Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031, vừa diễn ra không chỉ là dấu mốc quan trọng tổng kết chặng đường đã qua, mà còn mở ra một hướng đi mới với tinh thần đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phương thức hoạt động. Trọng tâm xuyên suốt được nhấn mạnh là xây dựng một Mặt trận thực sự gần dân, sát dân, lắng nghe và phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của nhân dân; từ đó phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Đại hội XI đã thống nhất phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu, chương trình hành động nhiệm kỳ 2026-2031 với 15 chỉ tiêu cụ thể, 7 chương trình hành động và kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XI, điều đó cho thấy nhiều quyết tâm và kỳ vọng về sự đột phá mạnh mẽ trong thời gian tới. 

Phát biểu chỉ đạo tại Đại hội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, trong giai đoạn phát triển mới, Mặt trận phải thực sự là nơi hội tụ lòng dân, phản ánh ý dân, bảo vệ lợi ích chính đáng của dân, kết nối sức dân, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. 

Hiệu quả công tác Mặt trận không chỉ đo bằng số phong trào hay số cuộc họp mà phải đo bằng niềm tin, sự hài lòng của nhân dân, khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, và kết quả cụ thể trong việc làm cho đời sống nhân dân ngày càng tốt đẹp hơn. 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phương thức vận động, tập hợp nhân dân cũng phải đổi mới. Không thể chỉ vận động bằng hội nghị, văn bản, khẩu hiệu; phải vận động bằng đối thoại, thuyết phục, lợi ích thiết thực, sự gương mẫu, kết quả cụ thể và khả năng giải quyết những vấn đề nhân dân quan tâm. Mỗi chương trình, phong trào, cuộc vận động của Mặt trận cần chuyển mạnh từ phát động chung sang tổ chức thực hiện cụ thể; từ khẩu hiệu sang kết quả; từ hình thức sang thực chất; bảo đảm dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm; rõ mục tiêu, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn; đo được kết quả, đo được tác động đối với đời sống nhân dân. Mặt trận không làm thay Nhà nước, không làm thay các tổ chức thành viên, càng không được hành chính hóa hoạt động của mình. Mặt trận phải làm đúng vai trò nòng cốt chính trị: quy tụ, hiệp thương, điều phối, giám sát, phản biện, chăm lo, bảo vệ và phát huy sức mạnh nhân dân. Trong mô hình tổ chức mới, tổ chức có thể tinh gọn hơn, nhưng sức tập hợp phải rộng hơn; bộ máy có thể ít tầng nấc hơn, nhưng hoạt động phải gần dân hơn”.

Không phải ngẫu nhiên mà người đứng đầu Đảng và Nhà nước nhiều lần nhắc đến các cụm từ “lắng nghe”, “đối thoại”, “giải quyết vấn đề nhân dân quan tâm”, “theo đến cùng kết quả”.

Trong điều kiện xã hội thay đổi nhanh, cơ cấu xã hội ngày càng đa dạng, phương thức tiếp cận thông tin của người dân ngày càng khác biệt, hoạt động vận động quần chúng cũng không thể dừng ở những cách làm cũ. Nếu không đổi mới mạnh mẽ, nguy cơ hành chính hóa, hình thức hóa hoạt động Mặt trận là điều có thể xảy ra. 

Chính vì vậy, yêu cầu “không thể chỉ vận động bằng hội nghị, văn bản, khẩu hiệu” là một chỉ dẫn rất đáng chú ý. Vận động quần chúng hôm nay phải bằng sự chân thành, bằng hiệu quả thực tế, bằng khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể liên quan trực tiếp tới đời sống người dân. Khi người dân được lắng nghe, được tham gia, được bảo vệ quyền lợi chính đáng, niềm tin xã hội sẽ được củng cố. Và khi niềm tin được củng cố, khối đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ có nền tảng bền vững hơn bất cứ khẩu hiệu nào.

PGS.TS Nguyễn Kim Hồng, Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành (TP.HCM) cho rằng, để Mặt trận thực hiện tốt vai trò giám sát, phản biện và bảo vệ quyền lợi của nhân dân, nguyên liệu đầu vào quan trọng nhất chính là thông tin từ hơi thở của cuộc sống. Muốn lắng nghe được tiếng nói của người dân, MTTQ Việt Nam cần đa dạng hóa kênh tiếp cận thông tin trong kỷ nguyên số, triển khai đồng bộ cả ba kênh: kênh truyền thống, kênh mạng xã hội và kênh chuyên gia.

