Bất chấp những lời cam kết “đền gấp 1.000 lần nếu phát hiện hàng giả”, thị trường yến chưng sẵn đang chứng kiến một cuộc đổ bộ của những sản phẩm giá rẻ đến mức phi lý. Đằng sau những phiên livestream nghìn đơn là một quy trình “phù phép” tinh vi, nơi các thành phần đắt đỏ bị thay thế bằng hóa chất và chất tạo sợi, còn doanh nghiệp thì dùng chiêu bài “tự công bố” để né tránh sự kiểm soát về chất lượng.

Trong khi những người nuôi yến lâu năm khẳng định, chi phí để sản xuất một hũ yến chưng thực thụ không thể dưới 75.000 - 80.000 đồng thì trên các nền tảng mạng xã hội, một cuộc chạy đua về giá đang diễn ra rầm rộ. Các KOL nổi tiếng liên tục tung ra những combo “giật mình”: 50 hũ yến chưng 39% yến tươi, tặng thêm 18 hũ mà giá chỉ 748.000 đồng, tính ra chỉ khoảng 11.000 đồng/hũ.

Mức giá này thậm chí thấp hơn cả một ly trà sữa bình dân, nhưng lại được quảng cáo chứa đầy đủ các nguyên liệu thượng hạng như đông trùng hạ thảo, nhân sâm, nhụy hoa nghệ tây. Đây chính là điểm khởi đầu cho những nghi vấn về một “ma trận” phù phép thành phần để trục lợi.

Để có được mức giá "siêu rẻ" mà vẫn đảm bảo độ đặc, dai và cảm giác có sợi yến, nhiều cơ sở đã sử dụng công nghệ làm giả tinh vi. Thay vì tổ yến thật, thành phần thực tế thường là sự pha trộn giữa mủ trôm, tảo biển hoặc các loại chất làm đầy, chất ổn định.

Chiêu trò "lách luật" nằm ở chỗ các doanh nghiệp thường chỉ đưa ra các bản tự công bố chất lượng và kết quả thử nghiệm vi sinh (như nấm, Ecoli...) để “lòe” người tiêu dùng. Tuy nhiên, khi bị truy vấn về giấy kiểm nghiệm các thành phần định lượng cụ thể như hàm lượng protein hay tỉ lệ yến thật trong lọ, các đơn vị này thường tìm cách thoái thác hoặc yêu cầu khách hàng "đến tận nơi để xem".

Đáng ngại hơn, nhiều sản phẩm được quảng cáo là có "công nghệ thanh trùng không cần chất bảo quản" nhưng lại có hạn dùng lên đến 9 tháng. Điều này đặt ra dấu hỏi lớn về việc liệu có hay không sự hiện diện của các hóa chất bảo quản liều cao để duy trì trạng thái của các sợi "yến giả" trong thời gian dài.

Không chỉ dừng lại ở việc làm giả sợi yến, một số cơ sở còn ngang nhiên “giả danh” và thổi phồng công dụng của các nguyên liệu đi kèm. Những danh xưng mỹ miều như "Gold" cho người già, "Queen" cho phụ nữ, hay "King" cho nam giới được tung ra để đánh vào tâm lý bồi bổ sức khỏe.

Tiếp tay cho các sản phẩm này là đội ngũ các KOL/KOC livestream rầm rộ. Làn sóng “livestream chốt đơn” yến sào càng bùng nổ khi nhiều KOL/KOC nổi tiếng rao bán yến sào với giá rẻ bất ngờ, chỉ từ 17.000 - 30.000 đồng/hũ. Trong đó, cái tên Đỗ Thị Toán, một thương hiệu yến sào chưng sẵn, liên tục xuất hiện trong các phiên livestream của Lê Anh Nuôi, Bác sĩ Cung và Phạm Thoại.

Lê Anh Nuôi từng rao bán combo 50 hũ yến 70ml, quảng cáo chứa 50% yến tươi với giá chỉ 1 - 1,2 triệu đồng, tặng thêm 10 hũ, tính ra khoảng 17 - 20k/hũ. Ở một buổi livestream khác, Lê Anh Nuôi bán 50 hũ yến chưng sẵn Đỗ Thị Toán 50% yến tươi có giá 1.289.000 đồng, có voucher 200 nghìn đồng, tặng thêm 16 hũ lẻ. Tính trung bình, mỗi hũ yến có giá 16.500 đồng.

