Trong mọi cuộc cách mạng công nghệ, thể chế chính sách luôn đóng vai trò là "máy mở đường". Rào cản lớn nhất hiện nay của khu vực công và Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) không chỉ nằm ở quy trình mà còn ở cơ chế phân bổ, giải ngân ngân sách cho khoa học công nghệ và cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Dưới góc nhìn nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh khẳng định, giải pháp ưu tiên hàng đầu về thể chế và nguồn lực: "Đột phá thể chế theo Nghị quyết 57 không chỉ dừng lại ở việc gỡ vướng thủ tục giải ngân tài chính, mà quan trọng hơn là phải tập trung toàn bộ nguồn lực quốc gia vào các ngành công nghệ có khả năng tạo đột phá như Trí tuệ nhân tạo (AI), Chip bán dẫn và Dữ liệu lớn (Big Data). Khung chính sách tài chính cần đóng vai trò 'vốn mồi' để định hướng thị trường, thu hút dòng vốn tư nhân và tạo hành lang an toàn cho các doanh nghiệp tiên phong tham gia vào chuỗi giá trị công nghệ cao toàn cầu".

Về giải pháp khơi thông nguồn lực tài chính cụ thể từ phía cơ quan nhà nước, ông Chử Đức Hoàng, Chánh văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ)  đưa ra đề xuất mang tính cam kết: "Chính phủ đã cam kết nguồn lực rất lớn cho đổi mới sáng tạo, khoảng 25.000 tỷ đồng mỗi năm (tương đương 1% ngân sách nhà nước) dành cho nghiên cứu và ứng dụng công nghệ, trong đó 70-80% định hướng chảy thẳng vào doanh nghiệp. Điểm đột phá là chính sách hỗ trợ đang chuyển mạnh từ hỗ trợ đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả đầu ra. Việc trao quyền tự chủ tài chính thực chất và rút ngắn thời gian phê duyệt dự án KHCN từ 90 ngày xuống 30 ngày sẽ là “đòn bẩy” để doanh nghiệp mạnh dạn làm chủ công nghệ lõi".

Đồng quan điểm về huy động nguồn lực xã hội, ông Nguyễn Minh Khôi, Giám đốc Chính sách & Chuyển đổi, Viện Tony Blair vì Thay đổi Toàn cầu (TBI) đề xuất: "Bên cạnh nguồn ngân sách nhà nước, Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý về Hợp tác Công - Tư (PPP) trong lĩnh vực công nghệ thông tin và hạ tầng số. Việc thu hút các tập đoàn công nghệ lớn hợp tác xây dựng Trung tâm dữ liệu (Data Center), Điện toán đám mây (Cloud) và đào tạo nhân lực sẽ giúp giảm tải áp lực đầu tư công và tối ưu hóa hiệu quả vận hành".

Kiến nghị từ thực tiễn doanh nghiệp nhà nước, ông Nguyễn Khắc Trung (Agribank) và ông Bùi Trung Thành (Base Enterprise) nhấn mạnh việc sớm ban hành hướng dẫn hạch toán chi phí phần mềm, dữ liệu thành chi phí đầu tư dài hạn thay vì áp lực chi phí thường xuyên ngắn hạn.

Nếu thể chế là hành lang thì Dữ liệu số chính là nhiên liệu vận hành của mô hình tăng trưởng mới. Nút thắt "cát cứ dữ liệu" giữa các bộ, ngành và địa phương phải được xóa bỏ bằng việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên thông và không biên giới.

Đánh giá về vai trò chuyển đổi số chính phủ và dữ liệu dân sinh, Ths Đặng Tùng Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số, Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) dẫn chứng bài học kinh nghiệm quốc tế: "Bài học từ các quốc gia tiên phong như Israel hay Nhật Bản cho thấy, nhờ ứng dụng chuyển đổi số và dữ liệu thông minh, dù chỉ 2% dân số làm nông nghiệp họ vẫn đảm bảo an ninh lương thực và xuất khẩu toàn cầu. Tại Việt Nam, việc kết nối liên thông Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với các ngành kinh tế theo Đề án 06 đang tạo nên những tiện ích số thiết thực, làm thay đổi thói quen hằng ngày của người dân và nâng cao năng suất xã hội".

