Từ ước mơ tuổi trẻ, Đào Xuân Tình, chàng trai Hà Thành đầy nhiệt huyết chọn cho mình một lối đi chẳng giống ai. Mấy chục năm bền bỉ, ông lặng lẽ gom từng hiện vật để giữ lại cho thế hệ mai sau những mảnh ký ức “hồn phố cũ”.

Người đàn ông sinh năm 1959 hồ hởi đón tôi bằng nét cười hào sảng, thân thiện bên chiếc máy khâu cổ, vanh vách kể những câu chuyện về tình yêu với từng “tri kỷ” của mình. Ông là kỷ lục gia Đào Xuân Tình, người đã nhiều lần được Tổ chức kỷ lục Việt Nam, Tổ chức Kỷ lục châu Á và Liên minh Kỷ lục Thế giới xác lập kỷ lục. Ông cho biết mấy chục năm qua luôn bận rộn với việc lưu giữ để hiện vật kể chuyện và cũng để thỏa sức đam mê. Tình yêu ở đó. Đam mê ở đó. Những hiện vật đó, với ông cũng là những người thân trong gia đình, là người yêu, tri kỷ.

Giữa guồng quay vội vã của cuộc sống hiện đại, Đào Xuân Tình không tìm kiếm những thứ xa hoa lộng lẫy, mà lội ngược dòng tìm về những cỗ máy khâu trăm tuổi bị quăng quật giữa những đống phế liệu. Để rồi, bằng cuộc cứu rỗi kỳ lạ, ông đã trả lại nhịp sống cho hàng trăm kỷ vật “mồ côi” và đánh thức “niềm kiêu hãnh ngút trời”, nét văn hóa gia phong đầm ấm, thanh lịch một thời của người Hà Nội.

Trong không gian triển lãm, đôi mắt kỷ lục gia Đào Xuân Tình ánh lên thứ ánh sáng của một tình yêu đặc biệt trước chiếc máy khâu cổ. Ông khoe khi tôi hỏi hiện ông đang có bao nhiêu chiếc:

“Hãy thử hình dung, những chiếc thân máy, những bộ chân đế bằng thép đúc hàng trăm năm tuổi ấy, sau khi đã đi trọn một vòng đời dâng hiến và không còn công năng may vá. Chúng đứng trước bờ vực bị coi là phế liệu, bị quăng quật vô tình hay chìm vào các lò luyện thép. Thế nhưng, với tôi, đó lại là những kiệt tác nghệ thuật vô giá. Chúng chưa bao giờ là phế phẩm vô hồn, mà là những "thân thể", những mảnh đời từng gắn bó, sẻ chia và sống như một thành viên ruột thịt trong bao gia đình. Chính độ bền thách thức thời gian cùng những lớp trầm tích ký ức giấu sau từng thớ thép ấy đã thức tỉnh tôi, giúp tôi nhận ra giá trị thiêng liêng của những kỷ vật tưởng chừng đã bị lãng quên”.

Ông cho biết, cỗ máy khâu hoàn chỉnh vốn được cấu thành từ ba bộ phận: thân máy cơ khí, chân đế gang đúc và mặt bàn gỗ. Thế nhưng, qua hàng trăm năm dâu bể, phần gỗ lại là thứ dễ tổn thương nhất trước thời gian. Nếu không được gia đình gìn giữ cẩn trọng, mặt bàn gỗ sẽ mục nát, khiến phần thân và phần chân máy rời ra, chẳng thể tìm lại được nhau. Nhận ra quy luật nghiệt ngã ấy, Đào Xuân Tình hiểu rằng phần thân và chân bằng kim loại nếu được lau chùi, bảo dưỡng đúng cách hoàn toàn có thể trường tồn hàng trăm năm nữa. Dù lúc đó chưa có chiếc bàn gỗ làm cầu nối, ông vẫn lặng lẽ sưu tầm từng đầu máy, từng bộ chân đế, cẩn thận bảo quản riêng biệt và âm thầm chờ đợi một cơ duyên để giúp chúng được tìm thấy nhau. Và rồi ông đi đến một quyết định chẳng giống ai. Đi tìm gỗ tàu đắm chìm sâu nơi cửa biển Việt Nam để kết duyên cho những đầu máy “mồ côi”.

Hơn 100 cỗ máy khâu cổ đã được ông cứu rỗi theo cách đó. “Đó là câu chuyện thú vị về sự sáng tạo mang dấu ấn của người Việt chúng ta. Thông qua chiếc bàn gỗ xẻ từ xác những con tàu đắm nơi cửa biển quê hương, tôi tạo ra một sợi dây liên kết giữa thân máy và chân đế của nhiều hãng sản xuất thuộc các quốc gia khác nhau trên thế giới”.

