

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026 được tổ chức lần đầu trên phạm vi toàn quốc, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 – 24/11/2026). Chuỗi hoạt động đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy và chính sách phát triển văn hóa. Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV), PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, phân tích ý nghĩa của các sự kiện, cách đưa văn hóa về với đời sống Nhân dân và yêu cầu đổi mới phương thức truyền thông trong giai đoạn hiện nay.
.

PV: Thưa PGS.TS Bùi Hoài Sơn, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa và tầm quan trọng của chuỗi sự kiện kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất trong bối cảnh đất nước đang triển khai hàng loạt quyết sách lớn về văn hóa?
PGS. TS. Bùi Hoài Sơn: Có những dấu mốc lịch sử mà càng nhìn lại, chúng ta càng thấy rõ ý nghĩa của nó đối với tương lai. Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất ngày 24/11/1946 là một dấu mốc như thế. Khi nền độc lập còn non trẻ, đất nước đứng trước muôn vàn thử thách, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt văn hóa vào vị trí đặc biệt quan trọng với tư tưởng “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Đó không chỉ là lời nhắc về vai trò của văn hóa trong kháng chiến, kiến quốc, mà còn là một tầm nhìn lâu dài: muốn đất nước phát triển bền vững thì trước hết phải bồi đắp con người, niềm tin, đạo đức và sức mạnh tinh thần của dân tộc. Tám mươi năm sau, chúng ta trở lại với tư tưởng ấy trong một bối cảnh hoàn toàn mới. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội không chỉ khẳng định vị trí của văn hóa, mà còn từng bước chuyển nhận thức thành thể chế, nguồn lực và những quyền lợi cụ thể của người dân.
.

.
Việc xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương, cùng cơ chế miễn hoặc giảm phí tham quan tại các thiết chế công lập theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, cho thấy văn hóa đang được đặt gần hơn với đời sống thường ngày. Đầu tư cho văn hóa không còn chỉ là một sự quan tâm mang tính động viên, mà phải trở thành một ưu tiên phát triển có chính sách và nguồn lực bảo đảm.
Đặc biệt, kết nối Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 với Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 tạo thành Tuần văn hóa đại đoàn kết dân tộc có ý nghĩa rất đẹp. Văn hóa nuôi dưỡng sự đồng cảm, còn đại đoàn kết làm cho những giá trị ấy trở thành sức mạnh của cộng đồng. Một câu hát ở nhà văn hóa thôn, một cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ, một hoạt động sẻ chia với người khó khăn đôi khi có sức lay động không kém những chương trình nghệ thuật lớn. Hơn 400 hoạt động đã được chuẩn bị trên cả nước tính đến đầu tháng 11/2026 cho thấy sự hưởng ứng rộng khắp, nhưng thước đo sâu xa hơn không phải là số lượng sự kiện, mà là có bao nhiêu người dân thực sự được tham gia, được sáng tạo và được hưởng thụ.
.