Để thêm phần thuyết phục, Lê Anh Nuôi cho biết vợ mình đang mang bầu 5 tháng, mẹ vợ đang ốm cũng ăn sản phẩm yến sào chưng sẵn này. Anh này khẳng định, sản phẩm đạt tiêu chuẩn HACCP, ISO, được bán chính hãng.

Bác sĩ Cung cũng không nằm ngoài cuộc chơi. Anh cho biết đã tặng hàng trăm hũ yến Đỗ Thị Toán cho nhân viên và nhấn mạnh: "Bán gì phải dùng trước". Anh còn đến tận nhà máy, xác nhận quy trình sản xuất “đảm bảo an toàn” và khuyên người dùng yên tâm.

Về phần Phạm Thoại, mức giá chị này đưa ra còn khiến dân mạng sốc hơn. Dịp Tết, combo 50 hũ yến 39% yến tươi, tặng thêm 18 hũ, tổng cộng 68 hũ với giá chỉ 748.000 đồng (tức khoảng 11.000 đồng/hũ). Ở livestream khác, combo tương tự chỉ còn 699.000 đồng, tương đương hơn 10.000 đồng/hũ.

Trong clip quảng cáo đến thăm nhà máy, Phạm Thoại quảng bá yến Đỗ Thị Toán được chưng với các nguyên liệu “đắt đỏ” như đông trùng hạ thảo, nhân sâm, nhụy hoa nghệ tây. Đồng thời KOL này cam kết, không pha trộn, nếu phát hiện sẽ “đền 1.000 lần”.

Theo kết quả kiểm nghiệm của Quỹ Chống hàng giả khi lấy ngẫu nhiên 5 mẫu yến chưng dung tích phổ biến 70ml/hũ của các thương hiệu trên thị trường, tất cả sản phẩm đều ghi tỷ lệ từ 35% đến 50% yến tươi (yến sợi) trên nhãn. Tuy nhiên, hàm lượng đạm (protein) thực tế chỉ dao động từ 0,114g/100g đến 0,193g/100g.

Riêng mẫu tổ yến chưng cao cấp đường phèn mang thương hiệu Đỗ Thị Toán Master Nest ghi “50% yến tươi”, nhưng kết quả kiểm nghiệm cho thấy hàm lượng protein chỉ đạt 0,171g/100g.

Một doanh nghiệp trong ngành cho biết, với giá tổ yến hiện khoảng 2,8 - 3,5 triệu đồng/lạng, nếu mỗi hũ chứa 3 - 4g tổ yến nguyên chất thì riêng chi phí nguyên liệu đã khoảng 84.000 - 140.000 đồng, chưa tính bao bì, đường phèn, phụ gia và vận chuyển. Ngược lại, nếu chỉ sử dụng một lượng tinh chất rất nhỏ, tương đương dưới 0,2g protein, pha với nước, gelatin, hương liệu và đường, chi phí sản xuất có thể giảm xuống dưới 8.000 đồng mỗi hũ. Khi bán ra thị trường với mức giá cao gấp nhiều lần, lợi nhuận có thể đạt 100% - 500%.

Biên lợi nhuận quá lớn trở thành lực hút khiến không ít doanh nghiệp sẵn sàng “biến” những hũ nước đường thành sản phẩm gắn mác cao cấp. Khi lợi nhuận tăng theo cấp số nhân, các chuẩn mực và ranh giới pháp lý dễ bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Chính ma lực từ mức siêu lợi nhuận ấy khiến một số doanh nghiệp sẵn sàng đánh đổi cả uy tín thương hiệu lẫn sức khỏe người tiêu dùng để trục lợi bất chính.

Để làm rõ trách nhiệm của đơn vị sản xuất trước những nghi vấn về chất lượng và đạo đức kinh doanh trên, chúng tôi đã xác minh nguồn gốc xuất xứ của thương hiệu này. Theo tìm hiểu của phóng viên, yến sào Đỗ Thị Toán do Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Việt Cường Nhân sản xuất. Nhà máy chính đặt tại số 6 đường Hoàng Hoa Thám, phường Đông Hòa, TP. Dĩ An, tỉnh Bình Dương. Ngoài ra, doanh nghiệp này còn có xưởng sản xuất tại thôn 2 (xã Madagui, huyện Đạ Huoai) và thị trấn Đạ Tẻh (huyện Đạ Tẻh), tỉnh Lâm Đồng.

