6 chiến sĩ tình nguyện Việt Nam tham gia chiến tranh vệ quốc vĩ đại (1941-1945)

Cuộc chiến tranh Vệ Quốc Vĩ đại của nhân dân Xô-viết kết thúc thắng lợi có sự đóng góp không nhỏ của những chiến sỹ tình nguyện quốc tế, trong đó có ít nhất là 6 người Việt Nam. Trong số ấy chỉ có một người duy nhất trở về sau cuộc chiến, đó là ông Lý Phú San.

Những người Việt Nam tham gia cuộc chiến tranh Vệ Quốc vĩ đại của nhân dân Xô-viết là những người đã trực tiếp tham gia chiến dịch Thu – Đông (1941 – 1942) bảo vệ Thủ đô Moscow .

Thời gian đó họ đang là những thanh niên cách mạng, được Nguyễn Ái Quốc giới thiệu đi học tại Liên Xô từ năm 1938. Khi cuộc chiến tranh Vệ quốc nổ ra và vào giai đoạn khốc liệt nhất, Liên Xô có lệnh tổng động viên. Cùng với học sinh các nước châu Âu, Trung Quốc và một số nước châu Á khác, họ đã tình nguyện nhập ngũ. Tham gia những trận đánh hết sức ác liệt, phần lớn trong số họ đã anh dũng hy sinh. Chỉ có ông Vương Thúc Tình và ông Lý Phú San còn sống và trở về sau cuộc chiến, nhưng ông Vương Thúc Tình sau đó cũng bị sát hại ở Trung Quốc trên đường trở về Việt Nam.

Vì các chiến sỹ tình nguyện Việt Nam đều mang những họ tên khi hoạt động bí mật nên việc xác định đúng người từng tham gia cuộc chiến tranh Vệ Quốc Vĩ đại gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, đến ngày 12/12/1986 Đoàn chủ tịch Xô viết tối cao đã có quyết định tặng thưởng Huân chương “Chiến tranh Vệ Quốc Vĩ đại” hạng Nhất, kỷ niệm chương Chiến thắng phát xít Đức và kỷ niệm chương Lữ đoàn quốc tế cho các chiến sĩ Việt Nam gồm: Vương Thúc Tình, Lý Nam Thanh, Lý Thúc Chất, Lý Anh Tạo và Lý Phú San (Bác Hồ đặt tên và lấy họ là Lý).

Năm 2005, nhân kỷ niệm lần thứ 60 Ngày Chiến thắng phát xít, ông Vladimir Flyazlienkov, tùy viên báo chí Đại sứ quán LB Nga tại Hà Nội đã có bài viết ghi nhận công lao của các chiến sỹ tình nguyện Việt Nam, trong đó nhấn mạnh: “Sáu mươi năm trôi qua kể từ ngày chiến thắng trong cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại, vào những ngày này, hết thảy tiếng nói đều nhắc nhở về những gì liên quan đến chiến tranh: đau khổ và thất vọng, thảm họa và đọa đày, thông cảm và thương xót, niềm tin và hi vọng, lòng trung thành với tổ quốc, sự vui mừng chiến thắng... Trong ngày lịch sử trọng đại đó, chúng tôi nhớ về các chiến sĩ Việt Nam. Năm người trong số đó đã gan dạ hi sinh trong các trận chiến bảo vệ Moscow”.

Khi biết mộ của ông Lý Phú San (tên thật là Lê Phan Chan, chiến sỹ tình nguyện duy nhất trở về sau chiến tranh) đã được người thân trong gia đình đưa sang an táng tại một nghĩa trang lớn của thành phố Moscow (Nghĩa trang Michino), hôm qua (8/5), ngay trước Ngày Chiến thắng, một số người Việt Nam hiện đang sinh sống và làm việc tại Moscow đã cùng người con gái duy nhất của ông là chị Lê Thị Phượng đến thăm mộ và viếng ông. Chúng tôi được chị Phượng cho biết, sau cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại, ông Lý Phú San trở về Việt Nam và có làm việc cho Đại sứ quán Liên Xô tại Việt Nam (bởi lúc đó ông đã mang Quốc tịch Liên Xô). Ông mất tại Hà Nội vào năm 1980, hưởng thọ 80 tuổi. Theo lời kể của chị Phượng thì thời kỳ đầu, ông Lý Phú San cũng tham gia chiến dịch bảo vệ Moscow, nhưng về sau ông được cử đến một quân y viện rồi về một nhà máy sản xuất vũ khí ở Ural và làm việc cho đến khi cuộc chiến tranh kết thúc.

Chị cũng xúc động kể với chúng tôi về lễ truy tặng các phần thưởng cao quý cho ông Lý Phú San và các đồng đội được tổ chức tại Đại sứ quán Liên Xô ở Hà Nội vào năm 1986. Chị và mẹ là bà Đặng Thị Loan đã tới, thay ông đón nhận những phần thưởng này./.