.
PV: Từ sự tiếp nối giữa dấu mốc lịch sử 80 năm “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” với những quyết sách mang tính đột phá về thể chế trong năm 2026, đâu là thông điệp cốt lõi, xuyên suốt mà công tác tuyên truyền và các hoạt động kỷ niệm cần chuyển tải để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển nhanh, bền vững, thưa Phó Giáo sư?
PGS.TS. Bùi Hoài Sơn: Thông điệp xuyên suốt cần được chuyển tải, theo cách ngắn gọn nhất, là: văn hóa không đứng bên lề sự phát triển, mà phải soi đường, thấm sâu và dẫn dắt sự phát triển. Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1946 vẫn nguyên giá trị, nhưng trong thời đại hôm nay, “soi đường” không thể chỉ dừng lại ở một khẩu hiệu được nhắc lại trong các diễn văn. Tư tưởng ấy phải hiện diện trong cách chúng ta xây dựng chính sách, tổ chức đời sống xã hội, phát triển kinh tế, ứng xử với thiên nhiên, với di sản và với nhau.
Nếu đặt văn hóa ở trung tâm của phát triển, chúng ta sẽ không chỉ hỏi một dự án tạo ra bao nhiêu giá trị kinh tế, mà còn hỏi dự án ấy có làm đẹp thêm môi trường sống, có gìn giữ ký ức và bản sắc của cộng đồng, có tạo cơ hội công bằng cho người dân, có bồi đắp lòng tin và khát vọng vươn lên hay không. Phát triển nhanh là cần thiết, nhưng phát triển bền vững đòi hỏi phải có một hệ giá trị dẫn đường. Văn hóa chính là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và cũng là hệ điều tiết để tăng trưởng không đánh đổi những điều quý giá nhất của xã hội. Tinh thần đó cần được thể hiện bằng ba chuyển biến gắn bó với nhau. Trước hết, từ nhận thức về vai trò của văn hóa sang hành động và trách nhiệm cụ thể của từng ngành, từng cấp; không thể nói coi trọng văn hóa mà thiếu không gian công cộng, thiếu thư viện, thiếu cơ hội sáng tạo, thiếu môi trường sống văn minh. Tiếp đó, từ tư duy bảo tồn thụ động sang bảo tồn gắn với sáng tạo, để di sản và bản sắc trở thành chất liệu cho nghệ thuật, du lịch, thiết kế, điện ảnh, các ngành công nghiệp văn hóa và những sinh kế bền vững. Và quan trọng nhất, từ cách nhìn người dân như đối tượng tiếp nhận sang khẳng định người dân là chủ thể sáng tạo, là trung tâm và đích đến của mọi chính sách văn hóa.
.

Khi câu hỏi ấy được trả lời bằng những thay đổi có thể cảm nhận trong đời sống, tư tưởng “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” mới thật sự bước từ lịch sử vào tương lai.
.

PV: Theo Phó Giáo sư, cần đổi mới phương thức tổ chức thực hiện như thế nào để vừa kết nối hài hòa giữa các sự kiện ở cấp Trung ương với cơ sở, vừa tạo sức lay động với công chúng? Làm thế nào để Nhân dân thực sự cảm nhận được mình vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người thụ hưởng các giá trị văn hóa?
PGS.TS. Bùi Hoài Sơn: Cần có những sự kiện tầm quốc gia để khẳng định tầm vóc của văn hóa Việt Nam, nhưng sức sống của Ngày Văn hóa Việt Nam phải được quyết định từ cơ sở. Có thể hình dung một sân khấu lớn ở Trung ương và hàng nghìn không gian văn hóa gần gũi ở thôn, bản, khu phố, trường học, nhà máy, thư viện, bảo tàng. Các hoạt động ấy cần được kết nối bằng một thông điệp chung, nhưng không nhất thiết phải giống nhau về hình thức. Chính sự phong phú của ẩm thực, tiếng nói, câu hát, nghề thủ công, ký ức và phong tục mỗi vùng miền mới tạo nên bức tranh văn hóa Việt Nam đa dạng trong thống nhất.
.

Một nhóm bạn trẻ cùng người cao tuổi phục dựng trò chơi dân gian; một câu lạc bộ âm nhạc đưa dân ca đến trường học; một khu dân cư tổ chức ngày hội đọc sách, triển lãm ảnh gia đình hay bữa cơm đoàn kết - đó đều có thể là những hình thức rất giàu ý nghĩa. Văn hóa chỉ thực sự chạm đến trái tim khi người dân nhìn thấy câu chuyện và sự đóng góp của chính mình trong đó.
Đổi mới cũng phải bắt đầu từ sự quan tâm đến những người ít có điều kiện tiếp cận văn hóa. Công nhân làm việc theo ca, đồng bào vùng sâu, vùng xa, người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em ở địa bàn khó khăn không thể bị đứng ngoài ngày hội chung. Cần mở rộng hoạt động lưu động, biểu diễn tại cộng đồng, chiếu phim miễn phí, mở cửa thiết chế công lập, tăng khả năng tiếp cận của người khuyết tật và tổ chức chương trình phù hợp với từng nhóm công chúng. Công nghệ, như các bản đồ số về điểm đến và sự kiện văn hóa, cũng có thể giúp người dân biết nơi nào có hoạt động, vào giờ nào và tham gia bằng cách nào; nhưng giải pháp số phải đi cùng phương thức trực tiếp để không ai bị bỏ lại phía sau. Cuối cùng, hãy đánh giá hiệu quả bằng chất lượng tham gia và khả năng duy trì, chứ không chỉ bằng số chương trình hay quy mô sân khấu. Sau ngày hội, câu lạc bộ nào còn hoạt động, không gian nào tiếp tục mở cửa, cộng đồng nào gắn bó hơn, nghệ nhân nào có thêm cơ hội truyền nghề? Khi những kết quả ấy được nuôi dưỡng, Ngày Văn hóa Việt Nam mới thực sự trở thành ngày hội của toàn dân - một ngày khởi đầu cho 365 ngày sống cùng văn hóa.
.


