Từ ngày 1/6/2026, Chi cục Hải quan khu vực III đã tiên phong trong toàn ngành Hải quan triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung. Đây được xem là bước cải cách lớn sau hơn một thập kỷ vận hành hệ thống VNACCS/VCIS.

Điểm khác biệt cốt lõi của mô hình này là chuyển từ phương thức xử lý hồ sơ phân tán sang tập trung. Nếu trước đây, hồ sơ được tiếp nhận và xử lý tại nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu, thì nay toàn bộ hồ sơ được xử lý tập trung tại Đội Thông quan đặt tại số 1328 Nguyễn Bỉnh Khiêm, thành phố Hải Phòng.

Việc lựa chọn Hải Phòng - trung tâm xuất nhập khẩu và cảng biển lớn nhất cả nước - làm địa bàn thí điểm không phải ngẫu nhiên. Địa phương này hội tụ đầy đủ các điều kiện về quy mô hàng hóa, hạ tầng logistics, trình độ công nghệ thông tin và năng lực tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ, công chức.

Đặc biệt, khoảng cách địa lý giữa các đơn vị hải quan tại Hải Phòng khá gần nhau, tạo điều kiện thuận lợi để vận hành và kiểm nghiệm khả năng đáp ứng của mô hình trong môi trường có lưu lượng tờ khai lớn và loại hình quản lý phức tạp. Để chuẩn bị cho sự thay đổi này, Chi cục Hải quan khu vực III đã bố trí 89 công chức chuyên trách cho Đội Thông quan, đồng thời tổ chức tập huấn cho hàng nghìn lượt cán bộ, công chức và doanh nghiệp, bảo đảm dòng chảy giao thương không bị gián đoạn.

Qua hơn 3 tháng triển khai, mô hình thông quan tập trung đã chuyển sang giai đoạn vận hành ổn định và ghi nhận những kết quả tích cực, giảm thời gian thông quan hàng hoá cho cộng đồng doanh nghiệp.

Theo đánh giá của Chi cục Hải quan khu vực III, kết quả sau 2 tháng triển khai cho thấy, mô hình thông quan tập trung đã từng bước nâng cao hiệu quả xử lý hồ sơ, thúc đẩy chuyển đổi số, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan cũng như thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách.

Đáng chú ý, thời gian thông quan trung bình toàn Chi cục Hải quan khu vực III  giảm 16% sau khi chuyển sang mô hình tập trung; tỷ lệ số hoá chứng từ đã tăng từ 78,7% lên đến 86,3%. Hệ thống đối chiếu tự động đang giảm đáng kể thao tác thủ công, không chỉ giúp thông quan hàng hoá nhanh chóng hơn, thông suốt hơn, mà còn đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước trên cơ sở quản lý rủi ro. Những hiệu quả và lợi ích của mô hình thông quan tập trung đã được cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận và đánh giá cao.

“Trước đây, khi chưa thực hiện mô hình thông quan tập trung này, chúng tôi phải cử nhân viên đi đến các cửa khẩu để làm thủ tục hải quan. Nhưng từ ngày 1/6, chúng tôi chỉ phải cử một nhân viên đến làm việc tại Đội thông quan của Chi cục Hải quan khu vực III, tiết kiệm được nhân lực để bố trí cho những công việc khác phù hợp hơn. Trước đây khi phải làm hồ sơ giấy, thường mất từ 15-30 phút cho một bộ hồ sơ, nhưng từ ngày kết hợp với mô hình thông quan tập trung này với chứng từ số hoá thì thời gian làm thủ tục chỉ còn từ 5-10 phút là đã xong hồ sơ”, ông Nguyễn Công Tiến, Công ty TNHH Xuất Nhập khẩu NCT cho hay.

Còn theo ông Phan Tuấn Hiệp, Công ty TNHH Một thành viên SODA, mô hình thông quan tập trung cũng là kết quả cụ thể của ngành Hải quan trong chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan.

“Mô hình thông quan tập trung là một cải cách rất lớn trong quá trình thông quan của cơ quan hải quan hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình làm thủ tục thông quan. Doanh nghiệp chuẩn bị các chứng từ và khai tờ khai hải quan hoàn toàn trên hệ thống điện tử, tiết kiệm được thời gian đi lại, chi phí khi nộp hồ sơ. Và các quy trình của Hải quan theo mô hình xuôi chiều cũng giúp cho doanh nghiệp thực hiện thủ tục hải quan trơn tru hơn, thuận lợi hơn”, ông Phan Tuấn Hiệp đánh giá.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua là tiền đề quan trọng để chi cục Hải quan Khu vực III tiếp tục củng cố, hoàn thiện cơ chế vận hành và các hệ thống phần mềm hỗ trợ triển khai thông quan tập trung và mở rộng mô hình trong thời gian tới.