Thuộc lòng từng chi tiết về chiếc máy khâu Peugeot mang sắc đen trầm mặc với những đường hoa văn uốn lượn tinh xảo của nước Pháp thế kỷ XIX, kỷ lục gia Đào Xuân Tình tự hào xen lẫn xúc động kể câu chuyện đằng sau diện mạo tưởng chừng như liền khối nguyên bản của kiệt tác này: "Nhìn tổng thể, cỗ máy khâu hiện lên hoàn chỉnh nguyên bản từ đầu máy, bàn gỗ cho tới chân đế. Nhưng thực chất, đây lại là một “cuộc hội ngộ” kỳ diệu giữa ba bộ phận đến từ ba quốc gia, ra đời ở ba thời điểm hoàn toàn khác nhau.

Có chiếc đầu máy Peugeot chạy cơ chế thoi thuyền vốn mang quốc tịch Pháp, được sản xuất vào giai đoạn 1850 -1870. Qua hơn một thế kỷ, nó thất lạc mất mặt bàn và chân đế. Rồi vào một ngày, tôi lại tìm thấy bộ chân đế phù hợp nằm chìm lấp ở một xưởng phế liệu kim loại. Bằng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thập kỷ, chỉ cần nhìn qua nếp sắt gỉ hay hoa văn uốn lượn, tôi có thể biết ngay mỗi kỷ vật sinh ra ở đâu, chính xác bao nhiêu tuổi và độ lành lặn còn bao nhiêu phần trăm. Suốt mấy chục năm qua, hễ nhặt gom được bộ phận nào về, tôi lại cần mẫn lau chùi, bảo dưỡng. Bộ chân đế dù chỉ vài chục chi tiết cũng được tôi tỉ mỉ tháo rời cất giữ, phần đầu máy thì bọc cẩn thận trong túi xốp, lặng lẽ chờ đợi ngày chúng được ráp nối để tái sinh trọn vẹn cùng nhau”.

Thoát khỏi số phận phế liệu, những chiếc máy khâu đa văn hóa sống lại một đời, cất tiếng lạch xạch như chưa từng kinh qua trăm năm dâu bể. Với kỷ lục gia Đào Xuân Tình, mỗi lần đưa những chiếc máy khâu đến không gian triển lãm là một lần ký ức Hà Nội ùa về, sống lại, kết nối.

Với những người chưa từng sống qua thập niên 70, đây là dịp để chậm lại, cảm nhận sâu sắc giá trị của cuộc sống, nhận ra vẻ đẹp và tình yêu trong lao động. Đặc biệt với lớp trẻ, giữa thời đại công nghệ đổi thay từng ngày, góc trưng bày giúp các bạn nhận ra rằng: Chiếc máy khâu chưa bao giờ là công cụ vô hồn. Đằng sau lớp sắt gỉ ấy là trí tuệ của các nhà sáng chế, là mồ hôi và bóng hình của cha ông một thời miệt mài lao động. Đó là lịch sử, là ký ức và là sợi dây kết nối thế hệ.

Cùng kỷ lục gia Đào Xuân Tình ngược dòng ký ức về Hà Nội những năm trước 1975, người ta mới hiểu vì sao ông lại giữ gìn từng chi tiết. Chiếc máy khâu thời ấy không chỉ là tài sản, mà là biểu tượng cho sự nề nếp, khéo léo và niềm tự hào của người Hà Nội.

Ông Tình kể rằng với thế hệ sinh ra trước những năm 1970 tại miền Bắc, niềm tự hào của một chàng trai hay cô gái mười mấy tuổi bước ra đường lại giản dị đến khó tin: "Thời ấy ở miền Bắc, đặc biệt là Hà Nội, biết thêu thùa, thùa khuyết, vá may, và đỉnh cao là biết tự tay cắt may, không phải chuyện ai muốn cũng làm được. Đó là thứ đặc quyền thuộc về những gia đình “con nhà nòi”, khá giả và nền nếp, nơi người lớn cẩn trọng truyền dạy lại nếp nghề cho con cháu. Với lớp trẻ ngày ấy, biết cắt may thành thục không đơn thuần là sở hữu một kỹ năng sống, mà là lời khẳng định ngầm về gốc gác gia phong, là niềm tự hào và sự kiêu hãnh ngút trời mà không thứ tài sản phù hoa nào thời bấy giờ sánh bằng. Giai đoạn 1961–1964, khi những kiều bào Việt kiều hồi hương, báu vật gia bảo mà họ mang về nước chính là những chiếc xe đạp Peugeot và những cỗ máy khâu Pháp lừng danh” - ông Tình bồi hồi nhớ lại.