PV: Chúng ta cần tuyên truyền như thế nào để các hoạt động kỷ niệm không dừng lại ở tính chất sự kiện, mà thực sự đưa mạch nguồn văn hóa thấm sâu vào đời sống công chúng hôm nay? Vai trò của báo chí trong dịp kỷ niệm trọng đại này được đặt ra như thế nào, thưa ông?
PGS.TS. Bùi Hoài Sơn: Báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi một sự kiện dù được tổ chức công phu đến đâu cũng khó tạo nên tác động lâu dài nếu chỉ dừng lại ở tin khai mạc, hình ảnh sân khấu và những con số tham dự. Điều chúng ta cần là một cách truyền thông có chiều sâu, có cảm xúc, có đối thoại và có khả năng chuyển hóa nhận thức thành hành động. Nói cách khác, báo chí không chỉ kể lại một ngày hội, mà phải giúp công chúng hiểu vì sao ngày hội ấy liên quan đến cuộc sống của từng người.
Theo đó, công tác tuyên truyền cần kết nối ba mạch nội dung.
.


Phương thức thể hiện cũng cần đổi mới mạnh mẽ. Báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử phải phát huy thế mạnh riêng, đồng thời phối hợp trên nhiều nền tảng. Những phóng sự phát thanh giàu âm thanh đời sống, podcast trò chuyện với nghệ nhân, video ngắn dành cho giới trẻ, infographic giải thích chính sách, e-magazine và các sản phẩm tương tác về di sản đều có thể tạo sức lan tỏa tốt. Với Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), tiếng nói của người dân ở những vùng miền khác nhau, từ bản làng đến đô thị, có thể kết nối thành một không gian đối thoại rất đặc biệt.
.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh chức năng giám sát và đồng hành của báo chí. Báo chí cần phản ánh những mô hình tốt, nhưng đồng thời lắng nghe những vướng mắc: người dân có dễ dàng tham gia hoạt động không, các thiết chế có thực sự mở cửa, chính sách miễn hoặc giảm phí được thực hiện ra sao, địa phương nào còn thiếu không gian văn hóa? Trước thông tin sai lệch trên không gian mạng, báo chí phải chủ động cung cấp thông tin chính thống, kiểm chứng chặt chẽ và bảo vệ những giá trị tốt đẹp bằng lập luận thuyết phục, chứ không chỉ bằng mệnh lệnh hành chính.
Và quan trọng hơn cả, truyền thông phải tiếp tục sau khi lễ kỷ niệm khép lại. Nếu ngày 24/11 để lại những câu chuyện tử tế, những sáng kiến được nhân rộng, những không gian văn hóa được duy trì và một nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mỗi người, thì báo chí đã góp phần tạo ra giá trị bền lâu. Chúng ta cần một ngày để cùng tôn vinh văn hóa, nhưng cần cả 365 ngày để nuôi dưỡng sức mạnh văn hóa Việt Nam.
PV: Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS. Bùi Hoài Sơn!
Bình luận của bạn đang được xem xét
Hộp thư thoại sẽ đóng sau 4s