Để dòng chảy thông tin không bị tắc nghẽn, PGS.TS Nguyễn Kim Hồng kiến nghị, ở Trung ương, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam nên gửi bản thông tin tổng hợp dư luận xã hội định kỳ hàng tuần hoặc hàng tháng qua email hoặc ứng dụng nội bộ cho các ủy viên, trong đó cần tóm lược các vấn đề nóng mà nhân dân đang quan tâm để các ủy viên có định hướng thảo luận.

Về phía các Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, mỗi người cần phát huy trách nhiệm trước nhân dân để phản ánh được tâm tư, nguyện vọng của họ. Muốn vậy, trước hết cần một "trái tim nóng". 

Theo PGS.TS Nguyễn Kim Hồng, việc lắng nghe nhân dân không chỉ là ngồi nghe, mà là nghe có chọn lọc, nghe có thấu hiểu và có phản hồi trách nhiệm. Chỉ khi Mặt trận làm chủ được nguồn thông tin và đảm bảo tính xác thực, vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận mới thực sự sắc bén và hiệu quả.

Ông Phạm Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cho rằng, để nâng cao hiệu quả việc lắng nghe nhân dân, thực hiện tốt vai trò giám sát và phản biện xã hội, đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của nhân dân, cấp ủy Đảng tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi, tăng cường trách nhiệm tiếp thu, giải trình ý kiến kiến nghị của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên; quán triệt sâu sắc và thực hành dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xác định đây là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

“MTTQ các cấp và các tổ chức thành viên tích cực đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, đa dạng hóa các hình thức lắng nghe nhân dân nói theo hướng chủ động, gần dân, sát dân. Cần tăng cường ứng dụng công nghệ số phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, từng dân tộc, tôn giáo; coi đây là việc làm thường xuyên và là cơ sở để thực hiện vai trò đại diện của mình”, ông Phạm Anh Tuấn kiến nghị.

Trong kỷ nguyên mới, chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và xây dựng xã hội số được xác định là 1 trong 7 chương trình hành động trọng tâm của MTTQ Việt Nam. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường kết nối với nhân dân trong giai đoạn mới.

Theo ông Cao Xuân Thạo - Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Mặt trận sẽ đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số thông qua nền tảng “Mặt trận số”. Hiện nền tảng này đã kết nối tới các tỉnh, thành phố, hơn 10.500 xã với khoảng 50.000 tài khoản thường xuyên sử dụng.

Thời gian tới, MTTQ Việt Nam dự kiến triển khai mô hình “Thôn số” nhằm tăng cường tương tác với người dân trên môi trường số, góp phần nâng cao hiệu quả nắm bắt dư luận, phản ánh kiến nghị và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Trong thời đại số, người dân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh truyền thống mà ngày càng thể hiện ý kiến qua mạng xã hội, các nền tảng trực tuyến. Nếu Mặt trận không chủ động hiện diện và tương tác trên những không gian này, sẽ khó nắm bắt đầy đủ dòng chảy dư luận xã hội. Việc phát triển “Mặt trận số” hay mô hình “Thôn số” không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà còn là cách thức tái cấu trúc mối quan hệ giữa Mặt trận và người dân theo hướng mở, linh hoạt và kịp thời hơn.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ. Yếu tố cốt lõi vẫn là con người – đội ngũ cán bộ Mặt trận. Để thực sự “gần dân”, mỗi cán bộ không chỉ cần kỹ năng mà còn cần sự chân thành, trách nhiệm và bản lĩnh. Lắng nghe không đơn thuần là tiếp nhận thông tin, mà là quá trình thấu hiểu, chia sẻ và hành động. Khi người dân cảm nhận được sự tôn trọng và trách nhiệm trong từng phản hồi, niềm tin sẽ được củng cố một cách tự nhiên và bền vững.

Đổi mới để gần dân, nghe dân rộng hơn, phản hồi dân nhanh hơn, giám sát việc giải quyết kiến nghị của dân minh bạch hơn không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là con đường lâu dài để MTTQ Việt Nam khẳng định vai trò nòng cốt trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Khi Mặt trận thực sự trở thành cầu nối vững chắc giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, thì sức mạnh của lòng dân sẽ được khơi dậy mạnh mẽ, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Tác giả: Lê Anh/VOV.VN