຫຼາຍແບບ, ດ້ວຍພືດ 170 ຊະນິດຄື: ຕົ້ນສະເໝັດ, ຕົ້ນກະທຸ່ມ, ຕົ້ນອໍ້, ຕົ້ນຈິກ, ດອກບົວ, ດອກບົວສາຍ… ພິເສດແມ່ນເນື້ອທີ່ປ່າສະເໝັດດົງດິບກວ່າ 20 ເຮັກຕາ, ດ້ວຍຕົ້ນສະເໝັດມີອາຍຸນັບຫຼາຍສິບປີຍັງຄົງຮັກສາຮູບເດີມໄວ້ໄດ້; ສັດປ່າ 200 ຊະນິດ, ໃນນັ້ນມີສັດຫາຍາກຫຼາຍຊະນິດທີ່ມີໃນປື້ມແດງຫວຽດນາມຄື: ງູເຫຼືອມ, ງູສິງຫາງລາຍ, ເຕົ່າກ່ອງ, ນາກ, ນົກກະເຕັນສົບໃຫຍ່…
ເມື່ອມາຢາມ ແສວກວິດ ໃນປະຈຸບັນ, ນັກທ່ອງທ່ຽວບໍ່ພຽງແຕ່ໄດ້ຊອກຮູ້ກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງມີໂອກາດໄດ້ສຳຜັດກັບພື້ນທີ່ຊີວະພາບທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງ ດົ່ງທາບເມື່ອຍ ອີກດ້ວຍ. ບັນດາເສັ້ນທາງນ້ອຍໆເລັດລອດໃນປ່າສະເໝັດ, ລະບົບຄອງເໝືອງ ແລະ ບັນດາຮ່ອງຮອຍຖານທີ່ໝັ້ນໃນເມື່ອກ່ອນໄດ້ສ້າງເປັນລາຍການທ່ອງທ່ຽວ ທັງຄົ້ນຫາທຳມະຊາດ, ທັງກັບຄືນສູ່ປະຫວັດສາດ. ເຂດປູຊະນີຍະສະຖານ ແສວກວິດ ງາມທີສຸດແມ່ນໃນຊຸມເດືອນທ້າຍຂອງປີຄືໃນເດືອນ 8, ເດືອນ 10 ແລະ 11. ໃນໂອກາດນີ້, ນັກທ່ອງທ່ຽວຈະໄດ້ພົບເຫັນທົ່ງດອກບົວກວ້າງໃຫຍ່ສຸດສາຍຕາ, ດ້ວຍສີບົວອ່ອນຂອງດອກໄມ້ກຳລັງເບັ່ງບານ, ຖ່າຍຮູບພາບທີ່ສວຍງາມ ຫຼືເຂົ້າຮ່ວມການເຄື່ອນໄຫວທີ່ຈັບອົກຈັບໃຈຄືຕຶກປາ.