Ông Trần Mạnh Cường, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực III cho biết, từ ngày đầu triển khai, mọi diễn biến công việc hoạt động nghiệp vụ tại Đội thông quan, thuộc Chi cục Hải quan khu vực III được theo dõi, đánh giá hàng ngày để kịp thời ghi nhận rút ra bài học kinh nghiệm và tiếp tục hoàn thiện các giải pháp tổ chức thực hiện.

Theo ông Cường, việc triển khai thông quan tập trung đã thành công và mang lại nhiều lợi ích theo đúng tinh thần chỉ đạo của Trung ương về đổi mới sáng tạo. Với số lượng biên chế tiến tới ít đi nhưng khối lượng công việc nhiều lên thì thông quan tập trung là một giải pháp giúp đơn vị có thể hoàn thành được nhiệm vụ.

“Khi triển khai thông quan tập trung thì phần mềm số hoá chứng từ đã được triển khai, từ đó giúp cho hệ thống thông quan của cơ quan hải quan thuận lợi hơn. Thực hiện thông quan tập trung tại một đầu mối sẽ chuyên môn hoá sâu hơn cho cán bộ công chức hải quan. Hệ thống hỗ trợ cán bộ công chức hải quan, nâng cao hiệu suất làm việc, giảm thiểu sai sót”, ông Trần Mạnh Cường cho biết.

Sau hơn 2 tháng vận hành mô hình thông quan tập trung, Cục Hải quan nhận định: không chỉ là sự thay đổi về địa điểm hay phương thức xử lý hồ sơ, mà là sự thay đổi căn bản về mô hình quản lý hải quan. Điểm lại, có thể thấy nổi lên 4 kết quả rõ nét: thứ nhất, mô hình đã kiểm chứng tính đúng đắn của chủ trương đổi mới. Ghi nhận, qua hơn 2 tháng vận hành, theo Đội Thông quan tập trung, thuộc Chi cục Hải quan khu vực III, đơn vị trực tiếp thực hiện đã chấp nhận xử lý khoảng 50.000 tờ khai hải quan, giảm thời gian thông quan đối với tờ khai luồng vàng từ 12% đến 19% so với trước.

“Chúng tôi sẽ đánh giá cụ thể mô hình này để hoàn thiện quy trình thủ tục, nghiên cứu các loại hình hàng hoá xuất nhập khẩu, cửa khẩu nào phù hợp với thông quan tập trung thì mở rộng thêm”, ông Nguyễn Bắc Hải, Phó trưởng Ban giám sát quản lý về Hải quan, Cục Hải quan thông tin.

Việc triển khai thông quan tập trung không đơn thuần là thay đổi quy trình nghiệp vụ mà còn là bước đi chiến lược nhằm tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là mô hình "Centralized Clearance" của Liên minh châu Âu (EU).

Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn, yêu cầu chuyển đổi này trở nên cấp thiết khi khối lượng công việc của ngành Hải quan tăng trung bình 10-15% mỗi năm, trong khi bộ máy phải tiếp tục tinh gọn theo chủ trương chung của Trung ương.

Mô hình thông quan tập trung là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 và Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số quốc gia. Từ kinh nghiệm triển khai tại Móng Cái năm 2018 và kết quả bước đầu tại Hải Phòng năm 2026, ngành Hải quan đã có thêm cơ sở thực tiễn để xây dựng lộ trình nhân rộng mô hình trên phạm vi cả nước. Hiện mô hình được áp dụng đối với hàng hóa qua cảng biển và sẽ tiếp tục mở rộng sang các loại hình quản lý khác sau khi có đánh giá tổng thể.

Sức lan tỏa của mô hình thông quan tập trung tại Hải Phòng cũng đã tác động tích cực đến nhiều địa phương. 4 chi cục hải quan khu vực, trong đó có Chi cục Hải quan khu vực XI (quản lý địa bàn Nghệ An, Hà Tĩnh), đã chủ động thành lập tổ triển khai và cử đoàn công tác đến Hải Phòng khảo sát, học tập kinh nghiệm. Với tinh thần chủ động, các đơn vị đang tích cực rà soát hạ tầng công nghệ thông tin và nguồn nhân lực để sẵn sàng triển khai khi được giao nhiệm vụ.

Có thể khẳng định, thông quan tập trung là hướng đi tất yếu để xây dựng ngành Hải quan hiện đại, chuyên nghiệp và minh bạch. Để mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả khi được nhân rộng, doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng cao năng lực công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu khai báo và tăng cường tuân thủ pháp luật. Sự đồng hành giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trên nền tảng dữ liệu số sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hải quan phi giấy tờ, thông minh, hiệu quả, qua đó, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Tác giả: Cẩm Tú - Thực hiện: Đồng Toàn

Xuất bản bởi : VOV.vn