Để đảm bảo thông tin khách quan, minh bạch, chúng tôi đã liên hệ với Công ty Việt Cường Nhân, KOL Lê Anh Nuôi và Phạm Thoại, những người từng quảng bá yến Đỗ Thị Toán.

Sau nhiều cuộc điện thoại liên hệ với Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Việt Cường Nhân, phóng viên nhận được cuộc gọi của một người xưng là Việt, đại diện pháp lý công ty, yêu cầu gửi câu hỏi qua email.

Phóng viên đã đặt loạt câu hỏi xoay quanh vấn đề, đơn vị nào kiểm định chất lượng yến sào, giá thành chỉ 11.000-20.000 đồng/hũ trong khi thành phần của các nguyên liệu đắt đỏ như đông trùng hạ thảo, nhân sâm, nhụy hoa nghệ tây giá nguyên liệu cao hơn nhiều lần, cơ chế tiếp nhận khiếu nại và trách nhiệm của doanh nghiệp khi sản phẩm bị phản ánh không đúng thành phần như công bố, công ty có sẵn sàng hợp tác kiểm nghiệm lại không?

Sau khi gửi nội dung trên tới Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Việt Cường Nhân, phóng viên nhận được phản hồi “khó hiểu” và đầy bất ngờ: “Công ty đang di chuyển và kiện toàn lại nhà máy nhà xưởng; Sản phẩm của Công ty đang làm lại nhãn mác; Sau khi xong phần nhãn mác thì các thành phần trong sản phẩm của Công ty sẽ được kiểm tra lại và kiểm chứng lại nên cần hoàn thiện lại toàn bộ giấy tờ của sản phẩm để đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Vì vậy, hiện tại chưa thể cung cấp thông tin cho báo chí. Khi hoàn thiện, công ty sẽ làm việc lại với các cơ quan truyền thông”.

Tương tự, phóng viên đã đề nghị KOL Lê Anh Nuôi xác minh các phát ngôn trong livestream về việc vợ mang thai và mẹ vợ ốm dùng yến Đỗ Thị Toán có căn cứ hay chỉ là minh họa quảng cáo? Việc dùng cho thai phụ, người bệnh có dựa trên tư vấn y khoa không? Nếu sản phẩm bị nghi ngờ sai sự thật, anh nhận trách nhiệm gì với người tiêu dùng? Song các câu hỏi gửi đến KOL Lê Anh Nuôi cũng không nhận được phản hồi.

Còn phía KOL Phạm Thoại, dù phóng viên đã gửi thông tin nhưng cũng không nhận được phản hồi.

Mặc dù quảng cáo chứa tinh chất nhung hươu hay 18 vị thảo mộc quý hiếm, nhưng thực tế, khi đối diện với những câu hỏi về bằng chứng khoa học hay kiểm định thành phần, câu trả lời thường chỉ là sự im lặng hoặc những lời giải thích mập mờ. Sự xuất hiện của các KOL nổi tiếng với những lời cam kết “vàng” nhưng thiếu căn cứ y khoa đã tạo nên một lớp vỏ bọc hoàn hảo, khiến người tiêu dùng sập bẫy.

Sự im lặng từ cả doanh nghiệp và các KOL nổi tiếng không chỉ gây hoài nghi mà còn làm dấy lên cảnh báo về chất lượng của sản phẩm yến Đỗ Thị Toán. Hành vi tự công bố "50% yến tươi" trong khi thực tế chỉ có 0,171g protein của yến sào Đỗ Thị Toán không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy định về nhãn mác, quảng cáo mà còn xâm phạm đến quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng. Điều này cần bị lên án và xử lý nghiêm minh.

Trong ma trận thực phẩm chức năng thật - giả lẫn lộn, minh bạch không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là chuẩn mực đạo đức đối với sức khỏe cộng đồng. Trước những nghi vấn và phản ánh từ dư luận, đã đến lúc cơ quan chức năng cần vào cuộc xác minh, làm rõ chất lượng sản phẩm, xử lý nghiêm nếu có dấu hiệu gian dối để bảo vệ người tiêu dùng.