Sau mâm cơm tối quây quần, mấy thế hệ trong gia đình lại nhóm họp bên góc máy khâu. Người già tỉ mỉ xếp từng tệp vải, người lớn uốn lượn đường kim, lớp trẻ lon ton nhặt chỉ, đơm khuy. Tiếng máy chạy lạch cạch giòn tan trong đêm xua đi cái rét cắt da đêm mùa đông miền Bắc, thắt chặt tình thân, tạo nên một cấu trúc gia đình đầm ấm, nét đẹp văn hóa độc bản không phải vùng đất nào trên thế giới cũng có được.

Trong góc bảo tàng cá nhân của kỷ lục gia Đào Xuân Tình, mỗi cỗ máy khâu là một nhân chứng sống cho sự phát triển của nền văn minh nhân loại. Ông trân trọng gọi chúng là những "người bạn tri kỷ", những "thành viên trong gia đình" đã cùng ông đi qua bao mùa đơm hoa kết trái của ký ức.

Sau mâm cơm tối quây quần, mấy thế hệ trong gia đình lại nhóm họp bên góc máy khâu. Người già tỉ mỉ xếp từng tệp vải, người lớn uốn lượn đường kim, lớp trẻ lon ton nhặt chỉ, đơm khuy. Tiếng máy chạy lạch cạch giòn tan trong đêm xua đi cái rét cắt da đêm mùa đông miền Bắc, thắt chặt tình thân, tạo nên một cấu trúc gia đình đầm ấm, nét đẹp văn hóa độc bản không phải vùng đất nào trên thế giới cũng có được.

Trong góc bảo tàng cá nhân của kỷ lục gia Đào Xuân Tình, mỗi cỗ máy khâu là một nhân chứng sống cho sự phát triển của nền văn minh nhân loại. Ông trân trọng gọi chúng là những "người bạn tri kỷ", những "thành viên trong gia đình" đã cùng ông đi qua bao mùa đơm hoa kết trái của ký ức.

Mang bộ sưu tập máy khâu cổ về đặt giữa không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong sự kiện Tuần văn hóa Nét Hà Thành 2026, hay Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật (22 Hàng Buồm, Hà Nội), dù ở đâu, Đào Xuân Tình cũng mong muốn mang lại một “hệ sinh thái ký ức” nho nhỏ.

“Chúng ta nói đến công nghệ, AI, những thứ luôn luôn chiếm rất nhiều thời gian của các bạn trẻ. Vũ trụ ban tặng cho lớp trẻ hay thế hệ chúng tôi như nhau. Mỗi ngày đều tròn vẹn 24 giờ với những sinh hoạt đời thường. Nhưng tôi mong các bạn nhận ra một điều: Dù công nghệ có tiến xa đến đâu, chúng ta vẫn phải trân quý ký ức, trân quý tình yêu, trân trọng trí tuệ của thế hệ trước và những gì tạo hóa đã ban ban tặng cho con người. Chỉ khi biết sống chậm lại một chút, ta mới thấu hiểu trọn vẹn trách nhiệm của bản thân đối với chính mình, với gia đình, cộng đồng và xã hội”.

Những sản phẩm được chắt chiu từ đôi bàn tay, sự tỉ mỉ và tình yêu lao động chân chính của cha ông được ông coi là nền tảng văn hóa cốt lõi. Hãy thử tạm rời xa màn hình điện thoại vài phút, lắng lại để ngắm nhìn từng vết sẹo do nước mặn ăn mòn trên mặt gỗ tàu đắm 200 năm. Từ thớ gỗ trầm tích ấy, tự soi chiếu và nhận ra trách nhiệm của bản thân. Khi theo đuổi bất kỳ đam mê nào, hãy hướng tới sự cân bằng “lợi mình, lợi người, lợi chúng sinh và có ích cho quốc gia, dân tộc”. Đào Xuân Tình luôn tâm niệm như thế. Hơn tất cả, đó là niềm tự hào về di sản Việt.

Bộ sưu tập máy khâu cổ chưa bao giờ dừng lại ở việc trưng bày hiện vật, mà là một hành trình trao quyền cho hiện vật cất lời. Đào Xuân Tình để chúng tự kể câu chuyện lịch sử, sống cùng ký ức và kết nối dòng chảy di sản văn hóa dân tộc.

Tác giả: Hoàng Yến I Thực hiện: Đồng Toàn