ໃນເດືອນ 10 ແລະ ເດືອນ 11, ກົງກັບຍາມນ້ຳຂຶ້ນ, ນັກທ່ອງທ່ຽວອາດສາມາດນັ່ງເທິງເຮືອເດີນທາງໄປຕາມທົ່ງນາທີ່ນ້ຳຖ້ວມ, ຊົມເບິ່ງຝູງນົກຍາງຂາວບິນເຈີດແບບເສລີ, ແລະຮັບປະທານບັນດາເຍື່ອງອາຫານພື້ນເມືອງທີ່ແຊບນົວ. ສຳລັບຜູ້ມັກຄົ້ນຫາອາດສາມາດຍ່າງໄປຕາມເສັ້ນທາງທີ່ເປັນເອກະລັກຢູ່ເຂດປູຊະນີຍະສະຖານ ແສວກວິດ ດ້ວຍໄລຍະທາງປະມານ 1,5 km. ນັກທ່ອງທ່ຽວ ຫງວຽນທິຕ໋ວຽນ, ມາຈາກນະຄອນ ໂຮ່ຈີມິນ, ແບ່ງປັນວ່າ:
“ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າທົວທັດຢູ່ທີ່ນີ້ງາມແບບທຳມະຊາດ, ອາກາດປອດໂປ່ງ, ມາແຫ່ງນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ສຶກສະຫວາດສະເຫວີຍ, ສະບາຍໃຈກວ່າ. ເມື່ອເຫັນບັນດາປູຊະນີຍະສະຖານ, ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ສຶກວ່າປູ່ຍ່າຕາຍາຍໃນເມື່ອກ່ອນເກັ່ງຫຼາຍ, ເປັນໜ້ານັບຖື”
ສຳລັບລຸ້ນໜຸ່ມ, ຄຸນຄ່າຂອງ ແສວກວິດ ບໍ່ພຽງແຕ່ແມ່ນທັດສະນີຍະພາບ ຫຼືບັນດາວັດຖຸພັນທີ່ໄດ້ຮັກສາໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງແມ່ນຄວາມສາມາດເຊື່ອມຕໍ່ກັບອະດີດຕະການອີກດ້ວຍ. ຫງວຽນທິກິມເງິນ, ເພື່ອນໜຸ່ມທີ່ມາຈາກຕາແສງ ມີ້ທໍ, ແຂວງດົ່ງທາບ, ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
“ເມື່ອເຫັນປະຈັກຕາບັນດາວັດຖຸພັນ, ຮູບພາບ, ແລະ ຮູບເງົາເອກະສານຢູ່ຫໍວາງສະແດງ… ນ້ອງຮູ້ສຶກຄືວ່າໄດ້ດຳລົງຊີວິດໃນສະໄໝທີ່ປູ່ຍ່າຕາຍາຍເຄີຍຕໍ່ສູ້, ເສຍສະຫຼະ, ຮ່ວມທຸກຮ່ວມສຸກກັບປະຊາຊົນ, ຕໍ່ສູ້ປົກປັກຮັກສາຜືນແຜ່ນດິນເພື່ອມີສັນຕິພາບຄືໃນທຸກວັນນີ້ ”
ດ້ວຍບັນດາຄຸນຄ່າພິເສດກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ຊີວະພາບ, ວັນທີ 9/4/1992, ກະຊວງວັດທະນະທຳ - ຖະແຫຼງຂ່າວ (ປະຈຸບັນແມ່ນກະຊວງວັດທະນະທຳ, ກິລາ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວ) ໄດ້ຈັດອັນດັບເຂດປູຊະນີຍະສະຖານ ແສວກວິດ ເປັນປູຊະນີຍະສະຖານປະຫວັດສາດ, ວັດທະນະທຳລະດັບຊາດ. ພິເສດ, ກິດຈະກຳສຳນັກເຮັດວຽກ ແລະ ຫໍວາງສະແດງເຂດປູຊະນີຍະສະຖານ ແສວກວິດ ທີ່ເປີດນຳໃຊ້ເມື່ອທ້າຍເດືອນ 4 ຜ່ານມານັ້ນ, ໄດ້ເປີດພື້ນທີ່ຕື່ມອີກເພື່ອອະນຸລັກຮັກສາ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍຄຸນຄ່າວັດທະນະທຳຂອງປູຊະນີຍະສະຖານ.