Đại diện Ngân hàng Nhà nước, ông Lê Anh Dũng cho biết ưu tiên thời gian tới của ngành là thúc đẩy kết nối Open API giữa ngân hàng với các ngành y tế, giáo dục, dịch vụ công, đồng thời mở rộng kết nối thanh toán xuyên biên giới với các nước trong khu vực.

Ở cấp độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đoàn Kết (Rạng Đông) khẳng định dữ liệu chính là nền tảng của "Digital Twin" và mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu (DBM), đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư hạ tầng Big Data trước một bước.

Thước đo quan trọng nhất của Nghị quyết 57-NQ/TW là sự chuyển dịch căn bản của lực lượng lao động: Từ "lao động giản đơn" sang "lao động sáng tạo". Công nghệ hay AI không thay thế con người, mà con người biết sử dụng AI sẽ thay thế con người không biết sử dụng AI.

Đánh giá tác động kinh tế của bài toán phát triển nhân lực số, PGS. TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế nhấn mạnh mối quan hệ giữa chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả kinh tế số: "Nâng tầm nhân lực số không chỉ là đào tạo kỹ năng sử dụng máy tính hay phần mềm đơn thuần, mà là tái cấu trúc năng lực tư duy lao động toàn xã hội. Khi nguồn nhân lực được trang bị công cụ AI và tư duy dữ liệu, gắn liền với định hướng 'Chuyển đổi kép' (Số hóa và Xanh hóa), giá trị đầu ra trên mỗi lao động sẽ tăng lên rõ rệt. Đây là yếu tố then chốt giúp tối ưu hóa chi phí vận hành cho cả khu vực công và tư, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10% mỗi năm".

Nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác truyền thông chính sách đưa Nghị quyết vào cuộc sống, ông Nguyễn Hữu Thái Hòa, Phó Viện trưởng Viện Trí Việt IVM - VUSTA (Bộ Khoa học và Công nghệ), Chủ tịch VDIC (VDCA) nhấn mạnh: "Để Nghị quyết 57 không nằm trên giấy, công tác truyền thông chính sách phải đi trước một bước. VDIC và VDCA đang đồng hành cùng các địa phương triển khai chương trình truyền thông thực chiến tới 34 tỉnh, thành. Mục tiêu là biến các nội dung chiến lược của Nghị quyết thành các hành động cụ thể, giúp từng cán bộ chính quyền, từng doanh nghiệp và từng người dân hiểu rõ, làm chủ công nghệ và tự tin bước vào kỷ nguyên số".

Từ thực tiễn thành công tại doanh nghiệp, ông Nguyễn Đoàn Kết chia sẻ mô hình "Bình dân học vụ AI" tại Rạng Đông đã giúp hàng trăm công nhân xưởng sản xuất truyền thống biết ứng dụng AI, trang bị "Trợ lý ảo cá nhân" để nâng cao năng suất hàng ngày.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời đã mở ra cơ hội lịch sử để Việt Nam bứt phá vươn mình trong Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng thông điệp từ các nhà quản lý, các chuyên gia và các doanh nghiệp thực chiến đã chỉ rõ: Chuyển đổi số không phải là trào lưu hình thức, không phải là những bài phát biểu trên giấy hay các dự án mua sắm lãng phí.

Thước đo thực chất của Nghị quyết 57-NQ/TW phải được đo lường bằng: Một bộ máy hành chính chuyển từ "quản lý" sang "kiến tạo phát triển", đồng hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp; Một khối Doanh nghiệp Nhà nước cởi bỏ được "bẫy quy trình", phát huy vai trò đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế; Những doanh nghiệp sản xuất dũng cảm "khởi nghiệp ở tuổi 60", đổi mới mô hình kinh doanh, chuyển đổi kép (số và xanh) để đạt tốc độ tăng trưởng hai chữ số; Một lực lượng lao động mới - từ nông dân số, công nhân công nghệ cao đến những cán bộ quản trị hiện đại - làm chủ tri thức và công cụ AI.

Thực hiện: Phạm Minh Hòa - Văn Ngân - Đồng Toàn