Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM) không còn là công cụ xử lý tình huống, đã trở thành một phần trong hoạt động quản trị DN hiện đại, là cơ chế tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng.

Việc nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng hiệu quả công cụ PVTM không chỉ là yêu cầu đối với cơ quan quản lý, còn là nhu cầu thiết thực của cộng đồng DN, giúp DN có thêm thời gian để tái cơ cấu, đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và phát triển bền vững.

Từ thực tế hoạt động của DN, ông Nguyễn Xuân Thọ, Trưởng Bộ phận Quan hệ đối ngoại Công ty TNHH Hóa chất AGC Việt Nam cho biết, việc theo đuổi 1 vụ việc PVTM đòi hỏi DN phải đầu tư đáng kể về nguồn lực, nhân sự, dữ liệu và thời gian.

“DN mong muốn cơ quan quản lý tiếp tục đồng hành thông qua việc hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin và dữ liệu thị trường. Đồng thời duy trì cơ chế trao đổi, đối thoại thường xuyên để kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình xử lý vụ việc”, ông Thọ nói.

Đến nay, nhiều DN trong nước đã chủ động tiếp cận, tìm hiểu và sử dụng hiệu quả các công cụ PVTM. Theo chia sẻ từ các DN, việc chuẩn bị đầy đủ dữ liệu, hệ thống kế toán, hồ sơ và chứng từ ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định đối với kết quả của các vụ việc điều tra. Đơn cử như các DN trong ngành thép cũng đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong việc chuẩn bị hồ sơ, phối hợp với cơ quan điều tra và sử dụng hiệu quả các công cụ PVTM để bảo vệ nền sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, ông Bùi Thanh Cảnh, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam (VNSTEEL) cho biết, các vụ việc điều tra PVTM chỉ tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng và khoảng thời gian cần thiết để DN tái cơ cấu, đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và sức cạnh tranh. Về lâu dài, năng lực nội tại của DN mới là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững.

Bên cạnh sự chủ động của DN, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường đồng hành từ cơ quan quản lý nhà nước và các hiệp hội ngành hàng. Bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam cho rằng, cần phát huy hơn nữa vai trò kết nối của các hiệp hội trong việc tập hợp DN, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm thực tiễn. Đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa DN sản xuất nguyên liệu và DN hạ nguồn khi áp dụng các biện pháp PVTM.

“Bộ Công Thương tăng cường đào tạo chuyên sâu về PVTM theo từng ngành hàng, xây dựng bộ tài liệu mẫu về hồ sơ, chứng từ và dữ liệu kế toán để DN, đặc biệt là DNNVV có thể chủ động chuẩn bị khi tham gia các vụ việc PVTM”, bà Mỹ đề xuất.

Mặc dù các DN Việt Nam hiện đang phải đối mặt đồng thời với hai sức ép: Ứng phó với các vụ điều tra PVTM từ thị trường nước ngoài và chủ động sử dụng các công cụ PVTM để bảo vệ thị trường trong nước, song ông Vũ Xuân Hưng, Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Chi nhánh Khu vực TP.HCM nhận thấy, nhiều DN vẫn còn 3 hạn chế lớn, gồm bị động trong tiếp cận thông tin; hạn chế về quản trị dữ liệu và truy xuất nguồn gốc; thiếu nguồn nhân lực chuyên trách về PVTM.

“DN cần chuyển mạnh từ tư duy "ứng phó" sang "phòng ngừa", chủ động khai thác hệ thống cảnh báo sớm, chuẩn hóa hệ thống dữ liệu và tăng cường liên kết thông qua các hiệp hội ngành hàng để nâng cao năng lực ứng phó với các vụ việc PVTM”, ông Hưng nêu.

Trong xu hướng phát triển chung, các quốc gia trên thế giới đều coi PVTM là công cụ chính sách quan trọng, nhằm bảo vệ ngành sản xuất trước sự cạnh tranh không công bằng. Trước thực tế này, DN Việt Nam không chỉ phòng ngừa với các vụ việc điều tra từ thị trường nước ngoài, còn cần chủ động sử dụng hiệu quả các công cụ hợp pháp này để bảo vệ sản xuất trong nước.

Hơn nữa, từ những ý kiến của các DN và hiệp hội ngành hàng nêu trên có thể thấy, bên cạnh việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, nhu cầu lớn nhất hiện nay là tăng cường hỗ trợ DN ngay từ giai đoạn cảnh báo, chuẩn bị hồ sơ và xử lý vụ việc; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và DN để các công cụ PVTM được vận dụng kịp thời, hiệu quả. Thông tin từ ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho thấy, thời gian qua, nhiều ngành sản xuất trong nước đã chủ động tìm hiểu, trao đổi về việc sử dụng các công cụ PVTM để bảo vệ lợi ích chính đáng của mình; một số ngành hàng đã chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ để đề nghị khởi xướng điều tra.

Tuy nhiên, theo ông Chu Thắng Trung, nhiều DN vẫn còn gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. “Đáng chú ý, nhiều DN vẫn hiểu sai định hướng xuyên suốt của chính sách PVTM không nhằm bảo hộ, chỉ là công cụ chính sách nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước ở một khoảng thời gian hợp lý, trước những hành vi cạnh tranh không công bằng, qua đó tạo điều kiện để DN cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và phát triển bền vững”, ông Trung lý giải.

Khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng DN, ông Trung cho biết, Cục XTTM tiếp tục hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường chia sẻ thông tin hai chiều, hướng dẫn DN xây dựng hệ thống dữ liệu và chuẩn bị hồ sơ ngay từ khi xuất hiện dấu hiệu thiệt hại.

Để các công cụ PVTM phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và DN trong việc theo dõi diễn biến thị trường, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và kịp thời phát hiện những dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh. Trong đó, các cơ quan quản lý sẽ có thêm cơ sở thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện chính sách; các hiệp hội ngành hàng phát huy tốt hơn vai trò kết nối, hỗ trợ DN.

Về phía cộng đồng DN cần chủ động hơn trong việc xây dựng hệ thống dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị và sử dụng hiệu quả các công cụ PVTM để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đây cũng là cơ sở quan trọng để DN chủ động hơn trong việc đề xuất áp dụng các biện pháp PVTM, nhất là khi quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng.

Tác giả: Nguyễn Quỳnh - Thực hiện: Đồng Toàn