ໃນເນື້ອທີ່ປະມານ 63 ເຮັກຕາ, ບັນດາຮ່ອງຮອຍຂອງຖານທີ່ໝັ້ນປະຕິວັດຍັງຄົງໄດ້ຮັບການຮັກສາໄວ້ໃນພື້ນທີ່ປ່າສະເໝັດທີ່ຂຽວເຢັນ. ການປະສົມປະສານລະຫວ່າງຄຸນຄ່າປະຫວັດສາດ ແລະ ທິວທັດທຳມະຊາດທີ່ສວຍງາມນັ້ນເອງ ໄດ້ສ້າງຄວາມດຶງດູດສະເພາະໃຫ້ແກ່ ແສວກວິດ, ສະຖານທີ່ປະຫວັດສາດ, ປະຕິວັດຂອງດິນແດນ ແຊນຮົ່ງ, ທັງແມ່ນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວກັບຄືນສູ່ຮາກເຫງົ້າທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປະທັບໃຈ. ຢູ່ເຂດປູຊະນີຍະສະຖານ, ບັນດາເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບການດຳລົງຊີວິດ, ການສູ້ຮົບຂອງທະຫານ ແລະ ປະຊາຊົນຢູ່ປ່າສະເໝັດໃນເມື່ອກ່ອນໄດ້ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນຜ່ານວັດຖຸພັນ, ຮູບພາບ ແລະ ເອກະສານ. ຜ່ານນັ້ນ, ປະຫວັດສາດມີຄວາມໃກ້ຊິດ, ຊ່ວຍໃຫ້ມະຫາຊົນ, ເປັນຕົ້າແມ່ນລຸ້ນໜຸ່ມເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍກວ່າ. ກ່າວຄວາມເຫັນທີ່ພິທີເປີດນຳໃຊ້, ທ່ານ ຮວຽນມິງຕ໋ວນ , ຮອງປະທານຄະນະກຳມະການປະຊາຊົນ ດົ່ງທາບ, ເນັ້ນໜັກວ່າ:
“ນີ້ແມ່ນກິດຈະກຳທີ່ມີຄວາມໝາຍດ້ານການເມືອງ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ສັງຄົມຢ່າງເລິກເຊິ່ງ. ກິດຈະກຳບໍ່ພຽງແຕ່ຮັບໃຊ້ວຽກງານສະສົມເກັບກຳ, ຮັກສາ, ວາງສະແດງບັນດາວັດຖຸພັນອັນລ້ຳຄ່າເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງປະກອບສ່ວນຍົກສູງຄຸນນະພາບການສຶກສາມູນເຊື້ອ, ພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວອີກດ້ວຍ. ເພື່ອໃຫ້ກິດຈະກຳເສີມຂະຫຍາຍປະສິດທິຜົນໄດ້ຢ່າງແທດຈິງ, ພະແນກວັດທະນະທຳ, ກິລາ ແລະການທ່ອງທ່ຽວ ສືບຕໍ່ຍົກສູງຄຸນນະພາບເຂດປູຊະນີຍະສະຖານ, ສືບຕໍ່ສະສົມເກັບກຳ, ເພີ່ມເຕີມວັດຖຸພັນ, ນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີໃນການຈັດວາງ, ອະທິບາຍ, ສ້າງຄວາມດຶງດູດໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ ແລະນັກທ່ອງທ່ຽວ”.
ມາຢາມ ແສວກວິດ, ນັກທ່ອງທ່ຽວບໍ່ພຽງແຕ່ໄດ້ກັບຄືນສູ່ຊຸມເດືອນປີແຫ່ງປະຫວັດສາດອັນສະຫງ່າອົງອາດເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງໄດ້ສຳຜັດກັບພື້ນທີ່ຊີວະພາບທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງເຂດແມ່ນ້ຳລຳເຊອີກດ້ວຍ. ນີ້ກໍ່ແມ່ນຄຸນຄ່າຫຼັກເພື່ອໃຫ້ ແສວກວິດ ສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການລົງທຶນ, ຍົກລະດັບ, ກາຍເປັນສະຖານທີ່ວັດທະນະທຳ - ປະຫວັດສາດ - ຊີວະພາບທີ່ພົ້ນເດັ່ນຂອງ ດົ່ງທາບ ເວົ້າສະເພາະ ແລະ ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳຂອງເວົ້າລວມ, ຜ່ານນັ້ນ, ບັນດາຄຸນຄ່າຂອງອະດີດຕະການບໍ່ພຽງແຕ່ໄດ້ຮັບການຮັກສາໄວ້ສູ່ທຸກວັນນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງກາຍເປັນແຫຼ່ງກຳລັງປະກອບສ່ວນພັດທະນາການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການສຶກສາມູນເຊື້ອໃຫ້ລຸ້ນຄົນໃນພາຍພາກໜ້າອີກດ້ວຍ./.
